Previous Verse
Next Verse

Shloka 7

सीतान्वेषणारम्भः

The Search for Sita Begins

कथं प्रतिज्ञां संश्रुत्य मया त्वमभियोजितः।।।।अपूरयित्वा तं कालं मत्सकाशमिहागतः।कामवृत्तमनार्यं मां मृषावादिनमेव च।।।।धिक्त्वामिति परे लोके व्यक्तं वक्ष्यति मे पिता।

kathaṃ pratijñāṃ saṃśrutya mayā tvam abhiyojitaḥ | apūrayitvā taṃ kālaṃ matsakāśam ihāgataḥ | kāmavṛttam anāryaṃ māṃ mṛṣāvādinam eva ca | dhik tvām iti pare loke vyaktaṃ vakṣyati me pitā ||

‘എന്റെ പ്രതിജ്ഞയെ ആശ്രയിച്ച് ഞാൻ നിന്നെ നിയോഗിച്ചിട്ടും, നിശ്ചയിച്ച കാലം പൂർത്തിയാക്കാതെ നീ എങ്ങനെ ഇവിടെ എന്റെ അടുക്കൽ തിരികെ വന്നു? പരലോകത്തിൽ എന്റെ പിതാവ് വ്യക്തമായി പറയും: “ധിക്കാരം നിനക്കു! നീ എന്നെ ഇഷ്ടവൃത്തനായും അനാര്യനായും സത്യത്തിൽ മിഥ്യാവാദിയായും ആക്കി.”’

kathamhow?
katham:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootkatham (अव्यय)
Formप्रश्नार्थक-अव्यय (interrogative adverb)
pratijñāma vow/promise
pratijñām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpratijñā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन
saṃśrutyahaving promised
saṃśrutya:
Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootśru (धातु) + sam- (उपसर्ग)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund), ‘having promised/assented’
mayāby me
mayā:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootasmad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, उत्तमपुरुष, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन
tvamyou
tvam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyusmad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, मध्यमपुरुष, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन
abhiyojitaḥwere employed/engaged
abhiyojitaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootyuj (धातु) + abhi- (उपसर्ग)
Formकृदन्त-भूतकर्मणि-प्रत्यय (past passive participle, क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘appointed/engaged’
apūrayitvāwithout completing
apūrayitvā:
Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootpṝ/pūr (धातु) + a- (उपसर्ग)
Formणिच्-प्रयोजक + क्त्वान्त-अव्यय (gerund), ‘without fulfilling/completing’
tamthat
tam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Roottad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम-विशेषण, पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
kālamtime/term
kālam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkāla (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
mat-sakāśamto my presence/near me
mat-sakāśam:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmat (अस्मद्-षष्ठी-आधारित) + sakāśa (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative): ‘मम सकाशम्’; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; अव्ययीभाववत् अर्थे ‘to my presence/near me’
ihahere
iha:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootiha (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb of place)
āgataḥcame/has come
āgataḥ:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootgam (धातु) + ā- (उपसर्ग)
Formकृदन्त-भूतकालिक (past active participle, क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
kāma-vṛttamone who acts by whim/irresponsible
kāma-vṛttam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootkāma (प्रातिपदिक) + vṛtta (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (determinative): ‘कामेन वृत्तम्/कामवृत्तिः यस्य’; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of māṃ)
anāryamignoble
anāryam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootanārya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of māṃ)
māmme
mām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootasmad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, उत्तमपुरुष, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
mṛṣā-vādinama liar
mṛṣā-vādinam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmṛṣā (अव्यय/प्रातिपदिक) + vādin (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: ‘मृषा वदति’ (one who speaks falsehood); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; अपादानार्थ-निन्दावचन-विशेषणवत् (as predicate accusative of mām)
evaindeed/just
eva:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
dhikfie/shame!
dhik:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootdhik (अव्यय)
Formनिन्दार्थक-निपात (interjection of censure)
tvāmyou
tvām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootyusmad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, मध्यमपुरुष, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formउद्धरण/वाक्यसमाप्ति-निपात (quotative particle)
parein the other
pare:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootpara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; विशेषण (of loke)
lokeworld
loke:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootloka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
vyaktamsurely
vyaktam:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootvyakta (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषणरूपेण नपुंसक-एकवचन (adverbial accusative): ‘surely/clearly’
vakṣyatiwill say/tell
vakṣyati:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
memy/to me
me:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootasmad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, उत्तमपुरुष, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन
pitāfather
pitā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpitṛ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

My father say will surely in the other world: Without completing the appointed period of the vow taken, how could you come here ? Fie upon you ! You are irresponsible. You are ignoble. You are a liar.

R
Rāma
L
Lakṣmaṇa
D
Daśaratha

FAQs

The primacy of satya and vow-keeping: Rāma frames moral integrity around completing a pledged duty within its specified term, and fears moral blame if that discipline is broken.

In grief, Rāma reproaches Lakṣmaṇa for returning early (before the agreed duration), interpreting it as a breach that would stain his own truthfulness and honor.

Rāma’s rigorous commitment to promises and reputation for truth, even amid intense personal suffering.