Previous Verse
Next Verse

Shloka 60

इन्द्रजित्प्रेषणम्—ब्रह्मास्त्रबन्धः, हनूमद्ग्रहणं, रावणसभाप्रवेशः

Indrajit’s Deployment—Brahmāstra Binding, Hanuman’s Capture, Entry into Ravana’s Court

सरोषसम्वर्तितताम्रदृष्टिर्दशाननस्तं कपिमन्ववेक्ष्य।अथोपविष्टान् कुलशीलवृद्धान् समादिशत्तं प्रति मन्त्रिमुख्यान्।।।।

saroṣa-saṃvartita-tāmradṛṣṭir daśānanas taṃ kapim anvavekṣya | athopaviṣṭān kulaśīla-vṛddhān samādiśat taṃ prati mantrimukhyān ||

കോപത്തിൽ ചുവന്ന ചെമ്പുനിറ കണ്ണുകൾ ചലിപ്പിച്ച ദശാനനൻ ആ കപിയെ ഉറച്ചുനോക്കി; പിന്നെ കുലവും ശീലവും പ്രായവും കൊണ്ട് മുതിർന്ന പ്രധാന മന്ത്രിമാരോട് അവനെക്കുറിച്ച് ചോദ്യം ചെയ്യാൻ ആജ്ഞാപിച്ചു.

सरोषसम्वर्तितताम्रदृष्टिःwhose eyes were reddened by rage
सरोषसम्वर्तितताम्रदृष्टिः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस (अव्यय-उपसर्गवत्) + रोष (प्रातिपदिक) + सम्वर्तित (कृदन्त) + ताम्र (प्रातिपदिक) + दृष्टि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा, एकवचनम्; बहुव्रीहिः: यस्य दृष्टिः रोषेण सम्वर्तिता ताम्रा च (whose eyes are reddened/rolled by rage)
दशाननःthe ten-faced one (Ravana)
दशाननः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदश (प्रातिपदिक) + आनन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा, एकवचनम्; बहुव्रीहिः: दश आननानि यस्य (ten-faced; Ravana)
तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया, एकवचनम्
कपिम्the monkey
कपिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकपि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया, एकवचनम्; तं इति सर्वनामस्य विशेष्यः
अन्ववेक्ष्यhaving observed
अन्ववेक्ष्य:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअनु+अव+ईक्ष् (धातु) → अन्ववेक्ष्य (कृदन्त)
Formक्त्वान्त-अव्ययम् (Gerund), ‘having looked at/observed’
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक-अव्ययम्
उपविष्टान्seated
उपविष्टान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootउप+विश् (धातु) → उपविष्ट (कृदन्त)
Formभूतकृदन्तः (क्त), पुंलिङ्गे द्वितीया, बहुवचनम्; ‘seated’
कुलशीलवृद्धान्elders of noble family and conduct
कुलशीलवृद्धान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकुल (प्रातिपदिक) + शील (प्रातिपदिक) + वृद्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया, बहुवचनम्; समासः (बहुपद) तत्पुरुष-भावः: कुलस्य शीलस्य च वृद्धाः (elders of noble lineage and conduct)
समादिशत्ordered/instructed
समादिशत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्+आ+दिश् (धातु)
Formलकारः लङ् (Imperfect), पुरुषः प्रथमः, वचनम् एकवचनम्, परस्मैपदम्
तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया, एकवचनम्
प्रतिregarding/towards
प्रति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootप्रति (अव्यय)
Formउपसर्ग/अव्ययम्; ‘towards/with regard to’
मन्त्रिमुख्यान्the chief ministers
मन्त्रिमुख्यान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमन्त्रिन् (प्रातिपदिक) + मुख्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया, बहुवचनम्; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः: मन्त्रिणां मुख्याः (chief ministers)

That ten-headed rakshasa king, rolling his red eyes rapidly in rage and observing the monkey unwinkingly ordered the noble and aged ministers of his clan to interrogate Hanuman.

R
Rāvaṇa (Daśānana)
H
Hanumān

FAQs

Even amid rage, procedure appears: inquiry before action. Dharma favors measured response—seeking facts—over impulsive punishment, though Rāvaṇa’s anger still colors the act.

Rāvaṇa, furious on seeing Hanumān, instructs senior ministers to interrogate him.

Administrative restraint and counsel-taking (through ministers), set against the vice of uncontrolled anger.