Previous Verse
Next Verse

Shloka 19

हनुमता सीतासंवादोपायचिन्ता

Hanuman’s Deliberation on How to Address Sita

अवश्यमेव वक्तव्यं मानुषं वाक्यमर्थवत्।।।।मया सान्त्वयितुं शक्या नान्यथेयमनिन्दिता।

avaśyam eva vaktavyaṃ mānuṣaṃ vākyam arthavat | mayā sāntvayituṃ śakyā nānyathā iyam aninditā ||

അവശ്യം ഞാൻ മനുഷ്യഭാഷയിൽ അർത്ഥവത്തായ വാക്കുകൾ പറയണം; ആ അനിന്ദിതയായ ദേവിയെ ആശ്വസിപ്പിക്കാൻ എനിക്ക് ഇതുമാത്രമേ കഴിയൂ—മറ്റൊരു മാർഗമില്ല.

अवश्यम्certainly
अवश्यम्:
सम्बन्ध (Sambandha/adverbial)
TypeIndeclinable
Rootअवश्यम् (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक-अव्यय (certainly/necessarily)
एवindeed
एव:
सम्बन्ध (Sambandha/emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय
वक्तव्यम्must be spoken
वक्तव्यम्:
क्रिया (Kriyā/necessity)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formतव्यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (Gerundive/obligation), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (कर्तव्यता)
मानुषम्human
मानुषम्:
कर्म (Karma/object qualifier)
TypeAdjective
Rootमानुष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (वाक्यम् इति विशेषणम्)
वाक्यम्speech; statement
वाक्यम्:
कर्म (Karma/object)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
अर्थवत्meaningful
अर्थवत्:
कर्म (Karma/object qualifier)
TypeAdjective
Rootअर्थवत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (वाक्यम् इति विशेषणम्)
मयाby me
मया:
कर्ता (Kartā/agent)
TypeNoun
Rootअहम् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
सान्त्वयितुम्to console
सान्त्वयितुम्:
प्रयोजन (Prayojana/purpose)
TypeVerb
Rootसम्-√त्वि/√त्वय् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (Infinitive), हेत्वर्थ (purpose)
शक्याable; possible
शक्या:
कर्ता (Kartā/subject qualifier)
TypeAdjective
Rootशक्य (प्रातिपदिक)
Formयत्/ण्यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (potential/possible), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (इयम् इति विशेषणम्)
not
:
सम्बन्ध (Sambandha/negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
अन्यथाotherwise
अन्यथा:
सम्बन्ध (Sambandha/adverbial)
TypeIndeclinable
Rootअन्यथा (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (otherwise)
इयम्this (lady)
इयम्:
कर्ता (Kartā/subject)
TypeNoun
Rootidam (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
अनिन्दिताblameless
अनिन्दिता:
कर्ता (Kartā/subject qualifier)
TypeAdjective
Rootअनिन्दित (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (इयम् इति विशेषणम्)

The sight of Sita who seemed a deity in the Nandana garden of Indra, set a chain of reflections in his mind :

S
Sītā (implied by aninditā)

FAQs

Right speech (satya with hita): truthful communication must also be meaningful and consoling; the aim is to uphold truth while healing distress.

Hanumān resolves to speak in a more accessible, reassuring register so that Sītā can accept his words without fear.

Clarity of purpose and benevolence—he commits to speech that serves Sītā’s welfare rather than showcasing learning.