Previous Verse
Next Verse

Shloka 21

लाङ्गूलदाह-पर्यटनम्

The Burning Tail and the Parade through Laṅkā

वीथीश्च गृहसम्बाधाः कपिश्शृङ्गाटकानि च।तथा रथ्योपरथ्याश्च तथैव गृहकान्तरान्।।5.53.21।।गृहांश्च मेघसङ्काशान् ददर्श पवनात्मजः।

vīthīś ca gṛha-sambādhāḥ kapiś śṛṅgāṭakāni ca | tathā rathyoparathyāś ca tathaiva gṛha-kāntarān ||5.53.21|| gṛhāṃś ca megha-saṅkāśān dadarśa pavanātmajaḥ |

പവനാത്മജൻ വീടുകളാൽ തിരക്കേറിയ വീഥികളും, ഉയർന്ന ശൃംഗാടകങ്ങളും ചതുരസ്ത്രങ്ങളും, പ്രധാനരഥ്യകളും ഉപരഥ്യകളും, വീടുകൾക്കിടയിലെ അന്തർപഥങ്ങളും, മേഘസദൃശമായ ഗൃഹങ്ങളും കണ്ടു.

वीथीःstreets
वीथीः:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootवीथी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
and
:
अव्यय-सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
गृह-सम्बाधाःcrowded with houses
गृह-सम्बाधाः:
कर्म-विशेषण (qualifies वीथीः)
TypeAdjective
Rootगृह (प्रातिपदिक) + सम्बाध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘गृहैः सम्बाधाः’ (crowded/packed with houses)
कपिःthe monkey
कपिः:
कर्ता (apposition)
TypeNoun
Rootकपि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; here in apposition to pavanātmajaḥ
शृङ्गाटकानिcrossroads/market-squares
शृङ्गाटकानि:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootशृङ्गाटक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
and
:
अव्यय-सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
तथाlikewise
तथा:
अव्यय-सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb: likewise)
रथ्य-उपरथ्याःmain streets and side-streets
रथ्य-उपरथ्याः:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootरथ्या (प्रातिपदिक) + उपरथ्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; द्वन्द्वः (main roads and by-lanes)
and
:
अव्यय-सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
तथाlikewise
तथा:
अव्यय-सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय
एवindeed
एव:
अव्यय-सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात (emphasis)
गृह-कान्तरान्inner passages/courtyards
गृह-कान्तरान्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootगृह (प्रातिपदिक) + कान्तर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘गृहाणां कान्तराणि’ (interiors/inner passages)
गृहान्houses
गृहान्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootगृह (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
and
:
अव्यय-सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
मेघ-सङ्काशान्cloud-like
मेघ-सङ्काशान्:
कर्म-विशेषण (qualifies गृहान्)
TypeAdjective
Rootमेघ (प्रातिपदिक) + सङ्काश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; उपमान-तत्पुरुषः ‘मेघ इव सङ्काशाः’ (cloud-like)
ददर्शsaw
ददर्श:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन, परस्मैपद
पवन-आत्मजःson of the Wind (Hanuman)
पवन-आत्मजः:
कर्ता (subject)
TypeNoun
Rootपवन (प्रातिपदिक) + आत्मज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘पवनस्य आत्मजः’

The son of the Wind-god saw the streets with beautiful, tall mansions and houses appearing like clouds, highways and byways and secret routes.

H
Hanumān
P
Pavana (Wind-god)
L
Laṅkā (implied)

FAQs

A well-ordered city can exist without true dharma; the verse invites reflection that external prosperity and planning do not guarantee inner righteousness.

Hanumān, under escort for punishment, surveys the dense and complex street-network of Laṅkā.

Steadfastness and situational intelligence: Hanumān keeps gathering information even in captivity.