Adhyaya 47

Verse 1

मार्कंडेय उवाच । शृणु राजन्प्रयागस्य माहात्म्यं पुनरेव तु । नैमिषं पुष्करं चैव गोतीर्थं सिंधुसागरम्

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ, പ്രയാഗത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം വീണ്ടും കേൾക്കുക; കൂടാതെ നൈമിഷം, പുഷ്കരം, ഗോതീർഥം, സിന്ധുസാഗരവും।

Verse 2

कुरुक्षेत्रं गया चैव गंगासागरमेव च । एते चान्ये च बहवो ये च पुण्याः शिलोच्चयाः

കുരുക്ഷേത്രം, ഗയാ, ഗംഗാസാഗരവും—ഇവയും മറ്റു പല പുണ്യപ്രദമായ ശിലോച്ചയങ്ങളും (പവിത്ര പർവ്വതശിഖരങ്ങളും) ആകുന്നു।

Verse 3

दशतीर्थसहस्राणि त्रिंशत्कोट्यस्तथापरे । प्रयागे संस्थिता नित्यमेवमाहुर्मनीषिणः

പതിനായിരം തീർത്ഥങ്ങളും, അതുപോലെ മറ്റൊരു മുപ്പത് കോടി എണ്ണത്തിലുള്ളവയും—ഇവയെല്ലാം നിത്യമായി പ്രയാഗത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു എന്നു മുനിമാർ പറയുന്നു।

Verse 4

त्रीणि चाप्यग्निकुंडानि येषां मध्ये तु जाह्नवी । प्रयागादभिनिष्क्रांता सर्वतीर्थपुरस्कृता

മൂന്ന് അഗ്നികുണ്ഡങ്ങളും ഉണ്ട്; അവയുടെ മദ്ധ്യത്തിലൂടെ ജാഹ്നവീ (ഗംഗ) ഒഴുകുന്നു. പ്രയാഗത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു, സർവ്വതീർത്ഥങ്ങളിൽ അഗ്രഗണ്യയായി ആദരിക്കപ്പെട്ടവളായി അവൾ മുന്നോട്ട് പോകുന്നു।

Verse 5

तपनस्य सुता देवी त्रिषु लोकेषु विश्रुता । गंगायमुनया सार्धं संस्थिता लोकभाविनी

തപനൻ (സൂര്യൻ) എന്നവന്റെ പുത്രിയായ ആ ദേവി ത്രിലോകങ്ങളിലും പ്രസിദ്ധയാണ്; ഗംഗയും യമുനയും കൂടെ നിലകൊണ്ട് ലോകങ്ങളെ പോഷിച്ച് അനുഗ്രഹിക്കുന്നവളാണ്.

Verse 6

गंगायमुनयोर्मध्ये पृथिव्या जघनं स्मृतम् । प्रयागं राजशार्दूल कलां नार्हंति षोडशीम्

ഗംഗയും യമുനയും തമ്മിലുള്ള പ്രദേശം ഭൂമിയുടെ ‘ജഘനം’ എന്നു പറയപ്പെടുന്നു. ഹേ രാജശാർദൂലാ, പ്രയാഗത്തിന്റെ മഹിമ അത്തരം; അതിന്റെ പതിനാറാം അംശം പോലും അളക്കാനാവില്ല.

Verse 7

तिस्रः कोट्योऽर्द्धकोटी च तीर्थानां वायुरब्रवीत् । दिव्यं भुव्यंतरिक्षे च तत्सर्वं जाह्नवि स्मृता

വായു പ്രസ്താവിച്ചു—തീർത്ഥങ്ങൾ മൂന്നു കോടി കൂടാതെ അർദ്ധകോടിയും ഉണ്ട്. ഭൂമിയിലോ അന്തരീക്ഷത്തിലോ ഉള്ള ദിവ്യമായതെല്ലാം ജാഹ്നവി (ഗംഗ) എന്നായാണ് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നത്.

Verse 8

प्रयागं समधिष्ठानं कंबलाश्वतरावुभौ । भोगवत्यथ या चैव वेदिरेषा प्रजापतेः

പ്രയാഗം, സമധിഷ്ഠാനം, കംബലവും അശ്വതരവും എന്ന രണ്ടു സ്ഥലങ്ങൾ; ഭോഗവതിയും; കൂടാതെ ഇത് പ്രജാപതിയുടെ വേദി—ഇവയെല്ലാം പുണ്യക്ഷേത്രങ്ങളായി പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 9

तत्र देवाश्च यज्ञाश्च मूर्तिमंतो युधिष्ठिर । पूजयंति प्रयागं ते ऋषयश्च तपोधनाः

അവിടെ, ഹേ യുധിഷ്ഠിര, ദേവന്മാരും യജ്ഞങ്ങളും മൂർത്തിമാന്മാരായി പ്രയാഗത്തെ പൂജിക്കുന്നു; തപോധനരായ ഋഷിമാരും അതേപോലെ ആരാധിക്കുന്നു.

Verse 10

यजंते क्रतुभिर्देवांस्तथा बहुधना नृपाः । ततः पुण्यतमो नास्ति त्रिषु लोकेषु भारत

സമ്പന്നരായ രാജാക്കന്മാർ പല ക്രതുക്കളാൽ ദേവന്മാരെ യജിക്കുന്നു; എങ്കിലും, ഹേ ഭാരതാ, ത്രിലോകങ്ങളിലും അതിലധികം പുണ്യദായകം മറ്റൊന്നുമില്ല।

Verse 11

प्रभावात्सर्वतीर्थेभ्यः प्रभवत्यधिकं विभो । दशतीर्थसहस्राणि तिस्रः कोट्यस्तथापरे

ഹേ വിഭോ, ഇതിന്റെ പ്രഭാവം മൂലം എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലുമേൽ അധിക ഫലം ലഭിക്കുന്നു; ഇത് പത്തായിരം തീർത്ഥങ്ങൾക്ക് തുല്യം, കൂടാതെ മൂന്നു കോടിക്കും സമം।

Verse 12

यत्र गंगा महाभागा स देशस्तत्तपोवनम् । सिद्धक्षेत्रं तु तज्ज्ञेयं गंगातीरसमाश्रितम्

മഹാഭാഗയായ ഗംഗ ഒഴുകുന്നിടം ആ ദേശം തപോവനം തന്നേ; ഗംഗാതീരത്തെ ആശ്രയിച്ച ആ സ്ഥലം സിദ്ധക്ഷേത്രമെന്നു അറിയുക।

Verse 13

इति सत्यं द्विजातीनां साधूनामात्मजस्य वा । सुहृदां च जपेत्कर्णे शिष्यस्यानुगतस्य वा

ഈ സത്യം ദ്വിജന്മാർക്കും സാദുക്കൾക്കും സ്വന്തം പുത്രനും വിശ്വസ്ത സുഹൃത്തുകൾക്കും—അതുപോലെ അനുസരിക്കുന്ന ഭക്തശിഷ്യന്റെ ചെവിയിലും—മന്ദമായി ജപിച്ച് പറയണം।

Verse 14

इदं धन्यमिदं स्वर्ग्यमिदं सेव्यमिदं शुभम् । इदं पुण्यमिदं रम्यं पावनं धर्ममुत्तमम्

ഇത് ധന്യം, ഇത് സ്വർഗ്ഗപ്രദം, ഇത് സേവനീയം, ഇത് ശുഭം; ഇത് പുണ്യം, ഇത് രമ്യം, ഇത് പാവനം—ഇതുതന്നെ ഉത്തമധർമ്മം।

Verse 15

महर्षीणामिदं गुह्यं सर्वपापप्रणाशनम् । अधीत्य च द्विजो ध्यायन्निर्मलत्वमवाप्नुयात्

മഹർഷിമാരുടെ ഈ ഗുഹ്യോപദേശം സർവ്വപാപനാശകനാണ്. ഇതു പഠിച്ചു ധ്യാനിക്കുന്ന ദ്വിജൻ നിർമലത്വം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 16

यश्चेदं शृणुयान्नित्यं तीर्थं पुण्यं सदा शुचिः । जातिस्मरत्वं लभते नाकपृष्ठे च मोदते

എവൻ സദാ ശുചിയായി ഈ പുണ്യമായ തീർത്ഥകഥ നിത്യവും ശ്രവിക്കുന്നു, അവൻ ജാതിസ്മരത്വം ലഭിച്ച് സ്വർഗ്ഗശിഖരത്തിൽ ആനന്ദിക്കുന്നു.

Verse 17

प्राप्यंते तानि तीर्थानि सद्भिः शिष्टार्थदर्शिभिः । स्नाहि तीर्थेषु कौरव्य न च वक्रमतिर्भव

ആ തീർത്ഥങ്ങൾ സജ്ജനന്മാർ—ശിഷ്ടരും പരമാർത്ഥദർശികളും—പ്രാപിക്കുന്നു. ഹേ കൗരവ്യ, തീർത്ഥങ്ങളിൽ സ്നാനം ചെയ്ക; മനസ്സിനെ വക്രമാക്കരുത്.

Verse 18

त्वया तु सम्यक्पृष्टेन कथितं तु मया विभो । पितरस्तारिताः सर्वे तारिताश्च पितामहाः

ഹേ വിഭോ, നീ സമ്യകായി ചോദിച്ചതിനാൽ ഞാൻ ഇതു പറഞ്ഞു. ഇതാൽ സർവ്വ പിതൃക്കൾ തരണപ്പെട്ടു; പിതാമഹന്മാരും തരണപ്പെട്ടു.

Verse 19

प्रयागस्य तु सर्वे ते कलां नार्हंति षोडशीम् । एवं ज्ञानं च योगं च तीर्थं चैव युधिष्ठिर

എന്നാൽ അവയൊക്കെയും പ്രയാഗത്തിന്റെ പതിനാറിലൊരുഭാഗത്തിനും തുല്യമല്ല. ഹേ യുധിഷ്ഠിര, ജ്ഞാനം, യോഗം, തീർത്ഥയാത്ര എന്നിവയിലും ഇതേ വിധമാണ്.

Verse 20

बहुक्लेशेन युज्यंते ततो यांति परां गतिम् । प्रयागस्मरणाल्लोकः स्वर्गलोकं च गच्छति

അവർ അനേകം ക്ലേശങ്ങൾ സഹിച്ച് ഒടുവിൽ പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു. പ്രയാഗത്തെ വെറും സ്മരണകൊണ്ടുതന്നെ മനുഷ്യൻ സ്വർഗ്ഗലോകത്തിലെത്തുന്നു.

Verse 47

इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे प्रयागमाहात्म्ये । सप्तचत्वारिंशोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീപദ്മ മഹാപുരാണത്തിലെ സ്വർഗ്ഗഖണ്ഡത്തിൽ പ്രയാഗമാഹാത്മ്യപ്രകരണത്തിലെ നാൽപ്പത്തിയേഴാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.