Adhyaya 11

Verse 1

ऋषय ऊचुः । सर्वज्ञेन त्वया प्रोक्तं दैत्यदानवसंगरम् । इदानीं श्रोतुमिच्छामः सुव्रतस्य महात्मनः

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു— ഹേ സർവ്വജ്ഞാ! ദൈത്യ-ദാനവ സംഗരം നിങ്ങൾ ഞങ്ങൾക്ക് പറഞ്ഞു. ഇനി മഹാത്മാവായ സുവ്രതന്റെ കഥ കേൾക്കാൻ ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നു।

Verse 2

कस्य पुत्रो महाप्राज्ञः कस्य गोत्रसमुद्भवः । किं तपस्तस्य विप्रस्य कथमाराधितो हरिः

ആ മഹാപ്രാജ്ഞൻ ആരുടെ പുത്രൻ, ഏത് ഗോത്രത്തിൽ ജനിച്ചു? ആ വിപ്രൻ എന്ത് തപസ്സു ചെയ്തു, ഹരിയെ എങ്ങനെ ആരാധിച്ചു?

Verse 3

सूत उवाच । कथा प्रज्ञाप्रभावेण पूर्वमेव यथा श्रुता । तथा विप्राः प्रवक्ष्यामि सुव्रतस्य महात्मनः

സൂതൻ പറഞ്ഞു— ഹേ വിപ്രന്മാരേ! പ്രജ്ഞയുടെ പ്രഭാവത്താൽ മുൻപ് എങ്ങനെ ഈ കഥ കേട്ടതോ, അതുപോലെ മഹാത്മാവായ സുവ്രതന്റെ കഥ ഞാൻ നിങ്ങളോട് പറയും।

Verse 4

चरितं पावनं दिव्यं वैष्णवं श्रेयआवहम् । भवतामग्रतः सर्वं विष्णोश्चैव प्रसादतः

ഈ പവിത്രവും ദിവ്യവുമായ വൈഷ്ണവചരിതം—പരമ ശ്രേയസ്സു നൽകുന്നതു—നിങ്ങളുടെ സന്നിധിയിൽ സമ്പൂർണ്ണമായി, ശ്രീവിഷ്ണുവിന്റെ പ്രസാദത്താൽ മാത്രം വിവരണപ്പെടും।

Verse 5

पूर्वकल्पे महाभागाः सुक्षेत्रे पापनाशने । रेवातीरे सुपुण्ये च तीर्थे वामनसंज्ञके

പൂർവകൽപ്പത്തിൽ, ഹേ മഹാഭാഗന്മാരേ, പാപനാശകമായ ആ ഉത്തമക്ഷേത്രത്തിൽ—രേവാ നദീതീരത്ത്—‘വാമനതീർഥം’ എന്ന പരമപുണ്യ തീർഥത്തിൽ…

Verse 6

कौशिकस्य कुले जातः सोमशर्मा द्विजोत्तमः । स तु पुत्रविहीनस्तु बहुदुःखसमन्वितः

കൗശികവംശത്തിൽ സോമശർമാ എന്ന ദ്വിജോത്തമൻ ജനിച്ചു. എന്നാൽ അവൻ പുത്രഹീനനായി, അനേകം ദുഃഖങ്ങളാൽ പീഡിതനായിരുന്നു.

Verse 7

दारिद्रेण स दुःखेन सर्वदैवप्रपीडितः । पुत्रोपायं धनस्यापि दिवारात्रौ प्रचिंतयेत्

ദാരിദ്ര്യദുഃഖം മൂലം അവൻ എപ്പോഴും പീഡിതനായിരുന്നു; പുത്രലാഭത്തിനുള്ള ഉപായവും ധനലാഭത്തിനുള്ള മാർഗവും പകലും രാത്രിയും ചിന്തിച്ചു.

Verse 8

एकदा तु प्रिया तस्य सुमना नाम सुव्रता । भर्तारं चिंतयोपेतमधोमुखमलक्षयत्

ഒരിക്കൽ അവന്റെ പ്രിയഭാര്യ—സുമനാ എന്ന സുവ്രത—ഭർത്താവിനെ ചിന്താഭാരത്തോടെ, മുഖം താഴ്ത്തിയിരിക്കുന്നതായി കണ്ടു.

Verse 9

समालोक्य तदा कांतं तमुवाच तपस्विनी । दुःखजालैरसंख्यैस्तु तव चित्तं प्रधर्षितम्

അപ്പോൾ പ്രിയനെ കണ്ട തപസ്വിനി അവനോടു പറഞ്ഞു—അസംഖ്യ ദുഃഖജാലങ്ങൾ നിന്റെ ചിത്തത്തെ ആക്രമിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 10

व्यामोहेन प्रमूढोसि त्यज चिंतां महामते । मम दुःखं समाचक्ष्व स्वस्थो भव सुखं व्रज

മോഹം മൂലം നീ ഭ്രമിച്ചിരിക്കുന്നു, ഹേ മഹാമതേ! ചിന്ത ഉപേക്ഷിക്കൂ. എന്റെ ദുഃഖം പറയൂ; ശാന്തചിത്തനായി സമാധാനത്തോടെ പോകൂ।

Verse 11

नास्ति चिंतासमं दुःखं कायशोषणमेव हि । यश्चिंतां त्यज्य वर्तेत स सुखेन प्रमोदते

ചിന്തയ്ക്കു തുല്യമായ ദുഃഖമില്ല; അതുതന്നെ ദേഹത്തെ ക്ഷയിപ്പിക്കുന്നു. ചിന്ത ഉപേക്ഷിച്ച് ജീവിക്കുന്നവൻ സുഖത്തിൽ ആനന്ദിക്കുന്നു।

Verse 12

चिंतायाः कारणं विप्र कथयस्व ममाग्रतः । प्रियावाक्यं समाकर्ण्य सोमशर्माब्रवीत्प्रियाम्

ഹേ വിപ്രാ! എന്റെ മുമ്പിൽ ചിന്തയുടെ കാരണം പറയുക. പ്രിയവാക്കുകൾ കേട്ട് സോമശർമ തന്റെ പ്രിയയോടു പറഞ്ഞു।

Verse 13

सोमशर्मोवाच । इच्छया चिंतितं भद्रे चिंता दुःखस्य कारणम् । तत्सर्वं तु प्रवक्ष्यामि श्रुत्वा चैवावधार्यताम्

സോമശർമ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭദ്രേ! ഇച്ഛയിൽ നിന്നുയരുന്ന ചിന്ത ദുഃഖത്തിന്റെ കാരണമാകുന്നു. അതെല്ലാം ഞാൻ പറയും; കേട്ട് നന്നായി ഗ്രഹിക്കൂ।

Verse 14

न जाने केन पापेन धनहीनोस्मि सुव्रते । तथा पुत्रविहीनश्च एतद्दुःखस्य कारणम्

ഹേ സുവ്രതേ! ഏതു പാപം മൂലം ഞാൻ ധനഹീനനായെന്നു എനിക്കറിയില്ല; അതുപോലെ പുത്രവിഹീനനും ആകുന്നു—ഇതുതന്നെ എന്റെ ദുഃഖകാരണം.

Verse 15

सुमनोवाच । श्रूयतामभिधास्यामि सर्वसंदेहनाशनम् । स्वरूपमुपदेशस्य सर्वविज्ञानदर्शनम्

സുമന പറഞ്ഞു: കേൾക്കുക; എല്ലാ സംശയങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നതു ഞാൻ വിശദീകരിക്കുന്നു—ഉപദേശത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വരൂപം, അതിലൂടെ സർവ്വജ്ഞാനദർശനം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 16

लोभः पापस्य बीजं हि मोहो मूलं च तस्य हि । असत्यं तस्य वै स्कंधो माया शाखा सुविस्तरा

ലോഭം പാപത്തിന്റെ വിത്താണ്; മോഹം അതിന്റെ വേറുമാണ്. അസത്യം അതിന്റെ തണ്ടാണ്; മായ അതിന്റെ വിശാലമായി പടരുന്ന ശാഖയാണ്.

Verse 17

चिंतामोहौ परित्यज्य अनुवर्तस्व च द्विज । संसारे नास्ति संबंधः केन सार्धं महामते

ഹേ ദ്വിജാ! ചിന്തയും മോഹവും ഉപേക്ഷിച്ച് മുന്നോട്ട് പോകുക. ഈ സംസാരത്തിൽ സ്ഥിരബന്ധമില്ല—അപ്പോൾ, ഹേ മഹാമതേ, ആരോടൊപ്പം യഥാർത്ഥ സഹവാസം?

Verse 18

छद्मपाखंडशौर्येर्ष्याः क्रूराः कूटाश्च पापिनः । पक्षिणो मोहवृक्षस्य मायाशाखा समाश्रिताः

കപടപാഖണ്ഡം, കാട്ടിക്കൂട്ടുന്ന ശൗര്യം, അസൂയ എന്നിവയിൽ മുങ്ങിയവർ—അവർ ക്രൂരരും കപടികളും പാപികളും. മോഹവൃക്ഷത്തിലെ പക്ഷികളുപോലെ അവർ മായാശാഖകളിൽ ആശ്രയിക്കുന്നു.

Verse 19

अज्ञानं सुफलं तस्य रसोऽधर्मः फलस्य हि । तृष्णोदकेन संवृद्धाऽश्रद्धा तस्य द्रवः प्रिय

അതിന്റെ മനോഹരമായ ഫലം അജ്ഞാനമാണ്; ആ ഫലത്തിന്റെ രസം അധർമ്മം തന്നേ. തൃഷ്ണയെന്ന ജലത്തിൽ വളർന്ന അശ്രദ്ധ അതിന്റെ പ്രിയമായ ഒഴുകുന്ന സാരമാകുന്നു.

Verse 20

अधर्मः सुरसस्तस्य उत्कटो मधुरायते । यादृशैश्च फलैश्चैव सुफलो लोभपादपः

അവനു അധർമ്മം പോലും സുസ്വാദുവായി തോന്നും; കഠിനമായതും മധുരമാകുന്നു. ലാഭവൃക്ഷം അവൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന തരത്തിലുള്ള ധാരാളം ഫലങ്ങൾ സമൃദ്ധിയായി നൽകുന്നു.

Verse 21

अस्यच्छायां समाश्रित्य यो नरः परितुष्यते । फलानि तस्य चाश्नाति सुपक्वानि दिनेदिने

ഇതിന്റെ നിഴലിൽ ആശ്രയിച്ച് തൃപ്തനാകുന്ന മനുഷ്യൻ, ദിനംപ്രതി ഇതിന്റെ നന്നായി പാകമായ ഫലങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നു.

Verse 22

फलानां तु रसेनापि अधर्मेण तु पालितः । स संतुष्टो भवेन्मर्त्यः पतनायाभिगच्छति

ഒരു മർത്ത്യൻ ഫലങ്ങളുടെ രസമാത്രം കൊണ്ടു ജീവിച്ചാലും, അത് അധർമ്മത്തിലൂടെ പോഷിക്കപ്പെടുന്നുവെങ്കിൽ, അവൻ തൃപ്തനായാലും അവസാനം പതനത്തിലേക്കാണ് പോകുന്നത്.

Verse 23

तस्माच्चिंतां परित्यज्य पुमांल्लोभं न कारयेत् । धनपुत्रकलत्राणां चिंतामेकां न कारयेत्

അതുകൊണ്ട് ചിന്ത ഉപേക്ഷിച്ച് മനുഷ്യൻ ലോഭം വളർത്തരുത്. ധനം, പുത്രൻ, ഭാര്യ എന്നിവയെക്കുറിച്ച് ഏകാഗ്രമായ ആശങ്കയിൽ മുങ്ങിക്കിടക്കരുത്.

Verse 24

यो हि विद्वान्भवेत्कांत मूर्खाणां पथमेति हि । मूर्खश्चिंतयते नित्यं कथमर्थं ममैव हि

പ്രിയേ! മനുഷ്യൻ പണ്ഡിതനായാലും മൂഢന്മാരിൽ ആദ്യനായി എണ്ണപ്പെടുന്നു. കാരണം മൂഢൻ നിത്യം ഇതേ ചിന്തിക്കുന്നു—“ധനം എനിക്കൊന്നിനേ മാത്രം എങ്ങനെ ആകും?”

Verse 25

सुभार्यामिह विंदामि कथं पुत्रानहं लभे । एवं चिंतयते नित्यं दिवारात्रौ विमोहितः

“ഇവിടെ എനിക്ക് സദ്ഭാര്യ ലഭിച്ചു—ഇനി ഞാൻ പുത്രന്മാരെ എങ്ങനെ നേടും?” എന്ന് മോഹിതനായി അവൻ പകലും രാത്രിയും നിരന്തരം ചിന്തിക്കുന്നു.

Verse 26

क्षणमेकं प्रपश्येत चिंतामध्ये महत्सुखम् । पुनश्चैतन्यमायाति महादुःखेन पीड्यते

ചിന്തകളുടെ നടുവിൽ ഒരു നിമിഷം മഹാസുഖം ദർശിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നും; എന്നാൽ ബോധം മടങ്ങിയെത്തുമ്പോൾ അവൻ മഹാദുഃഖത്തിൽ പീഡിതനാകുന്നു.

Verse 28

मित्राश्च बांधवाः पुत्राः पितृमातृसभृत्यकाः । संबंधिनो भवंत्येव कलत्राणि तथैव च

സുഹൃത്തുകൾ, ബന്ധുക്കൾ, പുത്രന്മാർ, പിതാമാതാക്കൾ, സേവകർ—ഇവരെല്ലാം ‘ബന്ധുക്കൾ’ ആകുന്നു; അതുപോലെ ഭാര്യ/ഭർത്താവും.

Verse 29

सोमशर्मोवाच । संबंधः कीदृशो भद्रे तथा विस्तरतो वद । येन संबंधिनः सर्वे धनपुत्रादिबांधवाः

സോമശർമ പറഞ്ഞു—“ഹേ ഭദ്രേ! ബന്ധത്തിന്റെ സ്വഭാവം എങ്ങനെയാണ്? വിശദമായി പറയുക; അതിലൂടെ ധനം, പുത്രൻ മുതലായ ‘ബന്ധുക്കൾ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന എല്ലാവരും ബോധ്യപ്പെടട്ടെ.”

Verse 30

सुमनोवाच । ऋणसंबंधिनः केचित्केचिन्न्यासापहारकाः । लाभप्रदा भवंत्येके उदासीनास्तथापरे

സുമന പറഞ്ഞു—ചിലർ കടബാധ്യതയുടെ ബന്ധത്തിൽ ചേർന്നവരാണ്; ചിലർ ന്യാസം (ഏല്പിച്ച നിക്ഷേപം) അപഹരിക്കുന്നവരാണ്. ചിലർ ലാഭം നൽകുന്നവരാകുന്നു; മറ്റുചിലർ ഉദാസീനരായി നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 31

भेदैश्चतुर्भिर्जायंते पुत्रमित्रस्त्रियस्तथा । भार्या पिता च माता च भृत्याः स्वजनबांधवाः

നാലുവിധ ഭേദങ്ങളാൽ പുത്രൻ, മിത്രൻ, സ്ത്രീ എന്നിവരോടുള്ള ബന്ധങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; അതുപോലെ ഭാര്യ, പിതാവ്, മാതാവ്; ഭൃത്യർ, സ്വജനങ്ങൾ, ബന്ധുക്കളും ഉണ്ടാകുന്നു.

Verse 32

स्वेनस्वेन हि जायंते संबंधेन महीतले । न्यासापहारभावेन यस्य येन कृतं भुवि

ഭൂമിയിൽ ജീവികൾ തത്തത്ത ബന്ധങ്ങളാൽ തന്നെയാണ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്. ലോകത്തിൽ ആരെന്തു ചെയ്താലും—ന്യാസഭാവത്താലോ അപഹരണഭാവത്താലോ—അതിന്റ ഫലം ആ കർത്താവിനേ തന്നെ ലഭിക്കുന്നു.

Verse 33

न्यासस्वामी भवेत्पुत्रो गुणवान्रूपवान्भुवि । येनैवापह्रतं न्यासं तस्य गेहे न संशयः

ഭൂമിയിൽ ന്യാസത്തിന്റെ സ്വാമി പുത്രനായി ജനിച്ച് ഗുണവാനും രൂപവാനും ആകുന്നു. എന്നാൽ ന്യാസം അപഹരിച്ചവന്റെ ഗൃഹത്തിൽ തന്നെയാണത്, സംശയമില്ല.

Verse 34

न्यासापहरणाद्दुःखं स दत्वा दारुणं गतः । न्यासस्वामी सुपुत्रोभून्न्यासापहारकस्य च

ന്യാസം അപഹരിച്ചതാൽ അവൻ ഭീകരമായ ദുഃഖം വരുത്തി ദാരുണാന്ത്യം പ്രാപിച്ചു. ന്യാസസ്വാമിക്കും സദ്പുത്രൻ ലഭിച്ചു; ന്യാസാപഹാരകനും (പുത്രപ്രാപ്തി) ഉണ്ടായി.

Verse 35

गुणवान्रूपवांश्चैव सर्वलक्षणसंयुतः । भक्तिं तु दर्शयंस्तस्य पुत्रो भूत्वा दिनेदिने

ഗുണവും സൗന്ദര്യവും നിറഞ്ഞവൻ, എല്ലാ ശുഭലക്ഷണങ്ങളാലും യുക്തനായവൻ; അവനോടു ദിനംപ്രതി ഭക്തി പ്രകടിപ്പിച്ചു അവന്റെ പുത്രനായി ജനിച്ചു.

Verse 36

प्रियवाङ्मधुरो रोगी बहुस्नेहं विदर्शयन् । स्वीयं द्रव्यं समुद्गृह्य प्रीतिमुत्पाद्य चोत्तमाम्

പ്രിയവും മധുരവുമായ വാക്കുകൾ പറയുന്ന ആ രോഗി, മഹത്തായ സ്നേഹം പ്രകടിപ്പിച്ച്, തന്റെ ധനം സമാഹരിച്ചു മറ്റുള്ളവരിൽ ഉത്തമമായ പ്രീതി ഉണർത്തി.

Verse 37

यथा येन प्रदत्तं स्यान्न्यासस्य हरणात्पुरा । दुःखमेव महाभाग दारुणं प्राणनाशनम्

ഹേ മഹാഭാഗ! ആരെങ്കിലും നിക്ഷേപിച്ച ന്യാസം (അമാനത്ത്) വെച്ചിടത്തിൽ നിന്നു മുൻപേ അപഹരിക്കപ്പെടുകയാണെങ്കിൽ, അതിൽ നിന്നു ദുഃഖമേ—ഭീകരവും പ്രാണനാശകവുമായ ദുഃഖമേ—ജനിക്കുന്നു.

Verse 38

तादृशं तस्य सौहृद्यात्पुत्रो भूत्वा महागुणैः । अल्पायुषस्तथा भूत्वा मरणं चोपगच्छति

അത്തരം സൗഹൃദസ്നേഹത്താൽ അവൻ മഹാഗുണങ്ങളാൽ യുക്തനായി അവന്റെ പുത്രനായി ജനിക്കുന്നു; എങ്കിലും അൽപായുസ്സോടെ അവസാനം മരണത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 39

दुःखं दत्वा प्रयात्येवं भूत्वाभूत्वा पुनःपुनः । यदा हा पुत्रपुत्रेति प्रलापं हि करोति सः

ഇങ്ങനെ ദുഃഖം നൽകി അവൻ പോകുന്നു—വീണ്ടും വീണ്ടും ജനിച്ച് വീണ്ടും അസ്തമിച്ച്. ‘ഹാ പുത്രാ! ഹാ പൗത്രാ!’ എന്നു വിലപിക്കുമ്പോൾ, അവൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ ശോകം തന്നെയാകുന്നു.

Verse 40

तदा हास्यं करोत्येव कस्य पुत्रो हि कः पिता । अनेनापहृतं न्यासं मदीयस्योपकारणम्

അപ്പോൾ അവൻ വെറും ചിരിക്കുന്നു—“ആരുടെ മകൻ ആരുടെ പിതാവ്?” എന്ന്; ഈ വ്യാജേന എന്റെ പക്കൽ നിക്ഷേപിച്ച ന്യാസധനം പിടിച്ചെടുത്തു, “ഇത് നിന്റെ ഉപകാരത്തിനാണ്” എന്നു പറയുന്നു।

Verse 41

द्रव्यापहरणेनापि न मे प्राणा गताः किल । दुःखेन महता चैव असह्येन च वै पुरा

ധനം അപഹരിച്ചാലും എന്റെ പ്രാണൻ പോയില്ല; എന്നാൽ മുമ്പ് മഹത്തായും സഹിക്കാനാവാത്തതുമായ ദുഃഖം കൊണ്ട് പ്രാണൻ പോകുമെന്നപോലെ ആയിരുന്നു।

Verse 42

तथा दुःखं प्रदत्वाहं द्रव्यमुद्गृह्य चोत्तमम् । गंतास्मि सुभृशं चाद्य कस्याहं सुत ईदृशः

ഇങ്ങനെ ദുഃഖം വരുത്തി, ഉത്തമധനം എടുത്തുകൊണ്ട്, ഞാൻ ഇന്ന് വളരെ ദൂരേക്ക് പുറപ്പെടും. ഞാൻ ആരുടെ മകൻ, ഇങ്ങനെ ആയിപ്പോയി?

Verse 43

न चैष मे पिता पुत्रः पूर्वमेव न कस्यचित् । पिशाचत्वं मया दत्तमस्यैवेति दुरात्मनः

അവൻ എന്റെ പിതാവുമല്ല, പുത്രനുമല്ല; മുമ്പും അവൻ ആരുടേതുമല്ലായിരുന്നു. ആ ദുഷ്ടാത്മാവിനേ ഞാൻ പിശാചത്വം നൽകിയിരിക്കുന്നു।

Verse 44

एवमुक्त्वा प्रयात्येवं तं प्रहस्य पुनःपुनः । प्रयात्यनेन मार्गेण दुःखं दत्वा सुदारुणम्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അവൻ അതുപോലെ പുറപ്പെടുന്നു, അവനെ വീണ്ടും വീണ്ടും പരിഹസിച്ച് ചിരിച്ചുകൊണ്ട്; ഇതേ വഴിയിലൂടെ പോകുമ്പോൾ അത്യന്തം ക്രൂരമായ ദുഃഖം നൽകിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു।

Verse 45

एवं न्यासं समुद्धर्तुः पुत्राः कांत भवंति वै । संसारे दुःखबहुला दृश्यंते यत्रतत्र च

ഇങ്ങനെ ന്യാസം (അമാനത്ത്) അപഹരിക്കുന്നവന്റെ പുത്രന്മാർ നിശ്ചയമായും ദയനീയരാകുന്നു; ഈ ലോകത്തിൽ അവർ എവിടെയെവിടെയോ ദുഃഖബഹുലരായി കാണപ്പെടുന്നു.

Verse 46

ऋणसंबंधिनः पुत्रान्प्रवक्ष्यामि तवाग्रतः

കടം തിരിച്ചടവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പുത്രന്മാരെക്കുറിച്ച് ഞാൻ നിന്റെ സന്നിധിയിൽ വിശദീകരിക്കും.