Adhyaya 122

Verse 1

विष्णुरुवाच । कुंजलो धर्मपक्षी स इत्युक्त्वा तान्सुतान्प्रति । विरराम महाप्राज्ञः किंचिन्नोवाच तान्प्रति

വിഷ്ണു അരുളിച്ചെയ്തു—പുത്രന്മാരോട് “കുഞ്ജലൻ ധർമ്മം തന്നെയാണ് ചിറകുകളായ ധർമ്മപക്ഷി” എന്ന് പറഞ്ഞിട്ട്, ആ മഹാപ്രാജ്ഞൻ മൗനമായി; പിന്നെ അവരോട് ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല.

Verse 2

वटाधःस्थो द्विजश्रेष्ठस्तमुवाच महाशुकम् । को भवान्धर्मवक्ता हि पक्षिरूपेण वर्तते

ആൽമരത്തിന്റെ കീഴിൽ ഇരുന്ന ദ്വിജശ്രേഷ്ഠൻ മഹാശുകനോടു പറഞ്ഞു— “ഭവാൻ ആരാണ്? ധർമ്മോപദേശകനായിട്ടും പക്ഷിരൂപത്തിൽ എങ്ങനെ സഞ്ചരിക്കുന്നു?”

Verse 3

किं वा देवोऽथ गंधर्वः किं वा विद्याधरो भवान् । कस्य शापादिमां प्राप्तो योनिं कीरस्य पातकीम्

ഭവാൻ ദേവനോ, ഗന്ധർവനോ, അല്ലെങ്കിൽ വിദ്യാധരനോ? ആരുടെ ശാപം മൂലം നിങ്ങൾ തത്തയുടെ ഈ പാപമയ യോനിയിൽ പതിച്ചു?

Verse 4

कस्मात्ते ईदृशं ज्ञानं वर्ततेऽतीद्रियं शुक । सुपुण्यस्य तु कस्यापि कस्य वै तपसः फलम्

ഹേ ശുകാ! നിനക്കുള്ള ഇന്ദ്രിയാതീതമായ ഈ അത്ഭുതജ്ഞാനം ഏതു കാരണത്താൽ ലഭിച്ചു? ഇത് ആരുടെ മഹാപുണ്യപ്രസാദം, ഏതു തപസ്സിന്റെ ഫലം?

Verse 5

किं वा च्छन्नेन रूपेण अनेनापि महामते । कस्त्वं सिद्धोऽसि देवो वा तन्मे कथय कारणम्

അല്ലെങ്കിൽ, ഹേ മഹാമതേ! നിങ്ങൾ ഈ മറഞ്ഞ രൂപത്തിൽ എന്തുകൊണ്ട് കഴിയുന്നു? നിങ്ങൾ ആരാണ്—സിദ്ധനോ ദേവനോ? അതിന്റെ കാരണം എനിക്ക് പറയുക.

Verse 6

कुंजल उवाच । भोः सिद्ध त्वामहं जाने कुलं ते गोत्रमुत्तमम् । विद्यां तपःप्रभावं च यस्माद्भ्रमसि मेदिनीम्

കുഞ്ജലൻ പറഞ്ഞു— “ഹേ സിദ്ധാ! ഞാൻ നിങ്ങളെ അറിയുന്നു; നിങ്ങളുടെ കുലവും ഉത്തമ ഗോത്രവും എനിക്ക് അറിയാം. നിങ്ങളുടെ വിദ്യയും തപസ്സിൽ നിന്നുജനിച്ച പ്രഭാവവും അറിയാം; അതിന്റെ ബലത്തിൽ നിങ്ങൾ ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു।”

Verse 7

सर्वं विप्र प्रवक्ष्यामि स्वागतं तव सुव्रत । उपविश्यासने पुण्ये छायामाश्रयशीतलाम्

ഹേ വിപ്രാ, ഞാൻ നിന്നോട് എല്ലാം പറയും. ഹേ സുവ്രതാ, നിനക്കു സ്വാഗതം. ഈ പുണ്യാസനത്തിൽ ഇരുന്ന് ശീതള നിഴലിൽ ആശ്രയം പ്രാപിക്കൂ.

Verse 8

अव्यक्तप्रभवो ब्रह्मा तस्माज्जज्ञे प्रजापतिः । ब्राह्मणस्तु गुणैर्युक्तो भृगुर्ब्रह्मसमो द्विजः

അവ്യക്തത്തിൽ നിന്നു ബ്രഹ്മാവ് പ്രാദുർഭവിച്ചു; അവനിൽ നിന്നു പ്രജാപതി ജനിച്ചു. ഗുണസമ്പന്നനായ ബ്രാഹ്മണൻ ഭൃഗു—ദ്വിജൻ—ബ്രഹ്മസമനായിരുന്നു.

Verse 9

भार्गवो नाम तस्यासीत्सर्वधर्मार्थतत्ववित् । तस्यान्वये भवान्विप्र च्यवनः ख्यातिमान्भुवि

അവന് ‘ഭാർഗവ’ എന്നൊരു പുത്രൻ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവൻ സകല ധർമ്മാർഥ തത്ത്വങ്ങളും അറിയുന്നവൻ. ആ വംശത്തിലേ, ഹേ വിപ്രാ, നീ ഭൂമിയിൽ പ്രസിദ്ധനായ ച്യവനൻ ആകുന്നു.

Verse 10

नाहं देवो न गंधर्वो नाहं विद्याधरः पुनः । योहं विप्र प्रवक्ष्यामि तन्मे निगदतः शृणु

ഞാൻ ദേവനല്ല, ഗന്ധർവനല്ല, വീണ്ടും വിദ്യാധരനും അല്ല. ഹേ വിപ്രാ, ഞാൻ ആരാണെന്ന് പറയും—ഞാൻ പറയുന്നതു ശ്രദ്ധിച്ച് കേൾക്കൂ.

Verse 11

कश्यपस्य कुले जातः कश्चिद्ब्राह्मणसत्तमः । वेदवेदांगतत्त्वज्ञः सर्वकर्मप्रकाशकः

കാശ്യപകുലത്തിൽ ഒരു ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണൻ ജനിച്ചു—വേദവും വേദാംഗങ്ങളും ഉള്ള തത്ത്വം അറിഞ്ഞവൻ, സകല കർമ്മങ്ങളുടെയും യഥാർത്ഥ ബോധം പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നവൻ.

Verse 12

विद्याधरेति विख्यातः कुलशीलगुणैर्युतः । राजमानः श्रिया विप्र आचारैस्तपसा तदा

അവൻ ‘വിദ്യാധരൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായിരുന്നു; ഉത്തമകുലവും ശീലവും ഗുണങ്ങളും ഉള്ളവൻ. ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, അന്ന് അവൻ ശ്രീസമ്പത്താൽ, സദാചാരത്താൽ, തപസ്സാൽ ദീപ്തനായി തിളങ്ങി.

Verse 13

संबभूवुः सुतास्तस्य विद्याधरस्य ते त्रयः । वसुशर्मा नामशर्मा धर्मशर्मा च ते त्रयः

ആ വിദ്യാധരന് മൂന്നു പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി—വസുശർമ്മ, നാമശർമ്മ, ധർമശർമ്മ; ആ മൂവരും തന്നേ.

Verse 14

तेषामहं धर्मशर्मा कनिष्ठो गुणवर्जितः । वसुशर्मा मम भ्राता वेदशास्त्रार्थकोविदः

അവരിൽ ഞാൻ ധർമശർമ്മ, ഇളയവൻ, ഗുണരഹിതൻ. എന്റെ സഹോദരൻ വസുശർമ്മ വേദശാസ്ത്രാർത്ഥങ്ങളിൽ നിപുണൻ.

Verse 15

आचारेण सुसंपन्नो विद्यादिसुगुणैः पुनः । नामशर्मा महाप्राज्ञस्तद्वच्चासीद्गुणाधिकः

നാമശർമ്മ സദാചാരസമ്പന്നനും, വിദ്യാദി സദ്ഗുണങ്ങളാൽ യുക്തനും, മഹാപ്രാജ്ഞനുമായിരുന്നു; മറ്റൊരാളും അതുപോലെ, ഗുണങ്ങളിൽ കൂടുതൽ ഉന്നതനായിരുന്നു.

Verse 16

अहमेको महामूर्खः संजातः शृणु सत्तम । विद्यानामुत्तमं विप्र भावमर्थं शुभं कदा

ഞാൻ ഒരുത്തൻ മാത്രമേ മഹാമൂഢനായി മാറിയുള്ളൂ—ഹേ സത്തമാ, കേൾക്കുക. ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, വിദ്യകളിൽ ഉത്തമമായ ആ ശുഭമായ ഭാവസാരവും അർത്ഥവും ഞാൻ എപ്പോൾ പ്രാപിക്കും?

Verse 17

न शृणोमि न वै यामि गुरुगेहमनुत्तमम् । ततस्तु जनको मे तु मामेवं परिचिंतयेत्

ഞാൻ കേൾക്കുകയുമില്ല, അതുപോലെ അത്യുത്തമമായ ഗുരുഗൃഹത്തിലേക്കു പോകുകയുമില്ല; അപ്പോൾ എന്റെ പിതാവ് എന്നെക്കുറിച്ച് ഇങ്ങനെ ചിന്തിക്കും.

Verse 18

धर्मशर्मेति पुत्रस्य नामास्य तु निरर्थकम् । संजातः क्षितिमध्ये तु न विद्वान्मे गुणाकरः

എന്റെ പുത്രന്റെ പേര് ‘ധർമശർമൻ’ എന്നെങ്കിലും, ആ പേര് അർത്ഥശൂന്യമായി. ഭൂമിയിൽ ജനിച്ചിട്ടും അവൻ പണ്ഡിതനല്ല; ഗുണങ്ങളുടെ നിധിയുമല്ല.

Verse 19

इति संचिंत्य धर्मात्मा मामुवाच सुदुःखितः । व्रज पुत्र गुरोर्गेहं विद्यार्थं परिसाधय

ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ച് ധർമാത്മനായ പിതാവ് അത്യന്തം ദുഃഖത്തോടെ എന്നോട് പറഞ്ഞു—“മകനേ, ഗുരുഗൃഹത്തിലേക്ക് പോയി വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം വിധിപൂർവ്വം സാധിപ്പിക്ക.”

Verse 20

एवमाकर्ण्य तत्तस्य पितुर्वाक्यं मयाशुभम् । नाहं तात गमिष्यामि गुरोर्गेहं सुदुःखदम्

പിതാവ് പറഞ്ഞ ആ അശുഭ വാക്ക് കേട്ട് ഞാൻ പറഞ്ഞു—“അച്ഛാ, ഞാൻ ഗുരുഗൃഹത്തിലേക്ക് പോകില്ല; അത് അത്യന്തം ദുഃഖകരമാണ്.”

Verse 21

यत्र वै ताडनं नित्यं भ्रूभंगादि च क्रोशनम् । अन्नं न दृश्यते तत्र कर्मणा शृणुसत्तम

എവിടെ നിത്യമായി അടിയും, ഭ്രൂഭംഗത്തോടെ കൂക്കലും ശാസനയും ഉണ്ടോ, അവിടെ അന്നവും കാണപ്പെടില്ല—ഹേ സത്സത്തമാ, കർമവിധാനം കേൾക്കുക.

Verse 22

दिवारात्रौ न निद्रास्ति नास्ति सुखस्य साधनम् । तस्माद्दुःखमयं तात न यास्ये गुरुमंदिरम्

പകലും രാത്രിയും എനിക്ക് നിദ്രയില്ല; സുഖം നേടാനുള്ള ഉപായവും ഇല്ല. അതുകൊണ്ട്, പ്രിയ താതാ, അത് ദുഃഖമയമെന്ന് കരുതി ഞാൻ ഗുരുവിന്റെ ആലയത്തിലേക്ക് പോകുകയില്ല.

Verse 23

विद्याकार्यं करिष्ये न क्रीडार्थमहमुत्सुकः । भोक्ष्ये स्वप्स्ये प्रसादात्ते करिष्ये क्रीडनं पितः

ഞാൻ വിദ്യയുടെ കര്‍ത്തവ്യം നിർവ്വഹിക്കും; കളിക്കുവാൻ മാത്രം ഞാൻ ഉത്സുകനല്ല. നിങ്ങളുടെ പ്രസാദത്താൽ ഞാൻ ഭക്ഷിക്കുകയും നിദ്രിക്കുകയും ചെയ്യും; പിതാവേ, കളിയും ചെയ്യും.

Verse 24

डिंभैः सार्द्धं सुखेनापि दिवारात्रमतंद्रितः । मामुवाच स धर्मात्मा मूढं ज्ञात्वा सुदुःखितः

ചെറിയ കുട്ടികളോടൊപ്പം സുഖമായി കഴിഞ്ഞിട്ടും അദ്ദേഹം പകലും രാത്രിയും ക്ഷീണമില്ലാതെ നിന്നു. ഞാൻ മൂഢനെന്ന് അറിഞ്ഞ ആ ധർമ്മാത്മാവ് അത്യന്തം ദുഃഖിച്ച് എന്നോട് പറഞ്ഞു.

Verse 25

विद्याधर उवाच । मा पुत्र साहसं कार्षीर्विद्यार्थमुद्यमं कुरु । विद्यया प्राप्यते सौख्यं यशः कीर्तिस्तथातुला

വിദ്യാധരൻ പറഞ്ഞു—മകനേ, ധൃതി വിട്ട് സാഹസം ചെയ്യരുത്; വിദ്യാർത്ഥം ഉത്സാഹത്തോടെ പരിശ്രമിക്ക. വിദ്യയാൽ സുഖം ലഭിക്കുന്നു; അതോടൊപ്പം അതുല്യമായ യശസ്സും കീർത്തിയും ലഭിക്കും.

Verse 26

ज्ञानं स्वर्गश्च मोक्षश्च तस्माद्विद्यां प्रसाधय । पूर्वं सुदुःखमूला तु पश्चाद्विद्या सुखप्रदा

ജ്ഞാനത്താൽ സ്വർഗവും മോക്ഷവും ലഭിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് വിദ്യയെ সাধിക്ക. ആദ്യം അത് മഹാദുഃഖത്തിന്റെ മൂലമായാലും, പിന്നീടു വിദ്യ സുഖപ്രദയായി മാറുന്നു.

Verse 27

तस्मात्साधय पुत्र त्वं विद्यां गुरुगृहं व्रज । पितुर्वाक्यमकुर्वाणो अहमेवं दिनदिने

അതുകൊണ്ട്, പുത്രാ, നീ വിദ്യയെ সাধിക്ക; ഗുരുഗൃഹത്തിലേക്കു പോകുക. പിതാവിന്റെ വാക്ക് അനുസരിക്കാതിരുന്നാൽ ഞാൻ ദിനംപ്രതി ഇങ്ങനെ തന്നെ ദുഃഖിക്കും.

Verse 28

यत्रयत्र स्थितो नित्यमर्थहानिं करोम्यहम् । उपहासः कृतो लोकैर्ममविप्र प्रकुत्सनम्

ഞാൻ എവിടെയെവിടെയായി നിത്യമായി നിലകൊള്ളുന്നുവോ അവിടെയവിടെ ധനനഷ്ടം വരുത്തുന്നു. ജനങ്ങൾ എന്നെ പരിഹസിക്കുന്നു, ഹേ വിപ്രാ, എന്നെ നിന്ദിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 29

मम लज्जा समुत्पन्ना जीवनाशकरी तदा । विद्यार्थमुद्यतो विप्र कं गुरुं प्रार्थयाम्यहम्

അപ്പോൾ എന്റെ ഉള്ളിൽ ജീവനെ തന്നെ നശിപ്പിക്കുന്നതുപോലെയുള്ള ലജ്ജ ഉദിച്ചു. ഹേ വിപ്രാ, വിദ്യാർത്ഥമായി ഉത്സുകനായ ഞാൻ ഏതു ഗുരുവിനെയാണ് അപേക്ഷിക്കേണ്ടത്?

Verse 30

इति चिंतापरो जातो दुःखशोकसमाकुलः । कथं विद्यामहं जाने कथं विंदाम्यहं गुणान्

ഇങ്ങനെ അവൻ ചിന്തയിൽ മുഴുകി, ദുഃഖശോകങ്ങളാൽ വ്യാകുലനായി—“ഞാൻ വിദ്യയെ എങ്ങനെ അറിയും? ഗുണങ്ങളെ എങ്ങനെ പ്രാപിക്കും?” എന്നു വിചാരിച്ചു.

Verse 31

कथं मे जायते स्वर्गः कथं मोक्षं व्रजाम्यहम् । इत्येवं चिंतयन्विप्र वार्द्धक्यमगमं पुनः

“എനിക്ക് സ്വർഗം എങ്ങനെ ലഭിക്കും? ഞാൻ മോക്ഷത്തിലേക്ക് എങ്ങനെ പോകും?”—ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, ഹേ വിപ്രാ, അവൻ വീണ്ടും വാർദ്ധക്യത്തിലേക്ക് വീണു.

Verse 32

देवतायतने दुःखी उपविष्टस्त्वहं कदा । मद्भाग्यैः प्रेरितः कश्चित्सिद्ध एकः समागतः

ഒരു വേള ഞാൻ ദേവാലയത്തിൽ ദുഃഖത്തോടെ ഇരിക്കുമ്പോൾ, എന്റെ സൗഭാഗ്യപ്രേരണയാൽ ഒരു സിദ്ധ മഹർഷി അവിടെ എത്തി।

Verse 33

निराश्रयो जिताहारः सदानंदस्तु निःस्पृहः । एकांतमास्थितो विप्र योगयुक्तो जितेंद्रियः

അവൻ ബാഹ്യാശ്രയമില്ലാത്തവൻ, ആഹാരനിയമത്തിൽ സംയമിയായവൻ, സദാ അന്തരാനന്ദത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന നിർസ്പൃഹൻ; ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, ഏകാന്തവാസി, യോഗയുക്തൻ, ഇന്ദ്രിയജയി।

Verse 34

परब्रह्मणि संलीनो ज्ञानध्यानसमाधिमान् । तमहं संश्रितो विप्र ज्ञानरूपं महामतिम्

പരബ്രഹ്മത്തിൽ ലീനനായും ജ്ഞാന-ധ്യാന-സമാധികളാൽ സമ്പന്നനായും—ഹേ ബ്രാഹ്മണാ—ജ്ഞാനസ്വരൂപനായ ആ മഹാമതിയെ ഞാൻ ശരണം പ്രാപിച്ചു।

Verse 35

अहं शुद्धेन भावेन भक्त्या नमितकंधरः । नमस्कृत्य महात्मानं पुरतस्तस्य संस्थितः

ഞാൻ ശുദ്ധഭാവത്തോടെ ഭക്തിയോടെ കഴുത്ത് നമിച്ചു; ആ മഹാത്മാവിനെ നമസ്കരിച്ചു അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുമ്പിൽ നിന്നു।

Verse 36

दीनरूपो ह्यहं जातो मंदभाग्यस्तथा पुनः । तेनाहं पृच्छितो विप्र कस्माद्भवान्प्रशोचति

‘ഞാൻ ദീനാവസ്ഥയിൽ ജനിച്ചു, വീണ്ടും അല്പഭാഗ്യവാനും ആകുന്നു; അതുകൊണ്ട്, ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, ഞാൻ ചോദിക്കുന്നു—താങ്കൾ എന്തുകൊണ്ട് ശോകിക്കുന്നു?’

Verse 37

केनाभिप्रायभावेन दुःखमेव भुनक्ति वै । तेनेत्युक्तोस्मि विप्रेंद्र ज्ञानिना योगिना तदा

“ഏത് അഭിപ്രായവും അന്തർഭാവവും കൊണ്ടാണ് മനുഷ്യൻ സത്യത്തിൽ ദുഃഖമേ അനുഭവിക്കുന്നത്?”—ഹേ വിപ്രശ്രേഷ്ഠാ, അന്ന് ജ്ഞാനിയായ യോഗി എന്നോടിങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 38

सुमूढेन मया तस्य पूर्ववृत्तांतमेव हि । तमेवं श्रावितं सर्वं सर्वज्ञत्वं कथं व्रजेत्

അത്യന്തം മൂഢനായ ഞാൻ അവനോട് അവന്റെ തന്നെ മുൻവൃത്താന്തം മാത്രമേ പറഞ്ഞുകേൾപ്പിച്ചുള്ളൂ. ഇങ്ങനെ എല്ലാം കേട്ടശേഷം അവൻ എങ്ങനെ സർവ്വജ്ഞത പ്രാപിക്കും?

Verse 39

एतदर्थं महादुःखी भवान्मम गतिः सदा । स चोवाच महात्मा मे सर्वं ज्ञानस्य कारणम्

ഈ കാരണത്താൽ ഞാൻ മഹാദുഃഖിതനാണ്; നിങ്ങൾ എപ്പോഴും എന്റെ ശരണം. ആ മഹാത്മാവ് ജ്ഞാനത്തിന്റെ കാരണമായ എല്ലാം എനിക്കു പറഞ്ഞു തന്നു.