Previous Verse
Next Verse

Shloka 8

सीतान्वेषणारम्भः

The Search for Sita Begins

कथं प्रतिज्ञां संश्रुत्य मया त्वमभियोजितः।।3.61.7।।अपूरयित्वा तं कालं मत्सकाशमिहागतः।कामवृत्तमनार्यं मां मृषावादिनमेव च।।3.61.8।।धिक्त्वामिति परे लोके व्यक्तं वक्ष्यति मे पिता।

kathaṃ pratijñāṃ saṃśrutya mayā tvam abhiyojitaḥ || 3.61.7 || apūrayitvā taṃ kālaṃ matsakāśam ihāgataḥ | kāmavṛttam anāryaṃ māṃ mṛṣāvādinam eva ca || 3.61.8 || dhik tvām iti pare loke vyaktaṃ vakṣyati me pitā |

എന്റെ പ്രതിജ്ഞയെ ആശ്രയിച്ച് ഞാൻ നിന്നെ നിയോഗിച്ചിട്ടും, നിശ്ചയിച്ച കാലം പൂർത്തിയാക്കാതെ നീ എങ്ങനെ ഇവിടെ എന്റെ അടുക്കൽ വന്നു? പരലോകത്തിൽ എന്റെ പിതാവ് വ്യക്തമായി പറയും: “ധിക്കാരം നിനക്കു! നീ എന്നെ ഇഷ്ടവൃത്തനായും അനാര്യനായും മിഥ്യാവാദിയായും ആക്കി.”

vivaśamhelpless
vivaśam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootvivaśa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of mām)
śoka-santaptamtormented by sorrow
śoka-santaptam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootśoka (प्रातिपदिक) + santapta (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: ‘शोकेन सन्तप्तम्’; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of mām)
dīnamwretched/pitiable
dīnam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootdīna (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of mām)
bhagna-manorathamwith hopes shattered
bhagna-manoratham:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootbhagna (प्रातिपदिक) + manoratha (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: ‘भग्नः मनोरथः यस्य/यत्र’; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of mām)
māmme
mām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootasmad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, उत्तमपुरुष, द्वितीया, एकवचन
ihahere
iha:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootiha (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb)
utsṛjyaleaving
utsṛjya:
Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootsṛj (धातु) + ut- (उपसर्ग)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund): ‘having abandoned/left’
karuṇampitiable
karuṇam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootkaruṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of mām)
kīrtiḥfame/reputation
kīrtiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkīrti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
narama man
naram:
Upamāna (उपमान)
TypeNoun
Rootnara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
ivalike/as
iva:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
Formउपमावाचक-अव्यय (particle of comparison)
anṛjumcrooked/unsincere
anṛjum:
Upamāna (उपमान)
TypeAdjective
Rootanṛju (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of naram)
kvawhere?
kva:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootkva (अव्यय)
Formप्रश्नार्थक-अव्यय (interrogative adverb)
gacchasido you go
gacchasi:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootgam (धातु)
Formलट्-लकार (Present), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
varāroheO lovely lady
varārohe:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootvarārohā (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि: ‘वरः आरोहः यस्याः’ (she whose ascent/figure is excellent); स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन
māmme
mām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootasmad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, उत्तमपुरुष, द्वितीया, एकवचन
nanot
na:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय (negation particle)
utsṛjaleave/abandon
utsṛja:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootsṛj (धातु) + ut- (उपसर्ग)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
sumadhyameO slender-waisted one
sumadhyame:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootsu (उपसर्ग) + madhyamā (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय: ‘सु- मध्यमः’ (very slender-waisted); स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
tvayāby you
tvayā:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootyusmad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, मध्यमपुरुष, तृतीया, एकवचन
virahitaḥseparated (from you)
virahitaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootvi-rahita (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (of ahaṃ)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
ahamI
aham:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootasmad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, उत्तमपुरुष, प्रथमा, एकवचन
mokṣyewill give up
mokṣye:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootmuc (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future), उत्तमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद; ‘I shall release/give up’
jīvitamlife
jīvitam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootjīvita (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
ātmanaḥof myself
ātmanaḥ:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootātman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन (genitive: ‘of myself’)

My father say will surely in the other world: Without completing the appointed period of the vow taken, how could you come here ? Fie upon you You are irresponsible. You are ignoble. You are a liar.

R
Rāma
L
Lakṣmaṇa
D
Daśaratha

FAQs

As a recensional duplication, it reinforces the same dharmic point: satya and strict observance of pledged duty are treated as foundational to honor.

A repeated/merged textual unit in this Southern Recension passage reiterating Rāma’s reproach during his lament.

Rāma’s insistence on moral consistency and fear of ethical blemish through broken promises.