Previous Verse
Next Verse

Shloka 40

लाङ्गूलदाह-पर्यटनम्

The Burning Tail and the Parade through Laṅkā

पुरद्वारं ततश्श्रीमान् शैलशृङ्गमिवोन्नतम्।।5.53.40।।विभक्तरक्षस्सम्बाधमाससादानिलात्मजः।

puradvāraṁ tataḥ śrīmān śailaśṛṅgam ivonnatam || 5.53.40 ||

vibhaktarākṣaḥ-sambādham āsasāda anilātmajaḥ |

അനന്തരം വായുദേവന്റെ തേജസ്വിയായ പുത്രനായ അനിലാത്മജൻ, രാക്ഷസരുടെ തിരക്കിനെ തള്ളി കടന്ന്, ശൈലശിഖരംപോലെ ഉയർന്ന നഗരദ്വാരത്തിലെത്തി.

पुर-द्वारम्city-gate
पुर-द्वारम्:
कर्म (Karma/Object of āsasāda)
TypeNoun
Rootपुर (प्रातिपदिक) + द्वार (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (पुरस्य द्वारम्)
ततःthen
ततः:
सम्बन्ध (temporal/spatial)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb) 'then/from there'
श्रीमान्illustrious
श्रीमान्:
कर्ता-विशेषण
TypeAdjective
Rootश्रीमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
शैल-शृङ्गम्a mountain-peak
शैल-शृङ्गम्:
उपमान (Upamāna/comparator)
TypeNoun
Rootशैल (प्रातिपदिक) + शृङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (शैलस्य शृङ्गम्)
इवlike
इव:
उपमा-चिह्न
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-अव्यय
उन्नतम्lofty
उन्नतम्:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective
Rootउत् + नम् (धातु) / उन्नत (प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त/विशेषण, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'lofty/raised' qualifying puradvāram
विभक्त-रक्षः-सम्बाधम्cleared of demon-crowding
विभक्त-रक्षः-सम्बाधम्:
कर्म-विशेषण (qualifier of puradvāram)
TypeAdjective
Rootविभक्त (कृदन्त; वि+भज् धातु) + रक्षस् (प्रातिपदिक) + सम्बाध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः: रक्षसां सम्बाधः (crowding of demons) तद् विभक्तम् (separated/cleared)
आससादreached
आससाद:
क्रिया
TypeVerb
Rootआ + सद् (धातु)
Formलिट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपदम
अनिल-आत्मजःson of the Wind-god
अनिल-आत्मजः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootअनिल (प्रातिपदिक) + आत्मज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (अनिलस्य आत्मजः)

Then the illustrious Hanuman reached the entrance of the lofty city, which was like the peak of a mountain and turned away the demons.

H
Hanumān (Anilātmaja)
R
Rākṣasas

FAQs

Dharma is expressed as courageous perseverance in righteous service: Hanumān advances despite obstruction, prioritizing mission over fear or pain.

Hanumān, still with his tail aflame, breaks through the rākṣasa crowd and arrives at the main gate area of Laṅkā.

Fearlessness and steadfast duty (kartavya-niṣṭhā): he does not retreat when surrounded.