Adhyaya 22

Verse 1

व्यास उवाच । प्रश्नमेकं महाभाग करिष्ये सांप्रतं वद । त्वयैव पूर्वमुक्तं हि सुव्रतं च प्रतीश्वरम्

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാഭാഗ്യവാനേ, ഇപ്പോൾ ഞാൻ ഒരു ചോദ്യം ചോദിക്കുന്നു; പറയുക. കാരണം മുമ്പ് നിങ്ങൾ തന്നെയാണ് ‘സുവ്രത’ എന്ന ഉത്തമവ്രതവും പരമേശ്വരഭക്തിയും പറഞ്ഞത്।

Verse 2

पूर्वाभ्यासेन संध्यायन्नारायणमनामयम् । कस्यां ज्ञात्यां समुत्पन्नः सुव्रतः पूर्वजन्मनि

പൂർവാഭ്യാസബലത്താൽ സന്ധ്യാകാലങ്ങളിൽ നിർആമയനായ നാരായണനെ ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ട്, സുവ്രതൻ മുൻജന്മത്തിൽ ഏത് വംശത്തിൽ ജനിച്ചു?

Verse 3

तन्मे त्वं सांप्रतं ब्रूहि कथमाराधितो हरिः । अनेनापि स देवेश कोयं पुण्यसमाविलः

അതുകൊണ്ട് ഇപ്പോൾ എനിക്ക് പറയുക—ഹരിയെ എങ്ങനെ ആരാധിച്ചു? കൂടാതെ ഈ കർമത്തിലൂടെയും ദേവേശ്വരനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഏത് കാര്യമാണ് പുണ്യസമൃദ്ധമായത്?

Verse 4

ब्रह्मोवाच । वैदिशे नगरे पुण्ये सर्वऋद्धिसमाकुले । तत्र राजा महातेजा ऋतध्वजसुतो बली

ബ്രഹ്മാവ് അരുളിച്ചെയ്തു—സകല ഐശ്വര്യങ്ങളാലും സമ്പന്നമായ പുണ്യ വൈദിശാ നഗരത്തിൽ ഋതധ്വജന്റെ പുത്രനായ മഹാതേജസ്സും ബലവും ഉള്ള രാജാവ് ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 5

तस्यात्मजो महाप्राज्ञो रुक्मभूषणविश्रुतः । संध्यावली तस्य भार्या धर्मपत्नी यशस्विनी

അവന്റെ പുത്രൻ മഹാപ്രാജ്ഞനും സ്വർണ്ണാഭരണങ്ങളാൽ പ്രസിദ്ധനുമായിരുന്നു. അവന്റെ ഭാര്യ സന്ധ്യാവളി—ധർമ്മപത്നി, സദ്ഗുണവതി, യശസ്വിനി.

Verse 6

तस्यां पुत्रं समुत्पाद्य स आत्मसदृशं ततः । तस्य धर्मांगदं नाम चकार नृपनंदनः

അവളിൽ തന്റെ സദൃശനായ ഒരു പുത്രനെ ജനിപ്പിച്ച്, ആ രാജകുമാരൻ ആ ശിശുവിന് ‘ധർമ്മാംഗദ’ എന്നു നാമകരണം ചെയ്തു.

Verse 7

सर्वलक्षणसंपन्नः पितृभक्तिपरायणः । रुक्मांगदस्य तनयो योयं भगवतां वरः

അവൻ സകല ശുഭലക്ഷണങ്ങളാലും സമ്പന്നനും പിതൃഭക്തിയിൽ പരായണനും ആയിരുന്നു. ഇദ്ദേഹം രുക്മാംഗദന്റെ പുത്രൻ; ഭഗവദ്ഭക്തന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ.

Verse 8

पितुः सौख्याय येनापि मोहिन्यै तु शिरो ददे । वैष्णवेन च धर्मेण पितृभक्त्या तु तस्य हि

പിതാവിന്റെ സുഖത്തിനായി അവൻ മോഹിനിക്ക് തന്റെ ശിരസ്സുതന്നെ സമർപ്പിച്ചു; അത് അവന്റെ വൈഷ്ണവധർമ്മവും പിതൃഭക്തിയും കൊണ്ടുതന്നെ ആയിരുന്നു.

Verse 9

सुप्रसन्नो हृषीकेशः सकायो वैष्णवं पदम् । नीतस्तु सर्वधर्मज्ञो वैष्णवः सात्वतां वरः

അത്യന്തം പ്രസന്നനായ ഹൃഷീകേശൻ (വിഷ്ണു) അവനെ ദേഹസഹിതം വൈഷ്ണവ പദത്തിലേക്ക് നയിച്ചു. ആ വൈഷ്ണവൻ സർവ്വധർമ്മജ്ഞനും സാത്വതന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനും ആയിരുന്നു.

Verse 10

धर्मांगदो महाप्राज्ञः प्रज्ञाज्ञानविशारदः । तत्रस्थो वै महाप्राज्ञो धर्मोसौ धर्मभूषणः

ധർമ്മാംഗദൻ മഹാപ്രാജ്ഞനും വിവേകശാലിയും പ്രജ്ഞാ-ജ്ഞാനങ്ങളിൽ വിശാരദനും ആയിരുന്നു. അവിടെ ധർമ്മഭൂഷണനായ മഹാപ്രാജ്ഞ ധർമ്മൻ സ്വയം സന്നിഹിതനായിരുന്നു.

Verse 11

दिव्यान्मनोनुगान्भोगान्मोदमानः प्रभुंजति । पूर्णे युगसहस्रांते धर्मो वै धर्मभूषणः

അവൻ ആനന്ദത്തോടെ മനസ്സിനനുസരിക്കുന്ന ദിവ്യഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നു. സഹസ്രയുഗങ്ങളുടെ പരിപൂർത്തിയിൽ ധർമ്മഭൂഷണനായ ധർമ്മം തന്നെയാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്.

Verse 12

तस्मात्पदात्परिभ्रष्टो विष्णोश्चैव प्रसादतः । सुव्रतो नाम मेधावी सुमनानंदवर्द्धनः

ആ സ്ഥാനത്തിൽ നിന്ന് വീണിട്ടും വിഷ്ണുവിന്റെ പ്രസാദത്താൽ ‘സുവ്രത’ എന്ന പേരുള്ള ഒരു മേധാവി പുരുഷൻ ഉണ്ടായി; അവൻ സുമനയുടെ ആനന്ദം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നവനായിരുന്നു.

Verse 13

सोमशर्मस्य तनयः श्रेष्ठो भगवतां वरः । तपश्चचार मेधावी विष्णुध्यानपरोभवत्

അവൻ സോമശർമന്റെ പുത്രൻ, ശ്രേഷ്ഠനും ഭഗവദ്ഭക്തന്മാരിൽ അഗ്രഗണ്യനും ആയിരുന്നു. ആ മേധാവി തപസ്സു ചെയ്തു വിഷ്ണുധ്യാനത്തിൽ പൂർണ്ണമായി പരായണനായി.

Verse 14

कामक्रोधादिकान्दोषान्परित्यज्य द्विजोत्तमः । संयम्यचैन्द्रियं वर्गं तपस्तेपे निरंतरम्

കാമക്രോധാദി ദോഷങ്ങളെ ഉപേക്ഷിച്ച് ആ ദ്വിജോത്തമൻ ഇന്ദ്രിയസമൂഹത്തെ നിയന്ത്രിച്ച് നിരന്തരം തപസ്സു അനുഷ്ഠിച്ചു।

Verse 15

वैडूर्यपर्वतश्रेष्ठे सिद्धेश्वरस्य सन्निधौ । एकीकृत्य मनश्चायं संयोज्य विष्णुना सह

വൈഡൂര്യ പർവതശ്രേഷ്ഠത്തിൽ സിദ്ധേശ്വരന്റെ സന്നിധിയിൽ മനസ്സിനെ ഏകാഗ്രമാക്കി അദ്ദേഹം വിഷ്ണുവോടൊപ്പം സ്വയം ഏകീകരിച്ചു।

Verse 16

एवं वर्षशतं स्थित्वा ध्यानेनास्य महात्मनः । सुप्रसन्नो जगन्नाथः शंखचक्रगदाधरः

ഇങ്ങനെ ആ മഹാത്മാവിനെ ധ്യാനിച്ച് നൂറുവർഷം നിലകൊണ്ടതോടെ ശംഖചക്രഗദാധാരിയായ ജഗന്നാഥൻ അത്യന്തം പ്രസന്നനായി।

Verse 17

तस्मै वरं ददावन्यं सलक्ष्म्या सह केशवः । भोभोः सुव्रत धर्मात्मन्बुध्यस्व विबुधांवर

അപ്പോൾ ലക്ഷ്മിയോടുകൂടിയ കേശവൻ അവനു മറ്റൊരു വരം നൽകി പറഞ്ഞു—“ഹോ ഹോ! സുവ്രതനേ, ധർമ്മാത്മാവേ, ബുദ്ധിമാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ—ഉണരുക.”

Verse 18

वरं वरय भद्रं ते कृष्णोऽहं ते समागतः । एवमाकर्ण्य मेधावी विष्णोर्वाक्यमनुत्तमम्

“വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുക; നിനക്കു മംഗളം. ഞാൻ കൃഷ്ണൻ; നിന്റെ അടുക്കൽ വന്നിരിക്കുന്നു.” വിഷ്ണുവിന്റെ ഈ അനുത്തമ വാക്കുകൾ കേട്ട് മേധാവി മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 19

हर्षेण महताविष्टो दृष्ट्वा देवं जनार्दनम् । बद्धांजलिपुटो भूत्वा प्रणाममकरोत्तदा

മഹാ ഹർഷത്തിൽ ആവിഷ്ടനായി ജനാർദന ഭഗവാനെ ദർശിച്ച്, കൈകൂപ്പി ഉടൻ തന്നെ പ്രണാമം ചെയ്തു।

Verse 20

सुव्रत उवाच । संसारसागरमतीव महासुदुःखजालोर्मिभिर्विविधमोहचयैस्तरंगैः । संपूर्णमस्ति निजदोषगुणैस्तु प्राप्तस्तस्मात्समुद्धर जनार्दनमाशुदीनम्

സുവ്രതൻ പറഞ്ഞു—ഈ സംസാരസമുദ്രം മഹാദുഃഖജാലങ്ങളായ തിരകളാലും, നാനാവിധ മോഹസമൂഹങ്ങളായ തരംഗങ്ങളാലും അത്യന്തം നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. എന്റെ തന്നെ ദോഷ-ഗുണങ്ങളാൽ ഞാൻ അതിൽ പൂർണ്ണമായി കുടുങ്ങിയിരിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് ഹേ ജനാർദന, ഈ ദീനനെ വേഗം ഉയർത്തി രക്ഷിക്കണമേ।

Verse 21

कर्मांबुदे महति गर्जतिवर्षतीव विद्युल्लतोल्लसतिपातकसंचयैर्मे । मोहांधकारपटलैर्मम नास्ति दृष्टिर्दीनस्य तस्य मधुसूदन देहि हस्तम्

എന്റെ കർമരൂപ മഹാമേഘം ഗർജിച്ച് കനത്ത മഴ പെയ്യുന്നു; പാപസഞ്ചയങ്ങളാണ് മിന്നലായി തെളിയുന്നത്. മോഹത്തിന്റെ അന്ധകാരപടലങ്ങൾ കൊണ്ട് എനിക്ക് ദർശനം ഇല്ല. ഹേ മധുസൂദന, ഈ ദീനന് നിന്റെ കൈ നീട്ടണമേ।

Verse 22

इति श्रीपद्मपुराणे पंचपंचाशत्सहस्रसंहितायां भूमिखंडे ऐंद्रे सुव्रतो । पाख्यानंनाम द्वाविंशोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീ പദ്മപുരാണത്തിലെ പഞ്ചപഞ്ചാശത്-സഹസ്രസംഹിതയിലെ ഭൂമിഖണ്ഡത്തിന്റെ ഐന്ദ്ര വിഭാഗത്തിൽ ‘സുവ്രതാഖ്യാനം’ എന്ന ഇരുപത്തിരണ്ടാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।

Verse 23

संसारवृक्षमतिजीर्णमपीह उच्चं मायासुकंदकरुणा बहुदुःखशाखम् । जायादिसंगच्छदनं फलितं मुरारे तत्राधिरूढपतितं भगवन्हि रक्ष

ഹേ മുരാരേ! ഈ സംസാരവൃക്ഷം ഇവിടെ അതിജീർണ്ണമായിട്ടും ഉയർന്നതാണ്; മായയാണ് അതിന്റെ തണ്ട്, കരുണമായ അനേകം ദുഃഖശാഖകൾ അതിലുണ്ട്. ഭാര്യ മുതലായ ആസക്തികളാണ് അതിന്റെ ഛായാമണ്ഡലം, അതു ഫലിതവുമാണ്. ഞാൻ അതിൽ കയറി വീണിരിക്കുന്നു—ഹേ ഭഗവൻ, സത്യമായി എന്നെ രക്ഷിക്കണമേ।

Verse 24

दुःखानलैर्विविधमोहमयैः सुधूमैः शोकैर्वियोगमरणांतिक सन्निभैश्च । दग्धोस्मि कृष्ण सततं मम देहि मोक्षं ज्ञानांबुदैः समभिषिंच सदैव मां त्वम्

ഹേ കൃഷ്ണാ! നാനാവിധ മോഹരൂപമായ ഘനധൂമം നിറഞ്ഞ ദുഃഖാഗ്നികളാലും, വിരഹവും മരണസന്നിഹിതതുല്യമായ ഭയങ്കര ശോകങ്ങളാലും ഞാൻ നിരന്തരം ദഹിക്കുന്നു. എനിക്ക് മോക്ഷം നൽകേണമേ; ജ്ഞാനമേഘവർഷത്താൽ എപ്പോഴും എന്നെ അഭിഷേകിക്കേണമേ.

Verse 25

घोरांधकारपटले महतीव गर्ते संसारनाम्निपतितं सततं हि कृष्ण । त्वं सत्कृपो मम हि दीनभयातुरस्य तस्माद्विरज्यशरणं तव आगतोस्मि

ഹേ കൃഷ്ണാ! ഘോരാന്ധകാരപടലത്തിൽ മൂടപ്പെട്ട മഹാഗർത്തംപോലെ ‘സംസാരം’ എന്ന ലോകത്തിൽ ഞാൻ വീണ്ടും വീണ്ടും പതിച്ചിരിക്കുന്നു. ദീനനും ഭയാതുരനും ആയ എന്നോടു നീ സത്യമായി കരുണാമയൻ; അതുകൊണ്ട് എല്ലാം വിരജിച്ച് ഞാൻ നിന്റെ ഏകശരണത്തിൽ എത്തിയിരിക്കുന്നു.

Verse 26

त्वामेव ये नियतमानसभावयुक्ता ध्यायंति ज्ञानमनसा पदवीं लभंते । नत्वैव पादयुगलं च महासुपुण्यं यद्देवकिन्नरगणाः परिचिंतयंति

നിയതമായ മനസ്സോടും ജ്ഞാനദീപ്തമായ ബുദ്ധിയോടും കൂടി നിന്നെയേ ധ്യാനിക്കുന്നവർ പരമപദം പ്രാപിക്കുന്നു. ദേവകിന്നരഗണങ്ങൾ സദാ പരിചിന്തിക്കുന്ന അത്യന്തം പുണ്യമയവും മംഗളകരവുമായ നിന്റെ പാദയുഗളത്തിന് നമസ്കരിച്ച് അവർ ധന്യരാകുന്നു.

Verse 27

नान्यं वदामि न भजामि न चिंतयामि त्वत्पादपद्मयुगलं सततं नमामि । कामं त्वमेव मम पूरय मेद्य कृष्ण दूरेण यातु मम पातकसंचयस्ते

ഞാൻ മറ്റാരെയും പറയുന്നില്ല, മറ്റാരെയും ഭജിക്കുന്നില്ല, മറ്റാരെയും ചിന്തിക്കുന്നില്ല; നിന്റെ പദ്മപാദയുഗളത്തിന് ഞാൻ നിരന്തരം നമസ്കരിക്കുന്നു. ഹേ ശുദ്ധ കൃഷ്ണാ! എന്റെ ആഗ്രഹം നീയേ നിറവേറ്റുക; എന്റെ പാപസഞ്ചയം എന്നിൽ നിന്ന് ദൂരെയാകട്ടെ.

Verse 28

दासोस्मि देव तव किंकरजन्मजन्म त्वत्पादपद्मयुगलं सततं स्मरामि

ഹേ ദേവാ! ഞാൻ നിന്റെ ദാസൻ, ജന്മജന്മാന്തരങ്ങളിൽ നിന്റെ കിങ്കരൻ; നിന്റെ പദ്മപാദയുഗളത്തെ ഞാൻ നിരന്തരം സ്മരിക്കുന്നു.

Verse 29

यदि कृष्ण प्रसन्नोसि देहि मे सुवरं प्रभो । मन्मातापितरौ कृष्ण सकायौ मंदिरे नय

ഹേ പ്രഭു ശ്രീകൃഷ്ണാ! നിങ്ങൾ പ്രസന്നനാകുന്നുവെങ്കിൽ എനിക്ക് ഉത്തമ വരം നൽകണമേ. ഹേ കൃഷ്ണാ, എന്റെ മാതാപിതാക്കളെ ദേഹസഹിതം നിങ്ങളുടെ ധാമത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകണമേ.

Verse 30

आत्मनश्च महादेव मयासह न संशयः । श्रीकृष्ण उवाच । एवं ते परमं कार्यं भविष्यति न संशयः

ഹേ മഹാദേവാ! നിങ്ങളുടെ കാര്യത്തിലും എനിക്കൊപ്പമുള്ളതിലും യാതൊരു സംശയവും ഇല്ല. ശ്രീകൃഷ്ണൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഇങ്ങനെ നിന്റെ പരമകാര്യവും നിസ്സംശയം സിദ്ധിക്കും.

Verse 31

तस्य तुष्टो हृषीकेशो भक्त्या तस्य प्रतोषितः । प्रयातौ वैष्णवं लोकं दाहप्रलयवर्जितौ

അവന്റെ ഭക്തിയിൽ പൂർണ്ണമായി തൃപ്തനായ ഹൃഷീകേശൻ പ്രസന്നനായി; തുടർന്ന് അവർ ഇരുവരും ദാഹവും പ്രളയവും ഇല്ലാത്ത വൈഷ്ണവ ലോകത്തിലേക്ക് പ്രയാണം ചെയ്തു.

Verse 32

सुव्रतेन समं तौ द्वौ सुमना सोमशर्मकौ । यावत्कल्पद्वयं प्राप्तं तावत्स सुव्रतो द्विजः

ആ രണ്ടുപേർ—സുമനയും സോമശർമയും—സുവ്രതനോടു തുല്യമായ പദത്തിൽ നിലകൊണ്ടു; രണ്ട് കല്പങ്ങൾ നിലനിന്നത്രയും കാലം ആ ദ്വിജൻ സുവ്രതൻ അങ്ങനെ തന്നെ സ്ഥാപിതനായി തുടർന്നു.

Verse 33

बुभुजे बुभुजे दिव्यांल्लोकांश्चैव महामते । देवकार्यार्थमत्रैव काश्यपस्य गृहं पुनः

ഹേ മഹാമതേ! അവൻ ദിവ്യ ലോകങ്ങളെ അനുഭവിച്ചു—അതെ, അനുഭവിച്ചു; പിന്നെ ദേവകാര്യസിദ്ധിക്കായി ഇവിടെ തന്നേ കാശ്യപന്റെ ഗൃഹത്തിലേക്ക് വീണ്ടും മടങ്ങി വന്നു.

Verse 34

अवतीर्णो महाप्राज्ञो वचनात्तस्य चक्रिणः । ऐंद्रं पदं हि यो भुंक्ते विष्णोश्चैव प्रसादतः

ആ മഹാപ്രാജ്ഞൻ ആ ചക്രധാരിയായ ഭഗവാന്റെ വചനാനുസാരമായി അവതരിച്ചവൻ; ശ്രീവിഷ്ണുവിന്റെ പ്രസാദത്താൽ തന്നെ അവൻ നിശ്ചയമായി ഐന്ദ്രപദം അനുഭവിക്കുന്നു।

Verse 35

वसुदत्तेति विख्यातः सर्वदेवैर्नमस्कृतः । ऐंद्रं पदं हि यो भुंक्ते सांप्रतं वासवो दिवि

അവൻ ‘വസുദത്ത’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധൻ, സർവ്വദേവന്മാരാലും നമസ്കൃതൻ; ഇപ്പോൾ സ്വർഗത്തിൽ വാസവൻ (ഇന്ദ്രൻ) ആയി ഐന്ദ്രപദം അനുഭവിക്കുന്നു।

Verse 36

एतत्ते सर्वमाख्यातं सृष्टिसंबंधकारणम् । अन्यदेवं प्रवक्ष्यामि यदेव परिपृच्छसि

സൃഷ്ടിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കാരണതത്ത്വം എല്ലാം നിനക്കു വിശദമാക്കി പറഞ്ഞു; ഇനി നീ ചോദിക്കുന്നതുതന്നെ കൂടുതൽ വിശദമായി ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കും।

Verse 37

व्यास उवाच । धर्माङ्गदो महाप्राज्ञो रुक्माङ्गदसुतो बली । आद्ये कृतयुगे जातः सृष्टिकाले स वासवः

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—ധർമാംഗദൻ മഹാപ്രാജ്ഞനും ബലവാനും റുക്മാംഗദന്റെ പുത്രനും ആയിരുന്നു; അവൻ ആദി കൃതയുഗത്തിൽ ജനിച്ചു, സൃഷ്ടികാലത്ത് വാസവൻ (ഇന്ദ്രൻ) ആയി।

Verse 38

तत्कथं देवदेवेश अन्यो धर्माङ्गदो भुवि । अन्यो रुक्मांङ्गदो राजा किं चायं त्रिदशाधिपः

അങ്ങനെയെങ്കിൽ, ഹേ ദേവദേവേശാ! ഭൂമിയിൽ മറ്റൊരു ധർമാംഗദൻ എങ്ങനെ? മറ്റൊരു രാജാവ് റുക്മാംഗദൻ എങ്ങനെ? പിന്നെ ഈ ത്രിദശാധിപൻ (ഇന്ദ്രൻ) ആരാണ്?

Verse 39

एतन्मे संशयं जातं तद्भवान्वक्तुमर्हति । ब्रह्मोवाच । हंत ते कथयिष्यामि सर्वसंदेहनाशनम्

എനിക്കുള്ളിൽ ഈ സംശയം ഉദിച്ചിരിക്കുന്നു; അതു വിശദീകരിക്കാൻ നിങ്ങൾ യോഗ്യനാണ്. ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—“എങ്കിൽ, എല്ലാ സംശയങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നവിധം ഞാൻ നിന്നോട് പറയുന്നു.”

Verse 40

देवस्य लीलासृष्ट्यर्थे वर्तते द्विजसत्तम । यथा वाराश्च पक्षाश्च मासाश्च ऋतवो यथा

ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, ഇത് ദേവന്റെ ലീലാസൃഷ്ടിയുടെ നിമിത്തം പ്രവർത്തിക്കുന്നു—ദിവസങ്ങൾ, പക്ഷങ്ങൾ, മാസങ്ങൾ, ഋതുക്കൾ ക്രമത്തിൽ നീങ്ങുന്നതുപോലെ.

Verse 41

संवत्सराश्च मनवस्तथा यांति युगाः पुनः । पश्चात्कल्पः समायाति व्रजाम्येवं जनार्दनम्

വർഷങ്ങൾ കടന്നുപോകുന്നു; മനുക്കളും കടന്നുപോകുന്നു; യുഗങ്ങളും വീണ്ടും വീണ്ടും ചക്രം തിരിയുന്നു. പിന്നെ യഥാകാലത്തിൽ കല്പം വരുന്നു—ഇങ്ങനെ ഞാൻ ജനാർദനനെ അഭിമുഖീകരിക്കുന്നു.

Verse 42

अहमेव महाप्राज्ञ मयि यांति चराचराः । पुनः सृजति योगात्मा पूर्ववद्विश्वमेव हि

ഹേ മഹാപ്രാജ്ഞാ, ഞാനേ പരമാധാരം; ചരാചരങ്ങളൊക്കെയും എന്നിൽ ലയിക്കുന്നു. പിന്നെ യോഗാത്മാവ് (പരമാത്മാവ്) മുൻപുപോലെ ഈ സമസ്ത വിശ്വവും വീണ്ടും സൃഷ്ടിക്കുന്നു.

Verse 43

पुनरहं पुनर्वेदाः पुनस्ते देवता द्विजाः । तथा भूपाश्च ते सर्वे स्वचरित्रसमाविलाः

വീണ്ടും വീണ്ടും—ഞാനും, വേദങ്ങളും, ആ ദേവതകളും ദ്വിജന്മാരും (പുനഃ പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു). അതുപോലെ ആ രാജാക്കന്മാരെല്ലാം തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ചരിതകഥകളിൽ ലീനരായിരിക്കുന്നു.

Verse 44

प्रभवंति महाभाग विद्वांस्तत्र न मुह्यति । पूर्वकल्पे महाभागो यथा रुक्मांगदो नृपः

ഹേ മഹാഭാഗ! കര്‍മ്മഫലങ്ങള്‍ നിശ്ചയമായി ഫലിക്കുന്നു; അവിടെ ജ്ഞാനി മോഹിതനാകുന്നില്ല. ഹേ ശ്രേഷ്ഠനേ! പൂർവകല്പത്തിലും അങ്ങനെ തന്നെയായിരുന്നു—പ്രസിദ്ധനായ രാജാവ് രുക്മാംഗദനോടു സംഭവിച്ചതുപോലെ.

Verse 45

तथा धर्मांगदश्चायं संजातः ख्यातिमान्द्विजः । रामादयो महाप्राज्ञा ययातिर्नहुषस्तथा

അതുപോലെ ‘ധർമ്മാംഗദൻ’ എന്ന ഈ ഖ്യാതിമാനായ ദ്വിജൻ ജനിച്ചു. രാമാദി മഹാപ്രാജ്ഞന്മാരും, അതുപോലെ യയാതിയും നഹുഷനും (പ്രകടമായി) ജനിച്ചു.

Verse 46

मन्वादयो महात्मानः प्रभवंति लयंति च । ऐंद्रं पदं प्रभुंजंति राजानो धर्मतत्पराः

മനു മുതലായ മഹാത്മാക്കൾ ഉദ്ഭവിക്കുകയും ലയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ധർമ്മപരായണരായ രാജാക്കന്മാർ ഇന്ദ്രപദം പ്രാപിച്ച് അതു അനുഭവിക്കുന്നു.

Verse 47

यथा धर्मांगदो वीरः प्रभुंजति महत्पदम् । एवं वेदाश्च देवाश्च पुराणाः स्मृतिपूर्वकाः

വീരനായ ധർമ്മാംഗദൻ മഹത്തായ പദം പ്രാപിച്ച് അനുഭവിക്കുന്നതുപോലെ, വേദങ്ങളും ദേവന്മാരും—പുരാണങ്ങളും കൂടി—സ്മൃതി-പരമ്പരയോടൊത്തു ഗ്രഹിക്കേണ്ടവയാണ്.

Verse 48

एतत्तु सर्वमाख्यातं तवाग्रे द्विजसत्तम । चरितं सुव्रतस्याथ पुण्यं सुगतिदायकम्

ഹേ ദ്വിജസത്തമാ! ഇതെല്ലാം ഞാൻ നിന്റെ മുമ്പിൽ വിവരിച്ചു—സുവ്രതന്റെ ഈ പവിത്രവും പുണ്യപ്രദവുമായ ചരിതം, ശുഭഗതി നൽകുന്നതാണ്.

Verse 49

अव्यक्तं तु महाभाग प्रब्रवीमि तवाग्रतः

ഹേ മഹാഭാഗ! നിന്റെ സന്നിധിയിലേ തന്നെ ഞാൻ അവ്യക്ത തത്ത്വത്തെ യഥാർത്ഥമായി വിശദീകരിക്കുന്നു.