Previous Verse
Next Verse

Shloka 8

पञ्चाप्सरो-सरः कथनम् तथा अगस्त्याश्रममार्गनिर्देशः

Panchapsara Lake Account and Directions to Agastya

ततः कौतूहलाद्रामो लक्ष्मणश्च महाबलः।मुनिं धर्मभृतं नाम प्रष्टुं समुपचक्रमे।।।।

tataḥ kautūhalād rāmo lakṣmaṇaś ca mahābalaḥ | muniṃ dharmabhṛtaṃ nāma praṣṭuṃ samupacakrame ||

അതിനുശേഷം കൗതുകത്താൽ രാമനും മഹാബലനായ ലക്ഷ്മണനും, ധർമ്മഭൃതൻ എന്ന ധർമ്മധാരിയായ മുനിയെ ചോദ്യം ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി.

इदम्this
इदम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; Pronoun, Neuter Accusative singular
अत्यद्भुतम्very wonderful
अत्यद्भुतम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअति (उपसर्ग/अव्यय) + अद्भुत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; Neuter Accusative singular; qualifying ‘इदम्’
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootश्रु (धातु) > श्रुत्वा (कृदन्त)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive)
सर्वेषाम्of all (of us)
सर्वेषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), बहुवचन; Genitive plural
नःour/of us
नः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी/चतुर्थी, बहुवचन; Genitive/Dative plural enclitic ‘our/to us’ (here: genitive sense)
महामुनेO great sage
महामुने:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमहा + मुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; Vocative singular
कौतूहलम्curiosity
कौतूहलम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकौतूहल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Neuter Nominative singular
महत्great
महत्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Neuter Nominative singular; qualifying ‘कौतूहलम्’
जातम्has arisen
जातम्:
Kriya (क्रिया)
TypeAdjective
Rootजन् (धातु) > जात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Neuter Nominative singular; predicative with ‘कौतूहलम्’
किम्what?
किम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; interrogative pronoun
इदम्this
इदम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; pronoun
साधुplease/well
साधु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootसाधु (अव्यय)
Formप्रशंसार्थ-अव्यय/क्रियाविशेषण; adverb ‘well/please’
कथ्यताम्please tell (it)
कथ्यताम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootकथ् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), कर्मणि-प्रयोग (passive), प्रथमपुरुष, एकवचन; Imperative passive ‘let it be told’
वक्तव्यम्it should be said
वक्तव्यम्:
Kriya (क्रिया)
TypeAdjective
Rootवच् (धातु) > वक्तव्य (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formतव्यत्-प्रत्ययान्त (gerundive/obligative), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Neuter Nominative singular; ‘should be spoken’
यदिif
यदि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयदि (अव्यय)
Formशर्त-अव्यय; conditional ‘if’
चेत्if indeed
चेत्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootचेत् (अव्यय)
Formशर्त/सम्भावना-अव्यय; ‘if/indeed’
अविप्रO sage
अविप्र:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootअ + विप्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; Vocative singular; ‘O brahmin/sage’ (with privative a- as honorific/negation of ‘non-brahmin’)
नातिगुह्यम्not too secret
नातिगुह्यम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootन (अव्यय) + अति (अव्यय) + गुह्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; Neuter Nom./Acc. singular; ‘not very secret’
अपिeven/also
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसम्भावना/समुच्चय-अव्यय; ‘also/even’
प्रभोO lord
प्रभो:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootप्रभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; Vocative singular

Out of curiosity, mighty Rama, and Lakshmana started enquiring about the matter from sage Dharmabrata by name:

R
Rama
L
Lakshmana
M
Muni Dharmabhṛt (Dharmabrata)

FAQs

Dharma includes humility before wisdom: instead of acting on assumption, Rama and Lakshmana seek clarification from a sage—modeling truth-seeking and reliance on righteous counsel.

Rama and Lakshmana, wanting to understand what lies ahead, approach and question a sage identified as Dharmabhṛt.

Intellectual honesty and teachability—strength is paired with inquiry and respect for spiritual authority.