Previous Verse
Next Verse

Shloka 41

लाङ्गूलदाह-पर्यटनम्

The Burning Tail and the Parade through Laṅkā

स भूत्वा शैलसङ्काशः क्षणेन पुनरात्मवान्।।5.53.41।।ह्रस्वतां परमां प्राप्तो बन्धनान्यवशातयत्।

sa bhūtvā śailasaṅkāśaḥ kṣaṇena punar ātmavān || 5.53.41 ||

hrasvatāṁ paramāṁ prāpto bandhanāny avaśātayat |

ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ള അവൻ ക്ഷണത്തിൽ ശൈലസമാനമായ മഹാരൂപം ധരിച്ചു; പിന്നെ ഉടൻ സ്വാധീനനായി അതിസൂക്ഷ്മരൂപം കൈക്കൊണ്ട് ബന്ധനങ്ങളെ അഴിച്ചെറിഞ്ഞു.

सःhe
सः:
कर्ता
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
भूत्वाhaving become
भूत्वा:
पूर्वकाल-क्रिया (prior action)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), 'having become'
शैल-सङ्काशःmountain-like
शैल-सङ्काशः:
कर्ता-विशेषण
TypeAdjective
Rootशैल (प्रातिपदिक) + सङ्काश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपमान-तत्पुरुषः (शैलस्य इव सङ्काशः)
क्षणेनin a moment
क्षणेन:
काल-करण (temporal instrument)
TypeNoun
Rootक्षण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; काल-करण (time within)
पुनःagain
पुनः:
सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb) 'again'
आत्मवान्self-possessed
आत्मवान्:
कर्ता-विशेषण
TypeAdjective
Rootआत्मवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'self-possessed/with control'
ह्रस्वताम्of smallness
ह्रस्वताम्:
सम्बन्ध (state attained)
TypeNoun
Rootह्रस्वता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; abstract noun 'smallness' (genitive of state)
परमाम्utmost
परमाम्:
विशेषण
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'supreme/utmost' qualifying hrasvatām (understood)
प्राप्तःhaving attained
प्राप्तः:
कर्ता-विशेषण (participial predicate)
TypeVerb
Rootप्र + आप् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'having attained'
बन्धनानिbonds
बन्धनानि:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootबन्धन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
अवशातयत्cast off, rendered ineffective
अवशातयत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootअव + शातय् (धातु; causative of शा/शि?)
Formलुङ्-लकार (Aorist), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपदम; causative sense 'made powerless/removed'

From his mountain-like form he assumed his original small figure within a moment casting off the bonds.

H
Hanumān

FAQs

Inner discipline supports dharma: self-mastery enables one to resist coercion and continue righteous work even when externally restrained.

At the gate-area, Hanumān changes size swiftly and frees himself from the bindings placed on him.

Ātma-vaśyatā (self-control) and adaptability—he uses strength and subtlety as needed, without losing focus on duty.