Previous Verse
Next Verse

Shloka 61

अभिज्ञानप्रदानम्

The Token of Recognition (Chūḍāmaṇi) and the Crow Episode Recalled

ह्रियमाणां तदा वीरो न तु मां वेद लक्ष्मणः।वृद्धोपसेवी लक्ष्मीवान् शक्तो न बहुभाषिता।।5.38.61।।राजपुत्रः प्रियः श्रेष्ठः सदृशः श्वशुरस्य मे।

hriyamāṇāṃ tadā vīro na tu māṃ veda lakṣmaṇaḥ |

vṛddhopasevī lakṣmīvān śakto na bahubhāṣitā ||5.38.61||

rājaputraḥ priyaḥ śreṣṭhaḥ sadṛśaḥ śvaśurasya me |

എന്നെ അപഹരിച്ച് കൊണ്ടുപോകുമ്പോൾ വീരനായ ലക്ഷ്മണന് അതറിവുണ്ടായിരുന്നില്ല. അദ്ദേഹം മുതിർന്നവരെ സേവിക്കുന്നവൻ, ഗുണസമ്പന്നൻ, സമർത്ഥൻ, അല്പഭാഷി—എനിക്ക് പ്രിയനും ശ്രേഷ്ഠനുമായ രാജകുമാരൻ, സ്വഭാവത്തിൽ എന്റെ ശ്വശുരനെപ്പോലെ.

hriyamāṇām(me) being carried away
hriyamāṇām:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Root√hṛ (धातु) + śī (प्रातिपदिक) implied; hriyamāṇa (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-एकवचनस्य (कर्मपदस्य) विशेषणरूपेण; वर्तमानकाले कर्मणि-प्रयोगे शतृ/शानच्-प्रत्ययान्तः वर्तमानकृदन्तः (present passive participle), ‘being carried away’
tadāthen
tadā:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
vīraḥthe hero
vīraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvīra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
nanot
na:
Pratiṣedha (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negative particle)
tuhowever
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/विशेषार्थक-निपात (adversative/emphatic particle)
māmme
mām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootasmad (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
Formसर्वनाम, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
vedaknows
veda:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√vid (धातु)
Formलट्-लकारः (present), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचन; ‘knows’
lakṣmaṇaḥLakshmana
lakṣmaṇaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootlakṣmaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
vṛddha-upasevīone who serves elders
vṛddha-upasevī:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvṛddha (प्रातिपदिक) + upasevin (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समासः (कर्मधारय/षष्ठी-तत्पुरुषभावः: ‘vṛddhān upasevate’); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्
lakṣmīvānprosperous
lakṣmīvān:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootlakṣmī (प्रातिपदिक) + -vant (तद्धित)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘possessed of fortune/prosperity’
śaktaḥcapable
śaktaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootśakta (प्रातिपदिक; √śak धातोः क्त-प्रत्ययान्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्तः (past passive participle used adjectivally): ‘able/competent’
nanot
na:
Pratiṣedha (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
bahu-bhāṣitātalkative (much-speaking)
bahu-bhāṣitā:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootbahu (प्रातिपदिक) + bhāṣita (प्रातिपदिक; √bhāṣ धातोः क्त)
Formतत्पुरुष-समासः (‘bahu bhāṣitam asya’ इत्यर्थे); पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनस्य विशेषणरूपेण (पाठभेदे ‘bahubhāṣī’ इत्यपि); क्त-प्रत्ययान्त-प्रातिपदिकाधारित विशेषणम्: ‘much-spoken/talkative’ (here: not talkative)
rāja-putraḥprince
rāja-putraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrājan (प्रातिपदिक) + putra (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुषः (‘rājñaḥ putraḥ’); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
priyaḥdear
priyaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpriya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्
śreṣṭhaḥforemost
śreṣṭhaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootśreṣṭha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (superlative sense)
sadṛśaḥresembling
sadṛśaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsadṛśa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्; ‘like/resembling’ (governs genitive)
śvaśurasyaof (my) father-in-law
śvaśurasya:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootśvaśura (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन
memy
me:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootasmad (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
Formसर्वनाम, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन (enclitic)

"Heroic Lakshmana, did not know while I was borne away. He is prosperous, foremost in serving elders. He is energetic and reserved in his speech like my father-in-law. He is a prince dear (to his brother).

S
Sītā
L
Lakṣmaṇa
R
Rāma
D
Daśaratha (implied as father-in-law)

FAQs

Respect for elders and disciplined speech: true nobility is shown through service, capability, and restraint rather than display.

Sītā reflects on Lakṣmaṇa’s qualities and notes that he did not realize her abduction at the moment it occurred.

Lakṣmaṇa’s humility, elder-service, and measured speech—strength joined with restraint.