Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

पञ्चाप्सरो-सरः कथनम् तथा अगस्त्याश्रममार्गनिर्देशः

Panchapsara Lake Account and Directions to Agastya

सारसांश्चक्रवाकांश्च नदीपुलिनचारिणः।सरांसि च सपद्मानि युक्तानि जलजैः खगैः।।।।

sārasāṃś cakravākāṃś ca nadīpulinacāriṇaḥ |

सरāṃsi ca sapadmāni yuktāni jalajaiḥ khagaiḥ ||

അവൻ നദീതീരങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ഹംസങ്ങളെയും ചക്രവാകപ്പക്ഷികളെയും കണ്ടു; കൂടാതെ താമരകൾ നിറഞ്ഞ തടാകങ്ങൾ ജലജന്യ പക്ഷികളാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നതും ദർശിച്ചു.

सारसान्cranes (sārasas)
सारसान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसारस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), बहुवचन; Masculine, Accusative plural
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय; conjunction ‘and’
चक्रवाकान्ruddy geese (cakravākas)
चक्रवाकान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootचक्रवाक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; Masculine, Accusative plural
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय; conjunction
नदीपुलिनचारिणःroaming on river-banks
नदीपुलिनचारिणः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनदी + पुलिन + चारिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; Masculine, Nominative plural; (नदीपुलिने चारिणः = ‘moving on river-banks’)
सरांसिlakes
सरांसि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; Neuter, Nom./Acc. plural
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय; conjunction
सपद्मानिwith lotuses
सपद्मानि:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस + पद्म (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; Neuter, Nom./Acc. plural; (सपद्म = ‘with lotuses’)
युक्तानिjoined/associated
युक्तानि:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootयुज् (धातु) > युक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; Past passive participle, Neuter Nom./Acc. plural
जलजैःby/with aquatic (ones)
जलजैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootजलज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन; Masculine, Instrumental plural; (जले जायते = aquatic)
खगैःbirds
खगैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootखग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; Masculine, Instrumental plural

(Watching) the swans and ruddy geese on river banks and lakes full of lotuses, and birds on water and in the sky.

L
Lakes (sarāṃsi)
L
Lotuses (padma)
S
Sārasa birds
C
Cakravāka birds

FAQs

Attunement to harmony in nature supports dharma: the forest is not merely a hardship but a space for restraint and contemplative living.

A descriptive passage portraying the beauty and life of the forest landscape—river-banks, lotus lakes, and birds.

Saumyatā (gentleness) and mindful observation: the exiles’ gaze rests on living beings without aggression.