Sarga 77
सप्तसप्ततितमः सर्गः — Ayodhya Return, Bridal Reception, and Bharata’s Departure
बालकाण्ड
പരശുരാമൻ പിന്മാറി പോയതോടെ ദശരഥന്റെ ആശങ്ക ശമിക്കുന്നു. രാമൻ സംഭവവിവരം മുഴുവനും അറിയിക്കുമ്പോൾ രാജാവ് അവനെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് ഈ നിമിഷത്തെ പിതാവിനും പുത്രനും ഒരുപോലെ പുനർജന്മസമാനമായി കരുതുന്നു. തുടർന്ന് ചതുരംഗസൈന്യത്തോടുകൂടി എല്ലാവരും അയോധ്യയിലേക്കു നീങ്ങുന്നു; ധ്വജപതാകകൾ, തൂര്യനാദങ്ങൾ, വെള്ളം തളിച്ച വഴികൾ, പുഷ്പവിതാനമുള്ള രാജപഥങ്ങൾ—ഇവയാൽ നഗരം മഹോത്സവഭംഗിയിൽ തെളിഞ്ഞ്, പൊതുചടങ്ങുകളിലൂടെ രാജധർമ്മത്തിന്റെ നിയമ്യത സ്ഥാപിതമാകുന്നു. അന്തഃപുരത്തിൽ കൗശല്യ, സുമിത്ര, കൈകേയി എന്നിവരും മറ്റ് രാജസ്ത്രീകളും സീത, ഊർമിള, മാണ്ഡവി, ശ്രുതകീർത്തി എന്നീ നവവധുക്കളെ മംഗളമായി സ്വീകരിക്കുന്നു. അവർ ശുഭാചാരങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ച് കുലദേവതാശ്രയങ്ങളിൽ പൂജ നടത്തി, കുബേരഭവനസദൃശമായ വാസസ്ഥലങ്ങളിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു; ബ്രാഹ്മണരെ ഗോ, ധനം, ധാന്യം മുതലായ ദാനങ്ങളാൽ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി പുണ്യസഞ്ചയവും സാമൂഹിക പരസ്പരതയും ഊന്നിപ്പറയുന്നു. പിന്നീട് കേകയദേശത്തിലെ യുധാജിത് വന്ന് ഭരതനെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ദശരഥൻ സഭയിൽ ഭരതനോട് അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു; ഭരതൻ ശത്രുഘ്നനോടൊപ്പം എല്ലാവർക്കും പ്രണാമം ചെയ്ത് പുറപ്പെടുന്നു. ഭരതന്റെ അഭാവത്തിൽ രാമനും ലക്ഷ്മണനും പിതൃസേവയിലും രാജകാര്യങ്ങളിലും കൂടുതൽ നിഷ്ഠ കാണിക്കുന്നു; രാമ–സീത ദാമ്പത്യം മൗനഹൃദയസംവാദത്തിന്റെ ഐക്യമായി വര്ണിക്കപ്പെടുന്നു—ഗൃഹസ്ഥധർമ്മം നൈതികക്രമത്തിന്റെ തന്നെ വിപുലീകരണമെന്ന സൂചനയായി.
Shlokas
Verse 1
गते रामे प्रशान्तात्मा रामो दाशरथिर्धनु:।वरुणायाप्रमेयाय ददौ हस्ते ससायकम्।।1.77.1।।
ഭാർഗവരാമൻ (പരശുരാമൻ) പുറപ്പെട്ടശേഷം, ദാശരഥിയായ രാമൻ ശാന്തചിത്തനായി, അപ്രമേയപരാക്രമനായ വരുണന്റെ കൈയിൽ അമ്പോടുകൂടിയ വില്ല് ഏല്പിച്ചു.
Verse 2
अभिवाद्य ततो रामो वसिष्ठप्रमुखानृषीन्। पितरं विह्वलं दृष्ट्वा प्रोवाच रघुनन्दन:।।1.77.2।।
അതിനുശേഷം രഘുനന്ദനായ രാമൻ വസിഷ്ഠപ്രമുഖ ഋഷിമാരെ അഭിവാദ്യം ചെയ്ത്, പിതാവിനെ വ്യാകുലനായി കണ്ടപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തോട് സംസാരിച്ചു.
Verse 3
जामदग्न्यो गतो राम: प्रयातु चतुरङ्गिणी।अयोध्याभिमुखी सेना त्वया नाथेन पालिता।।1.77.3।।
“ജാമദഗ്ന്യ രാമൻ (പരശുരാമൻ) പുറപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഇനി നിങ്ങളുടെ അധീനതയിൽ പരിപാലിക്കപ്പെട്ട ചതുരംഗിണി സൈന്യം അയോധ്യയിലേക്കു പ്രയാണം ചെയ്യട്ടെ.”
Verse 4
सन्दिशस्व महाराज सेनां त्वच्छासने स्थिताम्।शासनं काङ्क्षते सेना चातकालिर्जलं यथा।।1.77.4।।
മഹാരാജാവേ, നിങ്ങളുടെ ആജ്ഞയ്ക്കു കീഴിൽ സജ്ജമായി നിൽക്കുന്ന സൈന്യത്തിന് കല്പന നൽകുക; സൈന്യം നിങ്ങളുടെ ഉത്തരവിനെ, ചാതകപ്പക്ഷികളുടെ നിരകൾ ജലത്തിനായി കാത്തിരിക്കുന്നതുപോലെ, ആകാംക്ഷയോടെ കാത്തിരിക്കുന്നു.
Verse 5
रामस्य वचनं श्रुत्वा राजा दशरथ स्सुतम्।बाहुभ्यां सम्परिष्वज्य मूर्ध्नि चाघ्राय राघवम्।।1.77.5।।गतो राम इति श्रुत्वा हृष्ट: प्रमुदितो नृप:।पुनर्जातं तदा मेने पुत्रमात्मानमेव च।।1.77.6।।
രാമന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജാവ് ദശരഥൻ തന്റെ പുത്രനെ ഇരുകൈകളാലും ആലിംഗനം ചെയ്തു; സ്നേഹവശാൽ രാഘവന്റെ ശിരസ്സിൽ ചുംബിച്ചു (മണം പിടിച്ചു).
Verse 6
रामस्य वचनं श्रुत्वा राजा दशरथ स्सुतम्।बाहुभ्यां सम्परिष्वज्य मूर्ध्नि चाघ्राय राघवम्।।1.77.5।।गतो राम इति श्रुत्वा हृष्ट: प्रमुदितो नृप:।पुनर्जातं तदा मेने पुत्रमात्मानमेव च।।1.77.6।।
“രാമൻ (പരശുരാമൻ) പോയി” എന്ന് കേട്ടപ്പോൾ രാജാവ് അത്യന്തം ഹർഷിച്ചു, ആനന്ദിതനായി; അപ്പോൾ തന്റെ പുത്രനും താനും പുതുതായി ജനിച്ചതുപോലെ തന്നെയെന്ന് അവൻ കരുതി.
Verse 7
चोदयामास तां सेनां जगामाशु तत: पुरीम्।पताकाध्वजिनीं रम्यां तूर्योद्घुष्टनिनादिताम्।।1.77.7।।सिक्तराज पथां रम्यां प्रकीर्णकुसुमोत्कराम् ।राजप्रवेशसुमुखै: पौरैर्मङ्गलवादिभि:।।1.77.8।।सम्पूर्णां प्राविशद्राजा जनौघैस्समलङ्कृताम्।
അപ്പോൾ അദ്ദേഹം ആ സൈന്യത്തെ മുന്നോട്ടു പ്രേരിപ്പിച്ചു; പിന്നെ വേഗത്തിൽ പുരിയിലേക്കു ചെന്നു. പതാകകളും ധ്വജങ്ങളും കൊണ്ട് മനോഹരമായി ശോഭിച്ച ആ നഗരം തൂര്യഘോഷങ്ങളുടെ മുഴക്കത്തിൽ മുഴങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്നു.
Verse 8
चोदयामास तां सेनां जगामाशु तत: पुरीम्।पताकाध्वजिनीं रम्यां तूर्योद्घुष्टनिनादिताम्।।1.77.7।।सिक्तराज पथां रम्यां प्रकीर्णकुसुमोत्कराम् ।राजप्रवेशसुमुखै: पौरैर्मङ्गलवादिभि:।।1.77.8।।सम्पूर्णां प्राविशद्राजा जनौघैस्समलङ्कृताम्।
ജലം തളിച്ച രാജപഥങ്ങൾ മനോഹരമായിരുന്നു; ചിതറിക്കിടക്കുന്ന പുഷ്പക്കൂമ്പാരങ്ങൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. രാജപ്രവേശത്തിൽ പ്രസന്നമുഖരായ പൗരന്മാർ മംഗളവചനങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.
Verse 9
पौरै: प्रत्युद्गतो दूरं द्विजैश्च पुरवासिभि:। पुत्रैरनुगत श्श्रीमान् श्रीमद्भिश्च महायशा: ।।1.77.9।। प्रविवेश गृहं राजा हिमवत्सदृशं पुनः।
പൗരന്മാരും നഗരവാസികളായ ദ്വിജന്മാരും ദൂരത്തുനിന്നുതന്നെ പുറപ്പെട്ടു രാജാവിനെ വരവേറ്റു. മഹായശസ്സും ശ്രീയും ഉള്ള രാജാവ്, തന്റെ തേജസ്സുള്ള പുത്രന്മാർ അനുഗമിക്കെ, ഹിമവാനെപ്പോലെ ദീപ്തമായ തന്റെ രാജമന്ദിരത്തിൽ വീണ്ടും പ്രവേശിച്ചു.
Verse 10
ननन्द सजनो राजा गृहे कामै स्सुपूजित:।।1.77.10।।कौसल्या च सुमित्रा च कैकेयी च सुमध्यमा।वधूप्रतिग्रहे युक्ता याश्चान्या राजयोषित:।।1.77.11।।
രാജാവ് തന്റെ ഭവനത്തിൽ സജ്ജനരും സ്വജനങ്ങളും കൂടെ ആനന്ദിച്ചു; യഥോചിതമായി ആദരിക്കപ്പെടുകയും സുഖകരമായ ഉപചാരങ്ങളാൽ സന്തോഷിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. കൗസല്യ, സുമിത്ര, സുമധ്യയായ കൈകേയി എന്നിവരും മറ്റു രാജസ്ത്രികളും വധുക്കളെ സ്വീകരിക്കുന്ന കര്മത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടു.
Verse 11
ननन्द सजनो राजा गृहे कामै स्सुपूजित:।।1.77.10।।कौसल्या च सुमित्रा च कैकेयी च सुमध्यमा।वधूप्रतिग्रहे युक्ता याश्चान्या राजयोषित:।।1.77.11।।
രാജാവ് തന്റെ ഭവനത്തിൽ സജ്ജനരും സ്വജനങ്ങളും കൂടെ ആനന്ദിച്ചു; യഥോചിതമായി ആദരിക്കപ്പെടുകയും സുഖകരമായ ഉപചാരങ്ങളാൽ സന്തോഷിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. കൗസല്യ, സുമിത്ര, സുമധ്യയായ കൈകേയി എന്നിവരും മറ്റു രാജസ്ത്രികളും വധുക്കളെ സ്വീകരിക്കുന്ന കര്മത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടു.
Verse 12
ततस्सीतां महाभागामूर्मिलां च यशस्विनीम्।कुशध्वजसुते चोभे जगृहुर्नृपपत्नय:।।1.77.12।।
അതിനുശേഷം രാജ്ഞിമാർ മഹാഭാഗ്യവതിയായ സീതയെയും, യശസ്വിനിയായ ഊർമിലയെയും, കൂടാതെ കുശധ്വജന്റെ ഇരുപുത്രിമാരെയും സ്നേഹപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചു.
Verse 13
मङ्गलालम्भनैश्चापि शोभिता: क्षौमवासस:। देवतायतनान्याशु सर्वास्ता: प्रत्यपूजयन्।।1.77.13।।
മംഗളകരമായ വസ്തുക്കൾ കൈകളിൽ ധരിച്ചു, സൂക്ഷ്മ ക്ഷൗമവസ്ത്രങ്ങളിൽ ദീപ്തരായ അവർ എല്ലാവരും വേഗത്തിൽ ദേവാലയങ്ങളിൽ ചെന്നു ദേവതകളെ പൂജിച്ചു.
Verse 14
अभिवाद्याभिवाद्यांश्च सर्वा राजसुतास्तदा।स्वं स्वं गृहमथासाद्य कुबेरभवनोपमम्।।1.77.14।।गोभिर्धनैश्च धान्यैश्च तर्पयित्वा द्विजोत्तमान्।रेमिरे मुदिता: सर्वा भर्तृभि: सहिता रह:।।1.77.15।।
അപ്പോൾ എല്ലാ രാജകുമാരിമാരും വന്ദനീയരായവർക്കു വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കരിച്ചു, കുബേരഭവനംപോലെ വൈഭവമുള്ള തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ഗൃഹങ്ങളിൽ പ്രവേശിച്ചു. പശുക്കൾ, ധനം, ധാന്യം എന്നിവ ദാനമായി നൽകി ദ്വിജോത്തമരെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി, അവർ എല്ലാവരും സന്തോഷത്തോടെ ഭർത്താക്കന്മാരോടൊപ്പം ഏകാന്തത്തിൽ വിഹരിച്ചു.
Verse 15
अभिवाद्याभिवाद्यांश्च सर्वा राजसुतास्तदा।स्वं स्वं गृहमथासाद्य कुबेरभवनोपमम्।।1.77.14।।गोभिर्धनैश्च धान्यैश्च तर्पयित्वा द्विजोत्तमान्।रेमिरे मुदिता: सर्वा भर्तृभि: सहिता रह:।।1.77.15।।
അപ്പോൾ എല്ലാ രാജകുമാരിമാരും വന്ദനീയരായവർക്കു വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കരിച്ചു, കുബേരഭവനംപോലെ വൈഭവമുള്ള തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ഗൃഹങ്ങളിൽ പ്രവേശിച്ചു. പശുക്കൾ, ധനം, ധാന്യം എന്നിവ ദാനമായി നൽകി ദ്വിജോത്തമരെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി, അവർ എല്ലാവരും സന്തോഷത്തോടെ ഭർത്താക്കന്മാരോടൊപ്പം ഏകാന്തത്തിൽ വിഹരിച്ചു.
Verse 16
कुमाराश्च महात्मानो वीर्येणाप्रतिमा भुवि ।कृतदारा: कृतास्त्राश्च सधना: ससुहृज्जना:।।1.77.16।।शुश्रूषमाणा: पितरं वर्तयन्ति नरर्षभा:।
ആ മഹാത്മാക്കളായ കുമാരന്മാർ ഭൂമിയിൽ വീര്യത്തിൽ അപരിമിതരായിരുന്നു; ഇപ്പോൾ വിവാഹിതരായി, ആയുധവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരായി, ധനസമ്പന്നരായി, സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം പുരുഷശ്രേഷ്ഠനായ പിതാവിനെ ശുശ്രൂഷിച്ചു നടന്നിരുന്നു.
Verse 17
कस्यचित्त्वथ कालस्य राजा दशरथ: सुतम्।1.77.17।।भरतं कैकयीपुत्र मब्रवीद्रघुनन्दन:।
കുറെ കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ രഘുകുലാനന്ദനായ രാജാവ് ദശരഥൻ കൈകേയീപുത്രനായ തന്റെ പുത്രൻ ഭരതനോടു സംസാരിച്ചു.
Verse 18
अयं केकयराजस्य पुत्रो वसति पुत्रक।।1.77.18।।त्वां नेतुमागतो वीर युधाजिन्मातुलस्तव।
‘മകനേ, കേകയരാജന്റെ പുത്രനായ നിന്റെ മാതുലൻ യുധാജിത് ഇവിടെ വന്നു താമസിക്കുന്നു; ഹേ വീരാ, നിന്നെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോകാൻ അവൻ എത്തിയിരിക്കുന്നു.’
Verse 19
प्रार्थितस्तेन धर्मज्ञ मिधिलायामहं तथा।।1.77.19।।ऋषिमध्ये तु तस्य त्वं प्रीतिं कर्तुमिहार्हसि।
‘ഹേ ധർമ്മജ്ഞാ, മിഥിലയിൽ ഋഷിമദ്ധ്യേ അവൻ എന്നോടു ഈ അപേക്ഷ നടത്തി; അതുകൊണ്ട് ഇവിടെ നീ അവനെ പ്രസന്നനാക്കാൻ അതു നല്കേണ്ടതാണ്.’
Verse 20
श्रुत्वा दशरथस्यैतद्भरत: कैकयीसुत:।।1.77.20।।अभिवाद्य गुरुं रामं परिष्वज्य च लक्ष्मणम्। गमनायाभिचक्राम शत्रुघ्नसहितस्तदा।।1.77.21।।
ദശരഥന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട കൈകേയീപുത്രൻ ഭരതൻ പിതാവിനും ശ്രീരാമനുമു നമസ്കരിച്ചു, ലക്ഷ്മണനെ ആലിംഗനം ചെയ്തു, പിന്നെ ശത്രുഘ്നനോടുകൂടെ യാത്രയ്ക്കായി പുറപ്പെട്ടു.
Verse 21
श्रुत्वा दशरथस्यैतद्भरत: कैकयीसुत:।।1.77.20।।अभिवाद्य गुरुं रामं परिष्वज्य च लक्ष्मणम्। गमनायाभिचक्राम शत्रुघ्नसहितस्तदा।।1.77.21।।
ശൂരനായ നരശ്രേഷ്ഠൻ ഭരതൻ പിതാവിനോടും അക്ലിഷ്ടകർമ്മനായ ശ്രീരാമനോടും മാതാക്കളോടും വിടപറഞ്ഞ ശേഷം ശത്രുഘ്നനോടുകൂടെ പുറപ്പെട്ടു.
Verse 22
आपृच्छ्य पितरं शूरो रामं चाक्लिष्टकारिणम्।मातृश्चापि नरश्रेष्ठ श्शत्रुघ्नसहितो ययौ।।1.77.22।।
ശൂരനായ നരശ്രേഷ്ഠൻ ഭരതൻ പിതാവിനോടും അക്ലിഷ്ടകർമ്മനായ ശ്രീരാമനോടും മാതാക്കളോടും വിടപറഞ്ഞ ശേഷം ശത്രുഘ്നനോടുകൂടെ പുറപ്പെട്ടു.
Verse 23
गते तु भरते रामो लक्ष्मणश्च महाबल:।पितरं देवसंङ्काशं पूजयामासतुस्तदा।।1.77.23।।
ഭരതൻ പുറപ്പെട്ട ശേഷം, മഹാബലനായ രാമനും ലക്ഷ്മണനും ദേവസദൃശമായ തേജസ്സുള്ള പിതാവിനെ അന്നു ഭക്തിപൂർവ്വം പൂജിച്ചു സേവിച്ചു.
Verse 24
पितुराज्ञां पुरस्कृत्य पौरकार्याणि सर्वश:। चकार रामो धर्मात्मा प्रियाणि च हितानि च।।1.77.24।।
പിതാവിന്റെ ആജ്ഞയെ പരമപ്രധാനമായി കരുതി, ധർമ്മാത്മാവായ രാമൻ എല്ലാ നഗരകാര്യങ്ങളും നിർവഹിച്ചു; ജനങ്ങൾക്ക് പ്രിയവും ഹിതകരവും ആയ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്തു.
Verse 25
मातृभ्यो मातृकार्याणि कृत्वा परमयन्त्रित:।गुरूणां गुरुकार्याणि काले कालेऽन्ववैक्षत।।1.77.25।।
പരമസംയമത്തോടെ മാതാക്കൾക്കുള്ള മാതൃകാര്യങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു; സമയസമയങ്ങളിൽ ഗുരുജനങ്ങളോടും ആചാര്യന്മാരോടും ഉള്ള ഗുരുകാര്യങ്ങളും ശ്രദ്ധിച്ച് നിർവഹിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.
Verse 26
एवं दशरथ: प्रीतो ब्राह्मणा नैगमास्तथा।रामस्य शीलवृत्तेन सर्वे विषयवासिन:।।1.77.26।।
ഇങ്ങനെ രാമന്റെ ശീലവും ആചരണവും കണ്ടു ദശരഥൻ പ്രസന്നനായി; ബ്രാഹ്മണരും നഗരവാസികളും, രാജ്യത്തുടനീളമുള്ള എല്ലാ ജനങ്ങളും ആനന്ദിതരായി.
Verse 27
तेषामतियशा लोके राम स्सत्यपराक्रमः।स्वयम्भूरिव भूतानां बभूव गुणवत्तर:।।1.77.27।।
അവരിടയിൽ ലോകത്തിൽ രാമൻ അത്യന്തം പ്രശസ്തനായി; സത്യത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമായ പരാക്രമമുള്ള രാമൻ, സർവ്വഭൂതങ്ങൾക്കു സ്വയംഭൂ ബ്രഹ്മാവുപോലെ, ഗുണങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായി തെളിഞ്ഞു।
Verse 28
रामस्तु सीतया सार्धं विजहार बहूनृतून् ।मनस्स्वी तद्गतस्तस्याः नित्यं हृदि समर्पित:।।1.77.28।।
രാമൻ സീതയോടൊപ്പം അനേകം ഋതുക്കൾ ആനന്ദത്തോടെ വിഹരിച്ചു; മനസ്വിയായ അവന്റെ മനസ്സ് എപ്പോഴും അവളിലേക്കു തന്നെ ചേർന്നു, ഹൃദയത്തിൽ നിത്യവും സമർപ്പിതമായിരുന്നു।
Verse 29
प्रिया तु सीता रामस्य दारा: पितृकृता इति।गुणाद्रूपगुणाच्चापि प्रीतिर्भूयोऽभ्यवर्धत।।1.77.29।।
പിതാവിന്റെ ക്രമീകരണപ്രകാരം സീത രാമന്റെ ധർമ്മപത്നിയായിരുന്നുവെങ്കിലും, അവളുടെ ഗുണങ്ങളാലും രൂപസൗന്ദര്യത്താലും രാമന്റെ പ്രീതി അവളോടു കൂടുതൽ കൂടുതൽ വർദ്ധിച്ചു।
Verse 30
तस्याश्च भर्ता द्विगुणं हृदये परिवर्तते।अन्तर्जातमपि व्यक्तमाख्याति हृदयं हृदा।।1.77.30।।
സീതയുടെ ഹൃദയത്തിൽ ഭർത്താവിന്റെ സ്ഥാനം ഇരട്ടിയായി നിറഞ്ഞു; ഉള്ളിൽ ജനിച്ച ചിന്തകളും ഹൃദയം ഹൃദയത്തോടു ചേർന്ന് പരസ്പരബോധത്തോടെ വ്യക്തമായി അറിയപ്പെട്ടു।
Verse 31
മൈഥിലീ സീത, ജനകന്റെ പുത്രി, അദ്ദേഹത്തിന് അതിവിശേഷമായി പ്രിയങ്കരിയായിരുന്നു; സൗന്ദര്യത്തിൽ അവൾ ദേവിമാരെപ്പോലെ തുല്യയായിരുന്നു, ദേഹധാരിണിയായി അവൾ സ്വയം ശ്രീലക്ഷ്മിയെന്നപോലെ തന്നെ തോന്നി.
Verse 32
गते रामे प्रशान्तात्मा रामो दाशरथिर्धनु:।वरुणायाप्रमेयाय ददौ हस्ते ससायकम्।।1.77.1।।
ആ അതിരമണീയയായ, ശ്രേഷ്ഠ രാജകുമാരിയോടൊപ്പം ഐക്യപ്പെട്ട രാജർഷി (ദശരഥൻ)ന്റെ പുത്രനായ രാമൻ അത്യന്തം ദീപ്തിയായി ശോഭിച്ചു; ശ്രീ (ലക്ഷ്മി)യോടുകൂടെ വിരാജിക്കുന്ന അമരേശ്വരനായ വിഷ്ണുവിനെപ്പോലെ.
Frequently Asked Questions
The pivotal action is Rāma’s disciplined closure of the Paraśurāma episode: with a serene mind he returns the extraordinary bow (with arrow) to Varuṇa, modeling restraint after victory and the principle that power is held in trust rather than for personal possession.
The chapter teaches that dharma is sustained through layered obligations—public governance, ritual reciprocity (honoring brāhmaṇas and deities), and filial service. Rāma’s conduct demonstrates that ethical order is maintained not only by heroic feats but by consistent, supervised duty performed at the right time.
Ayodhyā is highlighted through a formal royal-entry tableau (flags, trumpets, sprinkled roads, flowers), while Mithilā remains the immediate prior ritual context. Cultural landmarks include devatāyatanas (family temples), the palace compared to Kubera’s abode, and the caturaṅgiṇī sēnā as an emblem of state organization.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.