Shloka 8

लङ्कादाहः — The Burning of Lanka

Catuḥpañcāśaḥ Sargaḥ

Devanagari script

अवप्लुत्य महावेगः प्रहस्तस्य निवेशनम्।अग्निं तत्र स निक्षिप्य श्वसनेन समो बली।।।।ततोऽन्यत्पुप्लुवे वेश्म महापार्श्वस्य वीर्यवान्।मुमोच हनुमानग्निं कालानलशिखोपमम्।।।।

Transliteration

avaplutya mahāvegaḥ prahastasya niveśanam |

agniṃ tatra sa nikṣipya śvasanena samo balī ||

tato ’nyat pupluve veśma mahāpārśvasya vīryavān |

mumo ca hanumān agniṃ kālānalaśikhopamam ||

Translation

മഹാവേഗിയും ബലവാനുമായ, കാറ്റിന്റെ വേഗത്തോടു സമനായ അവൻ പ്രഹസ്തന്റെ വസതിയിൽ ചാടി ഇറങ്ങി അവിടെ അഗ്നി വെച്ചു. പിന്നെ വീര്യവാനായ ഹനുമാൻ മഹാപാർശ്വന്റെ മറ്റൊരു മന്ദിരത്തിലേക്ക് ചാടിപ്പോയി, പ്രളയാഗ്നിശിഖയെപ്പോലെ ജ്വലിക്കുന്ന തീ വിടർത്തി.

Word by Word

• अवप्लुत्य: having leapt down
• अवप्लुत्य: क्रियाविशेषण (Kriyāviśeṣaṇa)
• Type: Verb
• Root: प्लु (धातु)
• Form: उपसर्ग-पूर्वक (अव+), क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund): ‘having leapt down’

• महावेगः: the swift one
• महावेगः: कर्ता (Karta)
• Type: Noun
• Root: महा+वेग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय: महान् वेगः यस्य/महान् वेगः (great speed)

• प्रहस्तस्य: of Prahasta
• प्रहस्तस्य: सम्बन्ध (Sambandha/Possessor)
• Type: Noun
• Root: प्रहस्त (प्रातिपदिक; विशेषनाम)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• निवेशनम्: residence/house
• निवेशनम्: कर्म (Karma; goal/object of action)
• Type: Noun
• Root: निवेशन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अग्निम्: fire
• अग्निम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: अधिकरण (Adhikaraṇa)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (adverb of place)

• सः: he
• सः: कर्ता (Karta)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• निक्षिप्य: having set/placed
• निक्षिप्य: क्रियाविशेषण (Kriyāviśeṣaṇa)
• Type: Verb
• Root: क्षिप् (धातु)
• Form: उपसर्ग-पूर्वक (नि+), क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund): ‘having placed/thrown’

• श्वसनेन: with the wind
• श्वसनेन: उपमान-करण (Instrument of comparison)
• Type: Noun
• Root: श्वसन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; ‘wind’ (also name of Vāyu)

• समः: equal to
• समः: विशेषण (Viśeṣaṇa of ‘सः/महावेगः’)
• Type: Adjective
• Root: सम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• बली: mighty
• बली: विशेषण (Viśeṣaṇa of ‘सः’)
• Type: Adjective
• Root: बलिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘strong’

• ततः: then
• ततः: क्रियाविशेषण (Kriyāviśeṣaṇa)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक

• अन्यत्: another
• अन्यत्: कर्म (Karma; object/goal: another)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• पुप्लुवे: leapt
• पुप्लुवे: क्रिया (Kriyā)
• Type: Verb
• Root: प्लु (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• वेश्म: house/mansion
• वेश्म: कर्म (Karma; destination)
• Type: Noun
• Root: वेश्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• महापार्श्वस्य: of Mahāpārśva
• महापार्श्वस्य: सम्बन्ध (Sambandha/Possessor)
• Type: Noun
• Root: महापार्श्व (प्रातिपदिक; विशेषनाम)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• वीर्यवान्: valiant
• वीर्यवान्: विशेषण (Viśeṣaṇa of ‘हनुमान्’)
• Type: Adjective
• Root: वीर्यवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• मुमोच: released/let loose
• मुमोच: क्रिया (Kriyā)
• Type: Verb
• Root: मुच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• हनुमान्: Hanuman
• हनुमान्: कर्ता (Karta)
• Type: Noun
• Root: हनुमत् (प्रातिपदिक; विशेषनाम)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अग्निम्: fire
• अग्निम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• कालानलशिखोपमम्: like the flame of the doomsday fire
• कालानलशिखोपमम्: विशेषण (Viśeṣaṇa of ‘अग्निम्’)
• Type: Adjective
• Root: काल+अनल+शिखा+उपम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष: कालानलस्य शिखा इव उपमम् (like the flame of the fire at dissolution)

Context

Powerful and brave Hanuman who was equal to the Wind-god in speed jumped down on the house of Prahasta and set fire to it. From there he jumped on to Mahaparsva's house and set it ablaze. Hanuman appeared like the fire-flame at the time of dissolution.

Characters & Entities

• Hanumān
• Prahasta
• Mahāpārśva
• Laṅkā
• Agni (fire)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Mission-oriented righteousness: Hanumān’s force is portrayed as purposeful—an instrument to weaken adharma (rākṣasa tyranny) in service of a just cause.

What is the narrative situation?

Hanumān spreads the fire from one rākṣasa leader’s mansion to another, intensifying the burning of Laṅkā after being set ablaze.

Which character virtue is emphasized?

Vīrya (heroic energy) and speed: his wind-like swiftness and decisive action underline disciplined strength in service.