Sarga 25

Verse 1

सुग्रीवं चैव तारां च साङ्गदं सहलक्ष्मणः।समानशोकः काकुत्स्थ स्सान्त्वयन्निदमब्रवीत्।।4.25.1।।

ലക്ഷ്മണനോടുകൂടെ, ഒരേ ദുഃഖം പങ്കുവെച്ച കാകുത്സ്ഥനായ രാമൻ സുഗ്രീവനെയും താരയെയും അങ്കദനെയും ആശ്വസിപ്പിച്ചു കൊണ്ട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 2

न शोकपरितापेन श्रेयसा युज्यते मृतः।यदत्रानन्तरं कार्यं तत्समाधातुमर्हथ4.25.2।।

മൃതൻ ശോകത്താലോ ദഹിപ്പിക്കുന്ന പരിതാപത്താലോ ശ്രേയസ്സിനെ പ്രാപിക്കുന്നില്ല; അതിനാൽ ഇനി ഇവിടെ തുടർന്ന് ചെയ്യേണ്ട കര്‍ത്തവ്യം ക്രമപ്പെടുത്തി നിർവഹിക്കേണ്ടതാണ്.

Verse 3

लोकवृत्तमनुष्ठेयं कृतं वो बाष्पमोक्षणम्।न कालादुत्तरं किञ्चित्कर्म शक्यमुपासितुम्4.25.3।।

“ലോകത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്ന ആചാരപ്രകാരം തന്നെ നടത്തുക; നിങ്ങൾ മതിയായത്ര കണ്ണീർ ഒഴുക്കി കഴിഞ്ഞു. സമയമൊഴിഞ്ഞാൽ ചെറുതായാലും യാതൊരു കർമവും യഥാവിധി നിർവഹിക്കാൻ കഴിയില്ല.”

Verse 4

नियतिः कारणं लोके नियतिः कर्मसाधनम्।नियतिस्सर्वभूतानां नियोगेष्विह कारणम्4.25.4।।

ലോകത്തിൽ നിയതിയേ കാരണമാകുന്നു; നിയതിയേ കർമത്തെ സിദ്ധിയിലേക്കെത്തിക്കുന്നു. സർവ്വഭൂതങ്ങൾക്കും ഇവിടെ നിയതിയേ അവരുടെ നിയോഗങ്ങളിലും നിശ്ചിതാവസ്ഥകളുടെ വിഭജനത്തിലും മൂലകാരണമാകുന്നു.

Verse 5

न कर्ता कस्यचित्कश्चिन्नियोगे चापिनेश्वरः।स्वभावे वर्तते लोकस्तस्य कालः परायणम्4.25.5।।

ആരും മറ്റൊരാളുടെ പ്രവൃത്തികളുടെ യഥാർത്ഥ കർത്താവല്ല; നിയോഗംകൊണ്ട് നിയന്ത്രണം ഏൽപ്പിക്കുന്ന അർത്ഥത്തിൽ ഈശ്വരനും അങ്ങനെ അല്ല. ലോകം സ്വഭാവപ്രകാരം തന്നെ ചരിക്കുന്നു; അതിന് കാലം തന്നെയാണ് പരമാശ്രയം.

Verse 6

न कालः कालमत्येति न कालः परिहीयते।स्वभावं च समासाद्य न कश्चिदतिवर्तते4.25.6।।

കാലം കാലത്തെ അതിക്രമിക്കുന്നില്ല; കാലം ക്ഷയിക്കുന്നതുമില്ല. സ്വസ്വഭാവത്തെ പ്രാപിച്ചാൽ ആരും അതിനെ ലംഘിക്കുവാൻ കഴിയില്ല.

Verse 7

न कालस्यास्ति बन्धुत्वं न हेतुर्न पराक्रमः।न मित्रज्ञातिसम्बन्धः कारणं नात्मनो वशः4.25.7।।

കാലത്തിന് ബന്ധുത്വമില്ല; യുക്തിയും വ്യക്തിപരമായ വീര്യവും അതിനെ തടയുകയില്ല. സുഹൃത്തുക്കളുടെയും ബന്ധുക്കളുടെയും ബന്ധം അതിന്റെ കാരണമല്ല—കാലം സ്വയം മനുഷ്യവശത്തിന് അതീതമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

Verse 8

किं तु कालपरीणामो द्रष्टव्यस्साधु पश्यता।धर्मश्चार्थश्च कामश्च कालक्रमसमाहिताः4.25.8।।

എന്നാൽ ശരിയായി കാണുന്നവൻ കാലം വരുത്തുന്ന പരിണാമങ്ങളെ ധ്യാനിക്കണം; ധർമ്മവും അർത്ഥവും കാമവും കാലക്രമപ്രകാരം തന്നെ വിരിയുന്നു.

Verse 9

इतस्स्वां प्रकृतिं वाली गतःप्राप्तः क्रियाफलम्।धर्मार्थकाम संयोगैः पवित्रं प्लवगेश्वरः4.25.9।।

വാലി ഇവിടെ നിന്ന് തന്റെ സ്വപ്രകൃതിയിലേക്കു മടങ്ങി പുറപ്പെട്ടു; പ്ലവഗേശ്വരൻ തന്റെ കർമ്മഫലം പ്രാപിച്ചു—ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം എന്നിവയുടെ സംഗമം കൊണ്ടു പവിത്രമായ ഫലം.

Verse 10

स्वधर्मस्य च संयोगाज्जितस्तेन महात्मना।स्वर्गः परिगृहीतश्च प्राणानपरिरक्षता4.25.10।।

സ്വധർമ്മത്തിൽ സ്ഥിരനിഷ്ഠയാൽ ആ മഹാത്മാവ് ജയിച്ചു; ജീവനെ പിടിച്ചുനിൽക്കാതെ അവൻ സ്വർഗ്ഗലോകം പ്രാപിച്ചു.

Verse 11

एषा वै नियतिश्शेष्ठा यां गतो हरियूथपः।तदलं परितापेन प्राप्तकालमुपास्यताम्4.25.11।।

വാനരസേനാധിപൻ പ്രാപിച്ച ഗതിയേ തന്നെയാണ് നിശ്ചയമായും ശ്രേഷ്ഠമായ വിധി; അതിനാൽ ഇനി വിലാപം മതി—കാലം ആവശ്യപ്പെടുന്നതിനെ അനുസരിക്കൂ.

Verse 12

वचनान्ते तु रामस्य लक्ष्मणः परवीरहा।अवदत्प्रश्रितं वाक्यं सुग्रीवं गतचेतसम्4.25.12।।

രാമൻ വാക്കുകൾ അവസാനിപ്പിച്ചതിനുശേഷം, ശത്രുവീരന്മാരെ വധിച്ച ലക്ഷ്മണൻ ദുഃഖത്തിൽ വിഹ്വലചിത്തനായ സുഗ്രീവനോട് വിനയത്തോടെ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 13

कुरु त्वमस्य सुग्रीव प्रेतकार्यमनन्तरम्।ताराङ्गदाभ्यां सहितो वालिनो दहनं प्रति।।4.25.13।।

ഹേ സുഗ്രീവാ, താരയോടും അങ്കദനോടും കൂടി ഉടൻ അവന്റെ പ്രേതകർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിക്ക; വാലിയുടെ ദഹനസംസ്കാരത്തിനുള്ള കർമങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കുക.

Verse 14

समाज्ञापय काष्ठानि शुष्कानि च बहूनि च।चन्दनादीनि दिव्यानि वालिसंस्कारकारणात्4.25.14।।

വാലിയുടെ അന്ത്യേഷ്ടി-സംസ്കാരത്തിനായി ധാരാളം ഉണങ്ങിയ വിറകുകളും, ദിവ്യമായ ചന്ദനം മുതലായവയും കൊണ്ടുവരാൻ ആജ്ഞാപിക്കുക.

Verse 15

समाश्वासय चैनं त्वमङ्गदं दीनचेतसम्।मा भूर्बालिशबुद्धिस्त्वं त्वदधीनमिदं पुरम्4.25.15।।

കൂടാതെ ദീനചിത്തനായ ഈ അങ്കദനെ നീ ആശ്വസിപ്പിക്ക; ബാലിശബുദ്ധിയിലേക്കു വീഴരുത്—ഇപ്പോൾ ഈ നഗരം നിന്റെ അധീനത്തിലാണ്.

Verse 16

अङ्गदस्त्वानयेन्माल्यं वस्त्राणि विविधानि च।घृतं तैलमथो गन्धान्यच्चात्र समनन्तरम्4.25.16।।

അങ്കദൻ മാലകളും വിവിധ വസ്ത്രങ്ങളും, കൂടാതെ നെയ്യ്, എണ്ണ, സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങൾ എന്നിവയും ഇവിടെ ഉടൻ ആവശ്യമായ മറ്റെല്ലാം വൈകാതെ കൊണ്ടുവരട്ടെ.

Verse 17

त्वं तार शिबिकां शीघ्रमादायागच्छ सम्भ्रमात्।त्वरा गुणवती युक्ता ह्यस्मिन्काले विशेषतः4.25.17।।

ഹേ താരേ, നീ വേഗത്തിൽ ശിബിക എടുത്തുകൊണ്ട് അത്യന്തം ത്വരയോടെ ഇവിടെ വരിക; ഈ സമയത്ത് സുസംവിധാനമുള്ള, ഗുണയുക്തമായ ത്വര പ്രത്യേകമായി യോജ്യമാണ്.

Verse 18

सज्जीभवन्तु प्लवगाश्शिबिकावाहनोचिताः।समर्था बलिनश्चैव निर्हरिष्यन्ति वालिनम्।।4.25.18।।

ശിബിക വഹിക്കാൻ യോജ്യരായ വാനരന്മാർ—ശക്തരും സമർത്ഥരുമായവർ—സജ്ജരാകട്ടെ; അവർ വാലിയെ പുറത്തേക്ക് എടുത്തുകൊണ്ടുപോകും.

Verse 19

एवमुक्त्वा तु सुग्रीवं सुमित्रानन्दवर्धनः।तसौ भ्रातृसमीपस्थो लक्ष्मणः परवीरहा4.25.19।।

ഇങ്ങനെ സുഗ്രീവനോട് പറഞ്ഞ ശേഷം, സുമിത്രയുടെ ആനന്ദവർധകനും ശത്രുവീരഹന്താവുമായ ലക്ഷ്മണൻ തന്റെ ഭ്രാതാവായ ശ്രീരാമന്റെ സമീപത്ത് തന്നെ നിന്നു.

Verse 20

लक्ष्मणस्य वचश्श्रुत्वा तारस्सम्भ्रान्तमानसः।प्रविवेश गुहां शीघ्रं शिबिकासक्तमानसः4.25.20।।

ലക്ഷ്മണന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, മനസ്സ് ത്വരകൊണ്ട് കലങ്ങിയ താര ശിബിക ഒരുക്കുവാനുള്ള ഉദ്ദേശത്തോടെ വേഗത്തിൽ ഗുഹയിൽ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 21

आदाय शिबिकां तारस्स तु पर्यापतत्पुनः।वानरैरुह्यमानां तां शूरैरुद्वहनोचितैः4.25.21।।

ശിബിക കൈവശമാക്കിയ താര വീണ്ടും അതിലേക്കു വേഗത്തിൽ മടങ്ങി ഓടി; ഭാരവഹനത്തിന് യോജ്യരായ വീരവാനരന്മാർ അതിനെ ചുമന്നുകൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 22

दिव्यां भद्रासनयुतां शिबिकां स्यन्दनोपमाम्।पक्षिकर्मभिराचित्रां द्रुमकर्मविभूषिताम्4.25.22।।आचितां चित्रपत्तीभि स्सुनिविष्टां समन्ततः।विमानमिव सिद्धानां जालवातायनान्विताम्4.25.23।।सुनियुक्तां विशालां च सुकृतां विश्वकर्मणा।दारुपर्वतकोपेतां चारुकर्मपरिष्कृताम्4.25.24।।वराभरणहारैश्च चित्रमाल्योपशोभिताम्।गुहागहनसञ्छन्नां रक्तचन्दनभूषिताम्4.25.25।।पुष्पौघैस्समभिच्छन्नां पद्ममालाभिरेव च।तरुणादित्यवर्णाभिर्भ्राजमानाभिरावृताम्4.25.26।।

ദിവ്യവും മംഗളാസനസഹിതവും രഥസമാനവുമായ ശിബിക കൊണ്ടുവന്നു—പക്ഷിമോതിരങ്ങളാൽ കൊത്തുപണിയോടെ ചിത്രിതവും, വൃക്ഷരൂപ ശില്പങ്ങളാൽ അലങ്കൃതവും. ചുറ്റുമെങ്ങും വർണപട്ടികകളാൽ പൊതിഞ്ഞ്, ജാലകവാതായനങ്ങളോടുകൂടി, അത് സിദ്ധന്മാരുടെ വിമാനംപോലെ തോന്നി. വിശാലവും ഉറപ്പായി ഘടിപ്പിച്ചതുമായ അത്, വിശ്വകർമ്മാവിന്റെ കൃതിപോലെ നിപുണമായി നിർമ്മിതം; മരപ്പർവ്വതസദൃശ കൊത്തുപണിയും മനോഹര ശില്പശുദ്ധിയും അതിൽ തെളിഞ്ഞു. ശ്രേഷ്ഠാഭരണഹാരങ്ങളും ചിത്രമാല്യങ്ങളും അതിനെ ദീപ്തമാക്കി; ഗുഹാഗഹനസദൃശ അലങ്കാരകുഴികളാൽ മറഞ്ഞ്, രക്തചന്ദനലേപംകൊണ്ട് ഭൂഷിതമായിരുന്നു.

Verse 23

दिव्यां भद्रासनयुतां शिबिकां स्यन्दनोपमाम्।पक्षिकर्मभिराचित्रां द्रुमकर्मविभूषिताम्4.25.22।।आचितां चित्रपत्तीभि स्सुनिविष्टां समन्ततः।विमानमिव सिद्धानां जालवातायनान्विताम्4.25.23।।सुनियुक्तां विशालां च सुकृतां विश्वकर्मणा।दारुपर्वतकोपेतां चारुकर्मपरिष्कृताम्4.25.24।।वराभरणहारैश्च चित्रमाल्योपशोभिताम्।गुहागहनसञ्छन्नां रक्तचन्दनभूषिताम्4.25.25।।पुष्पौघैस्समभिच्छन्नां पद्ममालाभिरेव च।तरुणादित्यवर्णाभिर्भ्राजमानाभिरावृताम्4.25.26।।

ദിവ്യവും മംഗളാസനസഹിതവും രഥസമാനവുമായ ശിബിക കൊണ്ടുവന്നു—പക്ഷിമോതിരങ്ങളാൽ കൊത്തുപണിയോടെ ചിത്രിതവും, വൃക്ഷരൂപ ശില്പങ്ങളാൽ അലങ്കൃതവും. ചുറ്റുമെങ്ങും വർണപട്ടികകളാൽ പൊതിഞ്ഞ്, ജാലകവാതായനങ്ങളോടുകൂടി, അത് സിദ്ധന്മാരുടെ വിമാനംപോലെ തോന്നി. വിശാലവും ഉറപ്പായി ഘടിപ്പിച്ചതുമായ അത്, വിശ്വകർമ്മാവിന്റെ കൃതിപോലെ നിപുണമായി നിർമ്മിതം; മരപ്പർവ്വതസദൃശ കൊത്തുപണിയും മനോഹര ശില്പശുദ്ധിയും അതിൽ തെളിഞ്ഞു. ശ്രേഷ്ഠാഭരണഹാരങ്ങളും ചിത്രമാല്യങ്ങളും അതിനെ ദീപ്തമാക്കി; ഗുഹാഗഹനസദൃശ അലങ്കാരകുഴികളാൽ മറഞ്ഞ്, രക്തചന്ദനലേപംകൊണ്ട് ഭൂഷിതമായിരുന്നു.

Verse 24

दिव्यां भद्रासनयुतां शिबिकां स्यन्दनोपमाम्।पक्षिकर्मभिराचित्रां द्रुमकर्मविभूषिताम्4.25.22।।आचितां चित्रपत्तीभि स्सुनिविष्टां समन्ततः।विमानमिव सिद्धानां जालवातायनान्विताम्4.25.23।।सुनियुक्तां विशालां च सुकृतां विश्वकर्मणा।दारुपर्वतकोपेतां चारुकर्मपरिष्कृताम्4.25.24।।वराभरणहारैश्च चित्रमाल्योपशोभिताम्।गुहागहनसञ्छन्नां रक्तचन्दनभूषिताम्4.25.25।।पुष्पौघैस्समभिच्छन्नां पद्ममालाभिरेव च।तरुणादित्यवर्णाभिर्भ्राजमानाभिरावृताम्4.25.26।।

ദിവ്യവും മംഗളാസനസഹിതവും രഥസമാനവുമായ ശിബിക കൊണ്ടുവന്നു—പക്ഷിമോതിരങ്ങളാൽ കൊത്തുപണിയോടെ ചിത്രിതവും, വൃക്ഷരൂപ ശില്പങ്ങളാൽ അലങ്കൃതവും. ചുറ്റുമെങ്ങും വർണപട്ടികകളാൽ പൊതിഞ്ഞ്, ജാലകവാതായനങ്ങളോടുകൂടി, അത് സിദ്ധന്മാരുടെ വിമാനംപോലെ തോന്നി. വിശാലവും ഉറപ്പായി ഘടിപ്പിച്ചതുമായ അത്, വിശ്വകർമ്മാവിന്റെ കൃതിപോലെ നിപുണമായി നിർമ്മിതം; മരപ്പർവ്വതസദൃശ കൊത്തുപണിയും മനോഹര ശില്പശുദ്ധിയും അതിൽ തെളിഞ്ഞു. ശ്രേഷ്ഠാഭരണഹാരങ്ങളും ചിത്രമാല്യങ്ങളും അതിനെ ദീപ്തമാക്കി; ഗുഹാഗഹനസദൃശ അലങ്കാരകുഴികളാൽ മറഞ്ഞ്, രക്തചന്ദനലേപംകൊണ്ട് ഭൂഷിതമായിരുന്നു.

Verse 25

दिव्यां भद्रासनयुतां शिबिकां स्यन्दनोपमाम्।पक्षिकर्मभिराचित्रां द्रुमकर्मविभूषिताम्4.25.22।।आचितां चित्रपत्तीभि स्सुनिविष्टां समन्ततः।विमानमिव सिद्धानां जालवातायनान्विताम्4.25.23।।सुनियुक्तां विशालां च सुकृतां विश्वकर्मणा।दारुपर्वतकोपेतां चारुकर्मपरिष्कृताम्4.25.24।।वराभरणहारैश्च चित्रमाल्योपशोभिताम्।गुहागहनसञ्छन्नां रक्तचन्दनभूषिताम्4.25.25।।पुष्पौघैस्समभिच्छन्नां पद्ममालाभिरेव च।तरुणादित्यवर्णाभिर्भ्राजमानाभिरावृताम्4.25.26।।

ദിവ്യവും മംഗളാസനസഹിതവും രഥസമാനവുമായ ശിബിക കൊണ്ടുവന്നു—പക്ഷിമോതിരങ്ങളാൽ കൊത്തുപണിയോടെ ചിത്രിതവും, വൃക്ഷരൂപ ശില്പങ്ങളാൽ അലങ്കൃതവും. ചുറ്റുമെങ്ങും വർണപട്ടികകളാൽ പൊതിഞ്ഞ്, ജാലകവാതായനങ്ങളോടുകൂടി, അത് സിദ്ധന്മാരുടെ വിമാനംപോലെ തോന്നി. വിശാലവും ഉറപ്പായി ഘടിപ്പിച്ചതുമായ അത്, വിശ്വകർമ്മാവിന്റെ കൃതിപോലെ നിപുണമായി നിർമ്മിതം; മരപ്പർവ്വതസദൃശ കൊത്തുപണിയും മനോഹര ശില്പശുദ്ധിയും അതിൽ തെളിഞ്ഞു. ശ്രേഷ്ഠാഭരണഹാരങ്ങളും ചിത്രമാല്യങ്ങളും അതിനെ ദീപ്തമാക്കി; ഗുഹാഗഹനസദൃശ അലങ്കാരകുഴികളാൽ മറഞ്ഞ്, രക്തചന്ദനലേപംകൊണ്ട് ഭൂഷിതമായിരുന്നു.

Verse 26

ईदृशीं शिबिकां दृष्ट्वा रामो लक्ष्मणमब्रवीत्।क्षिप्रं विनीयतां वाली प्रेतकार्यं विधीयताम्4.25.26।।

ദിവ്യവും മംഗളാസനസഹിതവും രഥസമാനവുമായ ശിബിക കൊണ്ടുവന്നു—പക്ഷിമോതിരങ്ങളാൽ കൊത്തുപണിയോടെ ചിത്രിതവും, വൃക്ഷരൂപ ശില്പങ്ങളാൽ അലങ്കൃതവും. ചുറ്റുമെങ്ങും വർണപട്ടികകളാൽ പൊതിഞ്ഞ്, ജാലകവാതായനങ്ങളോടുകൂടി, അത് സിദ്ധന്മാരുടെ വിമാനംപോലെ തോന്നി. വിശാലവും ഉറപ്പായി ഘടിപ്പിച്ചതുമായ അത്, വിശ്വകർമ്മാവിന്റെ കൃതിപോലെ നിപുണമായി നിർമ്മിതം; മരപ്പർവ്വതസദൃശ കൊത്തുപണിയും മനോഹര ശില്പശുദ്ധിയും അതിൽ തെളിഞ്ഞു. ശ്രേഷ്ഠാഭരണഹാരങ്ങളും ചിത്രമാല്യങ്ങളും അതിനെ ദീപ്തമാക്കി; ഗുഹാഗഹനസദൃശ അലങ്കാരകുഴികളാൽ മറഞ്ഞ്, രക്തചന്ദനലേപംകൊണ്ട് ഭൂഷിതമായിരുന്നു.

Verse 27

ततो वालिनमुद्यम्य सुग्रीवश्शिबिकां तदा।आरोपयत विक्रोशन्नङ्गदेन सहैव तु4.25.27।।

പിന്നീട് സുഗ്രീവൻ കരഞ്ഞുകൂവി, അങ്കദനോടൊപ്പം വാലിയെ ഉയർത്തി അപ്പോൾ തന്നെ ശിബികയിൽ കയറ്റിവെച്ചു.

Verse 28

आरोप्य शिबिकां चैव वालिनं गतजीवितम्।अलङ्कारैश्च विविधैर्माल्यैर्वस्त्रैश्च भूषितम्4.25.28।।

ഇപ്പോൾ ജീവൻ വിട്ട വാലിയെ ശിബികയിൽ കയറ്റി, വിവിധ അലങ്കാരങ്ങളും മാലകളും വസ്ത്രങ്ങളും അണിയിച്ച് ശോഭിപ്പിച്ചു.

Verse 29

आज्ञापयत्तदा राजा सुग्रीव प्लवगेश्वरः।और्ध्वदैहिकमार्यस्य क्रियतामनुरूपतः।।4.25.29।।

അപ്പോൾ വാനരാധിപനായ രാജാവ് സുഗ്രീവൻ ആജ്ഞാപിച്ചു: “ആര്യനായ ആ മഹാന്റെ ഔർധ്വദേഹികം (അന്ത്യകർമ്മം) അവനു യോജിച്ചവിധം നടത്തുക.”

Verse 30

विश्राणयन्तो रत्नानि विविधानि बहून्यपि।अग्रतः प्लवगा यान्तु शिबिका समनन्तरम्4.25.30।।

മുന്നിൽ വാനരന്മാർ അനവധി വിധത്തിലുള്ള രത്നങ്ങൾ ധാരാളമായി വിതറിക്കൊണ്ട് പോകട്ടെ; അതിന് തൊട്ടുപിന്നാലെ ശിബികയും അനുഗമിക്കട്ടെ.

Verse 31

राज्ञामृद्दिविशेषा हि दृश्यन्ते भुवि यादृशाः।तादृशैरिह कुर्वन्तु वानरा भर्तृसत्क्रियाम्4.25.31।।

ഭൂമിയിൽ രാജാക്കന്മാർക്കു കാണപ്പെടുന്ന പ്രത്യേക രാജസമ്മാനങ്ങൾ പോലെ, അതുപോലെ തന്നെ ഇവിടെ വാനരന്മാർ തങ്ങളുടെ സ്വാമിക്കു യഥോചിതമായ ആദരസത്കാരം നടത്തട്ടെ.

Verse 32

तादृशं वालिनः क्षिप्रं प्राकुर्वन्नौर्ध्वदैहिकम्।अङ्गदं परिगृह्याऽशु तारप्रभृतयस्तदा4.25.32।।क्रोशन्तः प्रययुस्सर्वे वानरा हतबान्धवाः।

അങ്ങനെ വാലിയുടെ ഔർദ്ധ്വദേഹിക കർമ്മങ്ങൾ യഥോചിതമായി ഉടൻ ആരംഭിക്കപ്പെട്ടു. പിന്നെ താരാദികൾ അങ്ങദനെ വേഗത്തിൽ ചേർത്തുപിടിച്ച്, ബന്ധുവിനെ നഷ്ടപ്പെട്ട എല്ലാ വാനരന്മാരും നിലവിളിച്ചുകൊണ്ട് മുന്നോട്ട് പോയി.

Verse 33

ततः प्रणिहिताः सर्वा वानर्योस्य वशानुगाः4.25.33।।चुक्रुशु र्वीर वीरेति भूयः क्रोशन्ति ताः स्त्रीयः।

പിന്നീട് അവന്റെ സംരക്ഷണത്തിൽ കഴിഞ്ഞിരുന്ന എല്ലാ വാനരസ്ത്രീകളോടും അറിയിക്കപ്പെട്ടു; ആ സ്ത്രീകൾ വീണ്ടും വീണ്ടും ‘വീരാ, വീരാ!’ എന്നു വിളിച്ചു കരുണമായി നിലവിളിച്ചു.

Verse 34

ताराप्रभृतयस्सर्वा वानर्यो हरियूथपाः।अनुजग्मुर्हि भर्तारं क्रोशन्त्यः करुणस्वनाः4.25.34।।

താരാദികളായ എല്ലാ വാനരസ്ത്രീകളും—ഹരിയൂഥപന്മാരുടെ പത്നിമാർ—കരുണസ്വരത്തിൽ വിലപിച്ചുകൊണ്ട് തങ്ങളുടെ ഭർത്താവിനെ അനുഗമിച്ചു.

Verse 35

तासां रुदितशब्देन वानरीणां वनान्तरे।वनानि गिरयश्चैव विक्रोशन्तीव सर्वतः4.25.35।।

വനാന്തരത്തിലെ വാനരിമാരുടെ കരച്ചിലിന്റെ ശബ്ദം കേട്ട്, എല്ലാദിക്കിലും കാടുകളും പർവതങ്ങളും പോലും കരഞ്ഞുകൂവുന്നതുപോലെ തോന്നി।

Verse 36

पुलिने गिरिनद्यास्तु विविक्ते जलसंवृते4.25.36।।चितां चक्रुस्सुबहवो वानराश्शोककर्शिता:।

പർവതനദിയുടെ ഏകാന്തമായ, ഒഴുകുന്ന ജലത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ട മണൽത്തീരത്ത്, ശോകത്തിൽ ക്ഷീണിച്ച അനേകം വാനരന്മാർ ചിത ഒരുക്കി।

Verse 37

अवरोप्य ततस्स्कन्धाच्छिबिकां वाहनोचिताः।तस्थुरेकान्तमाश्रित्य सर्वे शोकसमन्विता:4.25.37।।

അപ്പോൾ ശിബിക വഹിക്കാൻ യോഗ്യരായ വഹകർ അത് തോളിൽ നിന്ന് താഴെയിറക്കി; ഏകാന്തസ്ഥലം ആശ്രയിച്ച്, എല്ലാവരും ശോകാവിഷ്ടരായി അവിടെ നിന്നു।

Verse 38

ततस्तारा पतिं दृष्ट्वा शिबिकातलशायिनम्4.25.38।।आरोप्याङ्के शिरस्तस्य विललाप सुदुःखिता।

അപ്പോൾ ശിബികയിൽ കിടന്നിരുന്ന തന്റെ ഭർത്താവിനെ കണ്ട താര, അവന്റെ തല മടിയിൽ വെച്ച്, അത്യന്തം ദുഃഖിതയായി വിലപിക്കാൻ തുടങ്ങി।

Verse 39

हा वानर महाराज हा नाथ मम वत्सल4.25.39।।हा महार्ह महाबाहो हा मम प्रिय पश्य माम्।जनं न पश्यसीमं त्वं कस्माच्छोकाभिपीडितम्।4.25.40।।

“ഹാ! വാനര മഹാരാജാ! ഹാ! എന്റെ നാഥാ, എന്റെ വത്സലാ! ഹാ! മഹാർഹനേ, മഹാബാഹുവേ! ഹാ! എന്റെ പ്രിയനേ, എന്നെ നോക്കൂ! ഞാൻ ഇവിടെ ശോകത്തിൽ പീഡിതയായി നിൽക്കുമ്പോൾ നീ എനിക്കെന്തുകൊണ്ട് ദർശനം തരുന്നില്ല?”

Verse 40

हा वानर महाराज हा नाथ मम वत्सल4.25.39।।हा महार्ह महाबाहो हा मम प्रिय पश्य माम्।जनं न पश्यसीमं त्वं कस्माच्छोकाभिपीडितम्।4.25.40।।

ഹേ മാന്യനേ, പ്രാണൻ വിട്ടുപോയിട്ടും നിന്റെ മുഖം സന്തോഷഭാവമുള്ളതുപോലെ തോന്നുന്നു; അസ്തമയസൂര്യന്റെ വർണ്ണം അതിൽ കാണപ്പെടുന്നു, നീ ജീവിച്ചിരുന്നപ്പോലെ തന്നേ.

Verse 41

प्रहृष्टमिव ते वक्त्रं गतासोरपि मानदआस्तार्कसमवर्णं च लक्ष्यते जीवतो यथा4.25.41।।

ഹേ മാന്യനേ, പ്രാണൻ വിട്ടുപോയിട്ടും നിന്റെ മുഖം സന്തോഷഭാവമുള്ളതുപോലെ തോന്നുന്നു; അസ്തമയസൂര്യന്റെ വർണ്ണം അതിൽ കാണപ്പെടുന്നു, നീ ജീവിച്ചിരുന്നപ്പോലെ തന്നേ.

Verse 42

एष त्वां रामरूपेण कालः कर्षति वानर।येन स्म विधवास्सर्वाः कृता एकेषुणा वने4.25.42।।

ഹേ വാനരാ, രാമരൂപത്തിൽ കാലൻ നിന്നെ വലിച്ചുകൊണ്ടുപോയിരിക്കുന്നു; അവൻ തന്നെയാണ് വനത്തിൽ ഒരൊറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് ഞങ്ങളെയെല്ലാം വിധവമാരാക്കി തീർത്തത്.

Verse 43

इमास्तास्तव राजेन्द्र वानर्योवल्लभास्सदा।पादैर्विकृष्ट मध्वानमागताः किं न बुध्यसे4.25.43।।

ഹേ രാജേന്ദ്രാ, ഇവ വാനരിമാർ—എപ്പോഴും നിനക്കു പ്രിയപ്പെട്ടവർ—കാല്നടയായി ദീർഘമാർഗം കഷ്ടപ്പെട്ടു വന്നെത്തിയിരിക്കുന്നു; നീ എന്തുകൊണ്ട് മനസ്സിലാക്കി (അവരെ നോക്കി) കാണുന്നില്ല?

Verse 44

तवेष्टा ननु नामैता भार्याश्चन्द्रनिभाननाः।इदानीं नेक्षसे कस्तात्सुग्रीवं प्लवगेश्वरम्4.25.44।।

ചന്ദ്രനിഭമുഖങ്ങളായ ഈ ഭാര്യമാർ നിനക്കു തീർച്ചയായും പ്രിയപ്പെട്ടവരായിരുന്നു; ഇപ്പോൾ നീ അവരെ എന്തുകൊണ്ട് നോക്കുന്നില്ല? പ്ലവഗേശ്വരനായ സുഗ്രീവനെയും എന്തുകൊണ്ട് ദർശിക്കുന്നില്ല?

Verse 45

एते हि सचिवा राजं स्तारप्रभृतयस्तव।पुरवासी जनश्चायं परिवार्यासतेऽनघ4.25.45।।

ഹേ രാജാവേ, താരാദികളായ ഇവർ നിന്റെ മന്ത്രിമാരാണ്; നഗരവാസികളായ ഈ ജനങ്ങളും, ഹേ നിർമലനേ, നിന്നെ ചുറ്റി ഇവിടെ ഇരിക്കുന്നു.

Verse 46

विसर्जयैतान् प्लवगान्यथोचितमरिन्दम।ततः क्रीडामहे सर्वा वनेषु मदनोत्कटाः4.25.46।।

ഹേ അരിന്ദമനേ, പദമര്യാദയ്ക്കനുസരിച്ച് യോജിച്ച ആദരം നൽകി ഈ വാനരന്മാരെ വിടുവിക്കൂ; പിന്നെ കാമാഗ്നിയാൽ ഉന്മത്തരായി നാം എല്ലാവരും വനങ്ങളിൽ ക്രീഡിക്കാം.

Verse 47

एवं विलपतीं तारां पतिशोकपरिप्लुताम्।उत्थापयन्ति स्म तदा वानर्यश्शोककर्शिताः4.25.47।।

ഇങ്ങനെ ഭർത്തൃശോകത്തിൽ മുങ്ങി വിലപിച്ച താരയെ, ദുഃഖത്തിൽ ക്ഷീണിച്ച വാനരസ്ത്രീകൾ അപ്പോൾ എഴുന്നേൽപ്പിച്ചു.

Verse 48

सुग्रीवेण ततस्सार्धंमङ्गदः पितरं रुदन्।चितामारोपयामास शोकेनाभिहतेन्द्रियः4.25.48।।

പിന്നീട് ദുഃഖത്തിൽ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ മന്ദമായ അങ്കദൻ കരഞ്ഞുകൊണ്ട്, സുഗ്രീവനോടൊപ്പം തന്റെ പിതാവിനെ ചിതയിൽ ഏറിപ്പിച്ചു.

Verse 49

ततोऽग्निं विधिवद्दत्त्वा सोऽपसव्यं चकार ह।पितरं दीर्घमध्वानं प्रस्थितं व्याकुलेन्द्रियः4.25.49।।

അനന്തരം വിധിപൂർവ്വം അഗ്നിയിൽ അർപ്പണം നടത്തി, ചിതയെ ഇടത്തുവശത്ത് വെച്ച് അപസവ്യമായി പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു; ദീർഘയാത്രയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ട പിതാവിനെ ഓർത്തു അവന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ വ്യാകുലമായി.

Verse 50

संस्कृत्य वालिनं ते तु विधिपूर्वं प्लवङ्गमाः।आजग्मुरुदकं कर्तुं नदीं शुभजलां शिवाम्4.25.50।।

വാലിക്കായി വിധിപൂർവ്വം സംസ്കാരങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കി, ആ പ്ലവംഗന്മാർ ശുദ്ധവും മംഗളകരവുമായ ജലമുള്ള പുണ്യനദിയിലേക്കു ഉദകക്രിയ (ജലാഞ്ജലി) ചെയ്യാൻ പോയി.

Verse 51

ततस्ते सहितास्तत्र ह्यङ्गदं स्थाप्य चाग्रतः।सुग्रीवतारासहितास्सिषिचुर्वालिने जलम्4.25.51।।

അനന്തരം അവർ അവിടെ ഒന്നിച്ചു കൂടി, മുൻപിൽ അങ്കദനെ നിർത്തി, സുഗ്രീവനും താരയും സഹിതം വാലിക്കായി ജലം അർപ്പിച്ചു.

Verse 52

सुग्रीवेणेव दीनेन दीनो भूत्वा महाबलः।समानशोकः काकुत्स्थ: प्रेतकार्याण्यकारयत्4.25.52।।

ദുഃഖിതനായ സുഗ്രീവനെപ്പോലെ മഹാബലനായ കാകുത്സ്ഥ രാമനും ദീനനായി, ഒരേ ശോകം പങ്കുവെച്ച് പ്രേതകാര്യങ്ങൾ (അന്ത്യേഷ്ടി) നടത്തിച്ചു.

Verse 53

അഗ്നിപോലെ ദീപ്തമായ പിംഗളമുഖമുള്ള മഹാവീരൻ വാലിയെ—ഇക്ഷ്വാകുവംശജനായ ശ്രീരാമന്റെ മഹാശരത്താൽ പരസ്യമായി വധിക്കപ്പെട്ടവനെ—ദഹനസംസ്കാരം നടത്തി, സുഗ്രീവൻ ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും സമീപിച്ചു. ഇങ്ങനെ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡത്തിലെ ഇരുപത്തിയഞ്ചാം സർഗ്ഗം സമാപ്തമായി.