Sarga 65
पञ्चषष्टितमः सर्गः — वानराणां प्लवन-पराक्रम-निरूपणम् (Assessment of the Vanaras’ Leaping Capacity; Jambavan Motivates Hanuman)
किष्किन्धाकाण्ड
അംഗദന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് വാനരശ്രേഷ്ഠർ ക്രമമായി തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ പ്ലവനശക്തി വെളിപ്പെടുത്തുന്നു—ഗജൻ 10, ഗവാക്ഷൻ 20, ഗവയൻ 30, ശരഭൻ 40, ഗന്ധമാദനൻ 50, മൈന്ദൻ 60-ൽ അധികം, ദ്വിവിദൻ 70, സുഷേണൻ 80 യോജന വരെ പോകാൻ കഴിയും എന്നു പറയുന്നു। അപ്പോൾ വൃദ്ധതമനായ ജാംബവാൻ അവരുടെ ശേഷി വിലയിരുത്തി തന്റെ വാർദ്ധക്യം അറിയിക്കുന്നു. യുവാവായിരുന്നപ്പോൾ ത്രിവിക്രമ-വിഷ്ണുവിന്റെ പ്രസംഗം ഓർത്ത് മുൻബലം സ്മരിച്ച്, ഇപ്പോൾ എനിക്ക് 90 യോജന വരെ പോകാം; എന്നാൽ ഇത്രകൊണ്ട് കാര്യം സിദ്ധിക്കില്ലെന്ന് നയോപദേശം നൽകുന്നു. അംഗദൻ—ഞാൻ 100 യോജന പോകാം, പക്ഷേ മടങ്ങിവരാനുള്ള ശക്തി അനിശ്ചിതമെന്ന് പറയുന്നു. ജാംബവാൻ അംഗദനെ സേനാനായകനും “കാര്യത്തിന്റെ മൂലവും” ആയി കണ്ട്, മൂലരക്ഷണനീതിപ്രകാരം അവനെ സംരക്ഷിക്കേണ്ടതുണ്ടെന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു। അംഗദൻ വീണ്ടും കടമചാപല്യം കാണിച്ച്, ആരും പോകുന്നില്ലെങ്കിൽ ഞാൻ പ്രായോപവേശനം ചെയ്യും എന്ന ഭീകര പ്രതിജ്ഞ ചെയ്യുന്നു. അവസാനം ജാംബവാൻ “ഇവനെയേ പ്രേരിപ്പിക്കണം” എന്ന് നിശ്ചയിച്ച്, ഏകാന്തത്തിൽ ഇരിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധ മഹാപ്ലവനായ ഹനുമാനെ ഉത്സാഹിപ്പിക്കാൻ പോകുന്നു—ഇവിടെ ഹനുമാന്റെ ലംഘനകാര്യ-നിയോഗത്തിന്റെ വിത്ത് സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു।
Shlokas
Verse 1
अथाङ्गदवचश्श्रुत्वा ते सर्वे वानरर्षभाः।स्वं स्वं गतौ समुत्साहमूचुस्तत्र यथाक्रमम्।।।।गजो गवाक्षो गवयश्शरभो गन्धमादनः।मैन्दश्च द्विविदश्चैव सुषेणो जाम्बवां स्तथा।।।।
അങ്കദന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം ഗജൻ, ഗവാക്ഷൻ, ഗവയൻ, ശരഭൻ, ഗന്ധമാദനൻ, മൈന്ദൻ, ദ്വിവിദൻ, സുഷേണൻ, ജാംബവാൻ എന്നിവരായ വാനരശ്രേഷ്ഠർ ഓരോരുത്തരും ക്രമമായി തങ്ങളുടെ ഉത്സാഹവും ചാടാനുള്ള ശേഷിയും അവിടെ പ്രഖ്യാപിച്ചു.
Verse 2
अथाङ्गदवचश्श्रुत्वा ते सर्वे वानरर्षभाः।स्वं स्वं गतौ समुत्साहमूचुस्तत्र यथाक्रमम्।।4.65.1।।गजो गवाक्षो गवयश्शरभो गन्धमादनः।मैन्दश्च द्विविदश्चैव सुषेणो जाम्बवां स्तथा।।4.65.2।।
അങ്കദന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, ആ എല്ലാ വാനരർഷഭന്മാരും—ഗജൻ, ഗവാക്ഷൻ, ഗവയൻ, ശരഭൻ, ഗന്ധമാദനൻ, മൈന്ദൻ, ദ്വിവിദൻ, സുഷേണൻ, ജാംബവാനും—അവിടെ ക്രമമായി തങ്ങളുടെ യാത്രാശക്തിയുടെ പരിധി പ്രഖ്യാപിച്ചു.
Verse 3
आबभाषे गजस्तत्र प्लवेयं दशयोजनम्।गवाक्षो योजननान्याह गमिष्यामीति विंशतिम्।।।।
അവിടെ ഗജൻ പറഞ്ഞു: “ഞാൻ പത്ത് യോജന ചാടിക്കടക്കാം.” ഗവാക്ഷൻ പറഞ്ഞു: “ഞാൻ ഇരുപത് യോജന വരെ പോകാം.”
Verse 4
गवयो वानरस्तत्र वानरां स्तानुवाच ह।त्रिंशतं तु गमिष्यामि योजनानां प्लवङ्गमाः।।।।शरभस्तानुवाचाथ वानरान् वानरर्षभः।चत्वारिंशद्गमिष्यामि योजनानां प्लवङ्गमाः।।।।वानरस्तु महातेजा अब्रवीद्गन्धमादनः।योजनानां गमिष्यामि पञ्चाशत्तु न संशयः।।।।मैन्दस्तु वानरस्तत्र वानरांस्तानुवाच ह।योजनानां परं षष्टिमहं प्लवितुमुत्सहे।।।।ततस्तत्र महातेजा द्विविदः प्रत्यभाषत।गमिष्यामि न सन्देहस्सप्ततिं योजनान्यहम्।।।।सुषेणस्तु महातेजा:प्रोक्तवान्हरिसत्तमान्।अशीतिं योजनानां तु प्लवेयं प्लवगेश्वराः।।।।
അവിടെ ഗവയൻ വാനരന്മാരോട് പറഞ്ഞു: “ഹേ പ്ലവംഗമരേ, ഞാൻ മുപ്പത് യോജന പോകാം.” പിന്നെ വാനരർഷഭനായ ശരഭൻ പറഞ്ഞു: “ഹേ പ്ലവംഗമരേ, ഞാൻ നാല്പത് യോജന പോകാം.” മഹാതേജസ്വിയായ ഗന്ധമാദനൻ പറഞ്ഞു: “ഞാൻ സംശയമില്ലാതെ അമ്പത് യോജന പോകാം.” തുടർന്ന് മൈന്ദൻ പറഞ്ഞു: “അറുപതിനെക്കാൾ മീതെ ചാടാൻ ഞാൻ ഉത്സുകനാണ്.” പിന്നെ മഹാതേജസ്വിയായ ദ്വിവിദൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: “സന്ദേഹമില്ല—ഞാൻ എഴുപത് യോജന പോകാം.” ഒടുവിൽ ദീപ്തനായ സുഷേണൻ ഹരിസത്തമന്മാരുടെ മുമ്പിൽ പറഞ്ഞു: “ഹേ പ്ലവഗേശ്വരന്മാരേ, ഞാൻ എൺപത് യോജന ചാടിക്കടക്കാം.”
Verse 5
गवयो वानरस्तत्र वानरां स्तानुवाच ह।त्रिंशतं तु गमिष्यामि योजनानां प्लवङ्गमाः।।4.65.4।।शरभस्तानुवाचाथ वानरान् वानरर्षभः।चत्वारिंशद्गमिष्यामि योजनानां प्लवङ्गमाः।।4.65.5।।वानरस्तु महातेजा अब्रवीद्गन्धमादनः।योजनानां गमिष्यामि पञ्चाशत्तु न संशयः।।4.65.6।।मैन्दस्तु वानरस्तत्र वानरांस्तानुवाच ह।योजनानां परं षष्टिमहं प्लवितुमुत्सहे।।4.65.7।।ततस्तत्र महातेजा द्विविदः प्रत्यभाषत।गमिष्यामि न सन्देहस्सप्ततिं योजनान्यहम्।।4.65.8।।सुषेणस्तु महातेजा:प्रोक्तवान्हरिसत्तमान्।अशीतिं योजनानां तु प्लवेयं प्लवगेश्वराः।।4.65.9।।
അവിടെ ഗവയൻ വാനരന്മാരോട് പറഞ്ഞു: “ഹേ പ്ലവംഗമരേ, ഞാൻ മുപ്പത് യോജന പോകാം.” പിന്നെ വാനരർഷഭനായ ശരഭൻ പറഞ്ഞു: “ഹേ പ്ലവംഗമരേ, ഞാൻ നാല്പത് യോജന പോകാം.” മഹാതേജസ്വിയായ ഗന്ധമാദനൻ പറഞ്ഞു: “ഞാൻ സംശയമില്ലാതെ അമ്പത് യോജന പോകാം.” തുടർന്ന് മൈന്ദൻ പറഞ്ഞു: “അറുപതിനെക്കാൾ മീതെ ചാടാൻ ഞാൻ ഉത്സുകനാണ്.” പിന്നെ മഹാതേജസ്വിയായ ദ്വിവിദൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: “സന്ദേഹമില്ല—ഞാൻ എഴുപത് യോജന പോകാം.” ഒടുവിൽ ദീപ്തനായ സുഷേണൻ ഹരിസത്തമന്മാരുടെ മുമ്പിൽ പറഞ്ഞു: “ഹേ പ്ലവഗേശ്വരന്മാരേ, ഞാൻ എൺപത് യോജന ചാടിക്കടക്കാം.”
Verse 6
गवयो वानरस्तत्र वानरां स्तानुवाच ह।त्रिंशतं तु गमिष्यामि योजनानां प्लवङ्गमाः।।4.65.4।।शरभस्तानुवाचाथ वानरान् वानरर्षभः।चत्वारिंशद्गमिष्यामि योजनानां प्लवङ्गमाः।।4.65.5।।वानरस्तु महातेजा अब्रवीद्गन्धमादनः।योजनानां गमिष्यामि पञ्चाशत्तु न संशयः।।4.65.6।।मैन्दस्तु वानरस्तत्र वानरांस्तानुवाच ह।योजनानां परं षष्टिमहं प्लवितुमुत्सहे।।4.65.7।।ततस्तत्र महातेजा द्विविदः प्रत्यभाषत।गमिष्यामि न सन्देहस्सप्ततिं योजनान्यहम्।।4.65.8।।सुषेणस्तु महातेजा:प्रोक्तवान्हरिसत्तमान्।अशीतिं योजनानां तु प्लवेयं प्लवगेश्वराः।।4.65.9।।
അവിടെ ഗവയൻ വാനരന്മാരോട് പറഞ്ഞു: “ഹേ പ്ലവംഗമരേ, ഞാൻ മുപ്പത് യോജന പോകാം.” പിന്നെ വാനരർഷഭനായ ശരഭൻ പറഞ്ഞു: “ഹേ പ്ലവംഗമരേ, ഞാൻ നാല്പത് യോജന പോകാം.” മഹാതേജസ്വിയായ ഗന്ധമാദനൻ പറഞ്ഞു: “ഞാൻ സംശയമില്ലാതെ അമ്പത് യോജന പോകാം.” തുടർന്ന് മൈന്ദൻ പറഞ്ഞു: “അറുപതിനെക്കാൾ മീതെ ചാടാൻ ഞാൻ ഉത്സുകനാണ്.” പിന്നെ മഹാതേജസ്വിയായ ദ്വിവിദൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: “സന്ദേഹമില്ല—ഞാൻ എഴുപത് യോജന പോകാം.” ഒടുവിൽ ദീപ്തനായ സുഷേണൻ ഹരിസത്തമന്മാരുടെ മുമ്പിൽ പറഞ്ഞു: “ഹേ പ്ലവഗേശ്വരന്മാരേ, ഞാൻ എൺപത് യോജന ചാടിക്കടക്കാം.”
Verse 7
गवयो वानरस्तत्र वानरां स्तानुवाच ह।त्रिंशतं तु गमिष्यामि योजनानां प्लवङ्गमाः।।4.65.4।।शरभस्तानुवाचाथ वानरान् वानरर्षभः।चत्वारिंशद्गमिष्यामि योजनानां प्लवङ्गमाः।।4.65.5।।वानरस्तु महातेजा अब्रवीद्गन्धमादनः।योजनानां गमिष्यामि पञ्चाशत्तु न संशयः।।4.65.6।।मैन्दस्तु वानरस्तत्र वानरांस्तानुवाच ह।योजनानां परं षष्टिमहं प्लवितुमुत्सहे।।4.65.7।।ततस्तत्र महातेजा द्विविदः प्रत्यभाषत।गमिष्यामि न सन्देहस्सप्ततिं योजनान्यहम्।।4.65.8।।सुषेणस्तु महातेजा:प्रोक्तवान्हरिसत्तमान्।अशीतिं योजनानां तु प्लवेयं प्लवगेश्वराः।।4.65.9।।
അവിടെ ഗവയൻ വാനരന്മാരോട് പറഞ്ഞു: “ഹേ പ്ലവംഗമരേ, ഞാൻ മുപ്പത് യോജന പോകാം.” പിന്നെ വാനരർഷഭനായ ശരഭൻ പറഞ്ഞു: “ഹേ പ്ലവംഗമരേ, ഞാൻ നാല്പത് യോജന പോകാം.” മഹാതേജസ്വിയായ ഗന്ധമാദനൻ പറഞ്ഞു: “ഞാൻ സംശയമില്ലാതെ അമ്പത് യോജന പോകാം.” തുടർന്ന് മൈന്ദൻ പറഞ്ഞു: “അറുപതിനെക്കാൾ മീതെ ചാടാൻ ഞാൻ ഉത്സുകനാണ്.” പിന്നെ മഹാതേജസ്വിയായ ദ്വിവിദൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: “സന്ദേഹമില്ല—ഞാൻ എഴുപത് യോജന പോകാം.” ഒടുവിൽ ദീപ്തനായ സുഷേണൻ ഹരിസത്തമന്മാരുടെ മുമ്പിൽ പറഞ്ഞു: “ഹേ പ്ലവഗേശ്വരന്മാരേ, ഞാൻ എൺപത് യോജന ചാടിക്കടക്കാം.”
Verse 8
गवयो वानरस्तत्र वानरां स्तानुवाच ह।त्रिंशतं तु गमिष्यामि योजनानां प्लवङ्गमाः।।4.65.4।।शरभस्तानुवाचाथ वानरान् वानरर्षभः।चत्वारिंशद्गमिष्यामि योजनानां प्लवङ्गमाः।।4.65.5।।वानरस्तु महातेजा अब्रवीद्गन्धमादनः।योजनानां गमिष्यामि पञ्चाशत्तु न संशयः।।4.65.6।।मैन्दस्तु वानरस्तत्र वानरांस्तानुवाच ह।योजनानां परं षष्टिमहं प्लवितुमुत्सहे।।4.65.7।।ततस्तत्र महातेजा द्विविदः प्रत्यभाषत।गमिष्यामि न सन्देहस्सप्ततिं योजनान्यहम्।।4.65.8।।सुषेणस्तु महातेजा:प्रोक्तवान्हरिसत्तमान्।अशीतिं योजनानां तु प्लवेयं प्लवगेश्वराः।।4.65.9।।
അവിടെ ഗവയൻ വാനരന്മാരോട് പറഞ്ഞു: “ഹേ പ്ലവംഗമരേ, ഞാൻ മുപ്പത് യോജന പോകാം.” പിന്നെ വാനരർഷഭനായ ശരഭൻ പറഞ്ഞു: “ഹേ പ്ലവംഗമരേ, ഞാൻ നാല്പത് യോജന പോകാം.” മഹാതേജസ്വിയായ ഗന്ധമാദനൻ പറഞ്ഞു: “ഞാൻ സംശയമില്ലാതെ അമ്പത് യോജന പോകാം.” തുടർന്ന് മൈന്ദൻ പറഞ്ഞു: “അറുപതിനെക്കാൾ മീതെ ചാടാൻ ഞാൻ ഉത്സുകനാണ്.” പിന്നെ മഹാതേജസ്വിയായ ദ്വിവിദൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: “സന്ദേഹമില്ല—ഞാൻ എഴുപത് യോജന പോകാം.” ഒടുവിൽ ദീപ്തനായ സുഷേണൻ ഹരിസത്തമന്മാരുടെ മുമ്പിൽ പറഞ്ഞു: “ഹേ പ്ലവഗേശ്വരന്മാരേ, ഞാൻ എൺപത് യോജന ചാടിക്കടക്കാം.”
Verse 9
गवयो वानरस्तत्र वानरां स्तानुवाच ह।त्रिंशतं तु गमिष्यामि योजनानां प्लवङ्गमाः।।4.65.4।।शरभस्तानुवाचाथ वानरान् वानरर्षभः।चत्वारिंशद्गमिष्यामि योजनानां प्लवङ्गमाः।।4.65.5।।वानरस्तु महातेजा अब्रवीद्गन्धमादनः।योजनानां गमिष्यामि पञ्चाशत्तु न संशयः।।4.65.6।।मैन्दस्तु वानरस्तत्र वानरांस्तानुवाच ह।योजनानां परं षष्टिमहं प्लवितुमुत्सहे।।4.65.7।।ततस्तत्र महातेजा द्विविदः प्रत्यभाषत।गमिष्यामि न सन्देहस्सप्ततिं योजनान्यहम्।।4.65.8।।सुषेणस्तु महातेजा:प्रोक्तवान्हरिसत्तमान्।अशीतिं योजनानां तु प्लवेयं प्लवगेश्वराः।।4.65.9।।
അവിടെ ഗവയൻ വാനരന്മാരോട് പറഞ്ഞു: “ഹേ പ്ലവംഗമരേ, ഞാൻ മുപ്പത് യോജന പോകാം.” പിന്നെ വാനരർഷഭനായ ശരഭൻ പറഞ്ഞു: “ഹേ പ്ലവംഗമരേ, ഞാൻ നാല്പത് യോജന പോകാം.” മഹാതേജസ്വിയായ ഗന്ധമാദനൻ പറഞ്ഞു: “ഞാൻ സംശയമില്ലാതെ അമ്പത് യോജന പോകാം.” തുടർന്ന് മൈന്ദൻ പറഞ്ഞു: “അറുപതിനെക്കാൾ മീതെ ചാടാൻ ഞാൻ ഉത്സുകനാണ്.” പിന്നെ മഹാതേജസ്വിയായ ദ്വിവിദൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: “സന്ദേഹമില്ല—ഞാൻ എഴുപത് യോജന പോകാം.” ഒടുവിൽ ദീപ്തനായ സുഷേണൻ ഹരിസത്തമന്മാരുടെ മുമ്പിൽ പറഞ്ഞു: “ഹേ പ്ലവഗേശ്വരന്മാരേ, ഞാൻ എൺപത് യോജന ചാടിക്കടക്കാം.”
Verse 10
तेषां कथयतां तत्र सर्वांस्ताननुमान्य च।ततो वृद्धतमस्तेषां जाम्बवान्प्रत्यभाषत।।।।
അവർ അവിടെ പറയുമ്പോൾ, എല്ലാവരുടെയും ശക്തി മനസ്സിൽ കണക്കാക്കി, പിന്നെ അവരിൽ ഏറ്റവും വയോധികനായ ജാംബവാൻ മറുപടി പറഞ്ഞു.
Verse 11
पूर्वमस्माकमप्यासीत्कश्चिद्गतिपराक्रमः।ते वयं वयसः पारमनुप्राप्तास्स्म साम्प्रतम्।।।।
“മുമ്പുകാലത്ത് എനിക്കും ഗതിയിലെ വീരപരാക്രമത്തിന്റെ ഒരു അളവ് ഉണ്ടായിരുന്നു; എന്നാൽ ഇപ്പോൾ ഞാൻ വാർദ്ധക്യത്തിന്റെ അറ്റത്തേക്ക് എത്തിയിരിക്കുന്നു.”
Verse 12
किन्तु नैवं गते शक्यमिदं कार्यमुपेक्षितुम्।यदर्थं कपिराजश्च रामश्च कृतनिश्चयौ।।।।
എങ്കിലും ഇങ്ങനെ ആയാലും ഈ കാര്യം അവഗണിക്കുവാൻ സാധ്യമല്ല; കാരണം കപിരാജൻ സുഗ്രീവനും ശ്രീരാമനും ഇതേ ലക്ഷ്യത്തിനായി ദൃഢനിശ്ചയത്തോടെ നിലകൊള്ളുന്നു.
Verse 13
साम्प्रतं कालभेदेन या गतिस्तां निबोधत।नवतिं योजनानां तु गमिष्यामि न संशयः।।4.65.13।।
ഇപ്പോൾ കാലഭേദം മൂലം എന്റെ ഗതിയുടെ പരിധി മനസ്സിലാക്കുക; ഞാൻ തൊണ്ണൂറ് യോജന വരെ പോകും—സംശയമില്ല.
Verse 14
तांश्च सर्वान्हरिश्रेष्ठाञ्जाम्बवान्पुनरब्रवीत्।न खल्वेतावदेवासीद्गमने मे पराक्रमः।।।।
അപ്പോൾ ജാംബവാൻ ആ ശ്രേഷ്ഠ വാനരന്മാരെല്ലാവരോടും വീണ്ടും പറഞ്ഞു: ‘സത്യമായി, എന്റെ ഗമനത്തിലെ (ചാട്ടത്തിലെ) പരാക്രമം ഇത്രയിലൊതുങ്ങിയിരുന്നില്ല—മുന്പ് അതിലധികം ആയിരുന്നു.’
Verse 15
मया महाबलेश्चैव यज्ञे विष्णुस्सनातनः।प्रदक्षिणीकृतः पूर्वं क्रममाणस्त्रिविक्रमम्।।।।
മുന്പ് മഹാബലിയുടെ യജ്ഞത്തിൽ, ത്രിവിക്രമനായി മൂന്നു മഹാപാദങ്ങൾ വെച്ച് മുന്നേറുന്ന സനാതന ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിനെ ഞാൻ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തിരുന്നു.
Verse 16
स इदानीमहं वृद्धः प्लवने मन्दविक्रमः।यौवने च तदाऽसीन्मे बलमप्रतिमं परैः।।।।
എന്നാൽ ഇപ്പോൾ ഞാൻ വൃദ്ധനാണ്; ചാട്ടത്തിൽ എന്റെ വീര്യം ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുന്നു. യൗവനത്തിൽ എന്റെ ബലം മറ്റാർക്കും തുല്യമില്ലാത്തതായിരുന്നു.
Verse 17
सम्प्रत्येतावतीं शक्तिं गमने तर्कयाम्यहम्।नैतावता हि संसिद्धिः कार्यस्यास्य भविष्यति।।।।
ഇപ്പോൾ യാത്രയ്ക്കുള്ള എന്റെ ശക്തി ഇത്രയേ ഉള്ളൂ എന്ന് ഞാൻ കണക്കാക്കുന്നു; ഇത്ര മാത്രം കൊണ്ടു ഈ ദൗത്യത്തിന്റെ സിദ്ധി ഉണ്ടാകുകയില്ല.
Verse 18
अथोत्तरमुदारार्थमब्रवीदङ्गदस्तदा।अनुमान्य तथा प्राज्ञो जाम्बवन्तं महाकपिम्।।।।
അപ്പോൾ ജ്ഞാനിയായ അങ്കദൻ മഹാകപിയായ ജാംബവാനെ ആദരത്തോടെ പരിഗണിച്ച്, സൗമ്യവും ഉദാരവുമായ വാക്കുകളിൽ മറുപടി പറഞ്ഞു.
Verse 19
अहमेतद्गमिष्यामि योजनानां शतं महत्।निवर्तने तु मे शक्तिस्स्यान्न वेति न निश्चितम्।।।।
ഞാൻ ഈ മഹത്തായ നൂറു യോജന വരെ പോകാൻ കഴിയും; എന്നാൽ മടങ്ങിവരുമ്പോൾ ശക്തി ശേഷിക്കുമോ ഇല്ലയോ—അത് ഉറപ്പില്ല.
Verse 20
तमुवाच हरिश्रेष्ठं जाम्बवान्वाक्यकोविदः।ज्ञायते गमने शक्तिस्तव हर्यृक्षसत्तम।।।।
വാക്കിൽ നിപുണനായ ജാംബവാൻ ആ വാനരശ്രേഷ്ഠനോട് പറഞ്ഞു: “ഹരി-ഋക്ഷങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, പോകുന്നതിനുള്ള നിന്റെ ശക്തി സുപ്രസിദ്ധമാണ്.”
Verse 21
कामं शतं सहस्रं वा न ह्येष विधिरुच्यते।योजनानां भवान् शक्तो गन्तुं प्रतिनिवर्तितुम्।।।।
നൂറോ ആയിരമോ യോജനയായാലും, നിങ്ങൾക്ക് പോകാനും മടങ്ങിവരാനും കഴിവുണ്ട്; എങ്കിലും ഈ ദൗത്യത്തിന് നിങ്ങളെയേ നിയോഗിക്കുന്നത് യുക്തമായ മാർഗമല്ല.
Verse 22
न हि प्रेषयिता तात स्वामी प्रेष्यः कथञ्चन।भवताऽयं जनस्सर्वः प्रेष्यः प्लवगसत्तम।।4.65.22।।
പ്രിയ താതാ, ആജ്ഞ നൽകുന്ന സ്വാമി ഒരിക്കലും ദൗത്യത്തിനായി അയക്കപ്പെടേണ്ടവനല്ല. ഹേ പ്ലവഗശ്രേഷ്ഠാ, ഈ മുഴുവൻ സംഘം നിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം തന്നെയാണ് അയക്കപ്പെടേണ്ടത്.
Verse 23
भवान्कळत्रमस्माकं स्वामिभावे व्यवस्थितः।स्वामी कळत्रं सैन्यस्य गतिरेषा परन्तप।।।।
ഹേ പരന്തപാ, നിങ്ങൾ ഞങ്ങളുടെ സ്വാമിഭാവത്തിൽ സ്ഥാപിതനാണ്; ഞങ്ങൾക്ക് നിങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കപ്പെടേണ്ട കൾത്രംപോലെ. സ്വാമി സൈന്യത്തിന്റെ ‘കൾത്രം’ ആകുന്നു—ഇതാണ് യുക്തമായ ക്രമം.
Verse 24
अपि चैतस्य कार्यस्य भवान्मूलमरिन्दम।तस्मात्कळत्रवत्तात प्रतिपाल्यस्सदा भवान्।।।।
കൂടാതെ, ഹേ അരിന്ദമാ, ഈ ദൗത്യത്തിന്റെ മൂലമേ നിങ്ങൾ തന്നെയാണ്. അതിനാൽ, പ്രിയ താതാ, കൾത്രംപോലെ നിങ്ങളെ എപ്പോഴും സംരക്ഷിക്കണം.
Verse 25
मूलमर्थस्य संरक्ष्यमेष कार्यविदां नयः।मूले सति हि सिद्ध्यन्ति गुणा फलो पुष्पोदयाः।।।।
ലക്ഷ്യത്തിന്റെ മൂലത്തെ സംരക്ഷിക്കണം—കാര്യസിദ്ധി അറിയുന്നവരുടെ നയമാണിത്. മൂലം സുരക്ഷിതമായാൽ ഗുണങ്ങൾ സഫലമാകുകയും പുഷ്പഫലോദയം ഉണ്ടാകുകയും ചെയ്യും.
Verse 26
तद्भवानस्य कार्यस्य साधने सत्यविक्रम।बुद्धिविक्रमसम्पन्नो हेतुरत्र परन्तप।।।।
അതുകൊണ്ട്, ഹേ സത്യവിക്രമനേ, ഈ കാര്യസാധനത്തിൽ ബുദ്ധിയും വിക്രമവും സമ്പന്നനായ നീ തന്നെയാണ് ഇവിടെ നിർണായക കാരണം, ഹേ പരന്തപ (ശത്രുദമന) ।
Verse 27
गुरुश्च गुरुपुत्रश्च त्वं हि नः कपिसत्तम।भवन्तमाश्रित्य वयं समर्था ह्यर्थसाधने।।।।
ഹേ കപിസത്തമ, നീ ഞങ്ങൾക്ക് ഗുരുവും ഗുരുപുത്രനും തന്നെയാണ്; നിന്നെ ആശ്രയിച്ചാൽ ഞങ്ങൾ ലക്ഷ്യസാധനത്തിൽ നിശ്ചയമായും സമർത്ഥരാണ് ।
Verse 28
उक्तवाक्यं महाप्राज्ञं जाम्बवन्तं महाकपिः।प्रत्युवाचोत्तरं वाक्यं वालिसूनुरथाङ्गदः।।।।
അത്യന്തം പ്രാജ്ഞനായ ജാംബവാൻ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞ ശേഷം, മഹാകപിയായ വാലിസുതൻ അങ്കദൻ മറുപടിയായി ഉത്തരം പറഞ്ഞു ।
Verse 29
यदि नाहं गमिष्यामि नान्यो वानरपुङ्गवः।पुनः खल्विदमस्माभिः कार्यं प्रायोपवेशनम्।।।।
ഞാൻ പോകാതെയും മറ്റൊരു വാനരശ്രേഷ്ഠനും പോകാതെയും ഇരുന്നാൽ, നിശ്ചയമായും നാം വീണ്ടും പ്രായോപവേശനം—മരണാന്ത ഉപവാസം—ആചരിക്കേണ്ടിവരും.
Verse 30
न ह्यकृत्वा हरिपतेस्सन्देशं तस्य धीमतः।तत्रापि गत्वा प्राणानां पश्यामि परिरक्षणम्।।।।
ആ ധീമാനായ വാനരാധിപന്റെ സന്ദേശം നിറവേറ്റാതെ, അവിടെ (കിഷ്കിന്ധയിലേക്കു) മടങ്ങിയാലും നമ്മുടെ പ്രാണങ്ങൾക്ക് രക്ഷയുണ്ടെന്ന് ഞാൻ കാണുന്നില്ല.
Verse 31
स हि प्रसादे चात्यर्थं कोपे च हरिरीश्वरः।अतीत्य तस्य सन्देशं विनाशो गमने भवेत्।।।।
കാരണം ആ വാനരേശ്വരൻ ഹരി പ്രസാദത്തിലും അത്യന്തം ശക്തനും, കോപത്തിലും അതുപോലെ തന്നെയുമാണ്. അവന്റെ സന്ദേശം ലംഘിച്ച് പുറപ്പെട്ടാൽ, യാത്രയിൽ തന്നേ നാശം വരും.
Verse 32
तद्यथा ह्यस्य कार्यस्य न भवत्यन्यथा गतिः।तद्भवानेव दृष्टार्थस्सञ्चिन्तयितु मर्हति।।।।
ഈ കാര്യം സാധിപ്പിക്കാൻ മറ്റൊരു മാർഗം ഇല്ലാത്തതിനാൽ, കാര്യത്തെ വ്യക്തമായി കാണുന്ന നിങ്ങൾ തന്നെയാണ് ഉപായം സൂക്ഷ്മമായി ആലോചിക്കേണ്ടത്.
Verse 33
सोऽङ्गदेन तदा वीरः प्रत्युक्तः प्लवगर्षभः।जाम्बवानुत्तरं वाक्यं प्रोवाचेदं ततोऽङ्गदम्।।।।
അങ്ങദൻ എന്ന വീരൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, പ്ലവഗങ്ങളിൽ വൃഷഭസമനായ ജാംബവാൻ തുടർന്ന് അങ്ങദനോട് മറുപടിയായി ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
Verse 34
अस्य ते वीर कार्यस्य न किञ्चित्परिहीयते।एष सञ्चोदयाम्येनं यः कार्यं साधयिष्यति।।।।
ഹേ വീരാ, ഈ നിന്റെ ദൗത്യത്തിൽ ഒന്നും നഷ്ടപ്പെടുകയില്ല; ഈ കാര്യം സിദ്ധിപ്പിക്കുന്നവനെ ഞാൻ ഉണർത്തി പ്രേരിപ്പിക്കും.
Verse 35
ततःप्रतीतं प्लवतांवरिष्ठम्एकान्तमाश्रित्य सुसुखेपविष्ठम्सञ्चोदयामास हरिप्रवीरोहरिप्रवीरं हनुमन्तमेव।।।।
അനന്തരം വാനരവീരന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഹരിപ്രവീരൻ, ഏകാന്തം ആശ്രയിച്ച് സുഖമായി ഇരുന്ന, ചാടുന്നവരിൽ ഉത്തമനായ ഹനുമാനെയേ സമീപിച്ച് പ്രവർത്തനത്തിന് ഉണർത്തി പ്രേരിപ്പിച്ചു.
Frequently Asked Questions
The dilemma is whether Angada, as heir-apparent and commander, should be sent on a high-risk envoy mission. Jambavan argues it violates role-ethics (svāmī vs. preṣya) and strategic prudence, insisting the ‘root’ of the mission must be protected even if Angada is personally capable.
Competence alone is not sufficient; right deployment is dharma and nīti. The sarga teaches ‘mūlam arthasya saṅrakṣyam’—protect the essential enabling cause (leadership/strategic center), and use wise motivation to awaken the uniquely suited agent (Hanuman) for task completion.
Rather than a physical geography, the sarga foregrounds cultural-religious memory: Mahabali’s yajña and Vishnu’s Trivikrama episode, used by Jambavan as a benchmark for past strength; it also uses the yojana as the operative metric for mission-distance planning.