Previous Verse
Next Verse

Shloka 64

अभिज्ञानप्रदानम्

The Token of Recognition (Chūḍāmaṇi) and the Crow Episode Recalled

मृदुर्नित्यं शुचिर्दक्षः प्रियो रामस्य लक्ष्मणः।।5.38.64।।यथा हि वानरश्रेष्ठ दुःखक्षयकरो भवेत्।त्वमस्मिन्कार्यनिर्योगे प्रमाणं हरिसत्तमः।।5.38.65।।

mṛdur nityaṃ śucir dakṣaḥ priyo rāmasya lakṣmaṇaḥ ||5.38.64||

yathā hi vānaraśreṣṭha duḥkhakṣayakaro bhavet |

tvam asmin kāryaniryoge pramāṇaṃ harisattamaḥ ||5.38.65||

ലക്ഷ്മണൻ എപ്പോഴും മൃദുവും ശുചിയും ദക്ഷനും, രാമനു പ്രിയനുമാണ്. അതുകൊണ്ട്, ഹേ വാനരശ്രേഷ്ഠാ, അവൻ എന്റെ ദുഃഖം ക്ഷയിപ്പിക്കുന്നവനാകുവാൻ നീ പ്രവർത്തിക്ക; ഈ കാര്യനിർവഹണത്തിൽ, ഹേ ഹരിസത്തമാ, നീയേയാണ് നിർണായകപ്രമാണം.

mṛduḥgentle
mṛduḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmṛdu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्
nityamalways
nityam:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootnitya (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषणरूपेण प्रयुक्तम्; adverbial accusative
śuciḥpure
śuciḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootśuci (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्
dakṣaḥskilled
dakṣaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdakṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्
priyaḥdear
priyaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpriya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्
rāmasyaof Rama
rāmasya:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootrāma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
lakṣmaṇaḥLakshmana
lakṣmaṇaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootlakṣmaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
yathāso that/as
yathā:
Prakāra (प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (manner/‘so that/as’)
hiindeed
hi:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formनिपातः (emphasis/causal)
vānara-śreṣṭhaO best of monkeys
vānara-śreṣṭha:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootvānara (प्रातिपदिक) + śreṣṭha (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समासः (‘श्रेष्ठो वानरः’); पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन
duḥkha-kṣaya-karaḥone who brings the end of sorrow
duḥkha-kṣaya-karaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootduḥkha (प्रातिपदिक) + kṣaya (प्रातिपदिक) + kara (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समासः (बहुपद; ‘duḥkhasya kṣayaṃ karoti’); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्
bhavetmay become
bhavet:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√bhū (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचन; ‘may be/should become’
tvamyou
tvam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyusmad (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
Formसर्वनाम, प्रथमा, एकवचन
asminin this
asmin:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootidam (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरणम्
kārya-niryogein the undertaking of the task
kārya-niryoge:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootkārya (प्रातिपदिक) + niryoga (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समासः (‘kāryasya niryogaḥ’ = undertaking/arrangement of the task); पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
pramāṇamthe authority/decisive means
pramāṇam:
Pradhāna-predicative (विधेय/प्रथमा)
TypeNoun
Rootpramāṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय/प्रत्ययार्थे ‘authority/standard’
hari-sattamaḥthe best of the Vanaras
hari-sattamaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roothari (प्रातिपदिक) + sattama (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समासः (‘सत्तमः हरिः’); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

"Lakshmana is soft, pure, competent and dear to Rama. O great vanara, act in such a manner that Lakshmana can mitigate my suffering. O great monkey, the best of vanaras! you are competent in accomplishing this task.

L
Lakṣmaṇa
R
Rāma
S
Sītā
H
Hanumān
V
Vānara (people)

FAQs

Dharma as compassionate action: competence and purity should be directed toward removing suffering; also, entrusting the right agent for the right task.

Sītā urges Hanumān to act effectively so that Lakṣmaṇa (and by extension Rāma’s mission) can bring an end to her misery.

Lakṣmaṇa’s gentleness and competence, and Hanumān’s capability and trustworthiness as the key agent in the mission.