Previous Verse
Next Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 110

Kṛṣṇādi-mantra-varga-varṇana

Classification of Krishna and Related Mantras

कामो ङेंतो हृषीकेशो हृदयांतो गजाक्षरः । ऋषिर्ब्रह्मास्य गायत्री छंदो गायत्रमीरितम् ॥ ११० ॥

kāmo ṅeṃto hṛṣīkeśo hṛdayāṃto gajākṣaraḥ | ṛṣirbrahmāsya gāyatrī chaṃdo gāyatramīritam || 110 ||

ഇതിന്റ ആദി (ബീജം) ‘കാമ’, അന്തം ‘ഹൃഷീകേശ’; ഹൃദയത്തിൽ ‘ഗജ’ അക്ഷരം നിക്ഷിപ്തം. ഈ മന്ത്രത്തിന്റെ ഋഷി ബ്രഹ്മാ, ഛന്ദസ് ഗായത്രി എന്നു പ്രസിദ്ധം.

कामःKāma (desire-deity / name)
कामः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकाम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ङेthe syllable “ṅe”
ङे:
Viśeṣya-nirdeśa (विशेष्य-निर्देश)
TypeIndeclinable
Rootङे (अव्यय/मन्त्राङ्ग-बीज)
Formबीजाक्षर/मन्त्र-व्यञ्जन (mantric seed-syllable), अव्ययवत्
अन्तःthe ending
अन्तः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘ending/termination’ अर्थे
हृषीकेशःHṛṣīkeśa (Viṣṇu)
हृषीकेशः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootहृषीकेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
हृदयheart
हृदय:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootहृदय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (पाठानुसार ‘हृदय’ + ‘अन्तः’ पृथक्)
अन्तःthe ending
अन्तः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
गजाक्षरःgajākṣara (a designated syllable/term)
गजाक्षरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगज (प्रातिपदिक) + अक्षर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः—‘गजस्य अक्षरम्/अक्षरः’ (elephant-letter; name of a syllable/term)
ऋषिःseer (ṛṣi)
ऋषिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्मन्/ब्रह्मा (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अस्यof this (mantra)
अस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुं/नपुंसक, षष्ठी, एकवचन
गायत्रीGāyatrī
गायत्री:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगायत्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
छन्दःmeter (chandas)
छन्दः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootछन्दस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
गायत्रम्Gāyatra (Gāyatrī-meter)
गायत्रम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगायत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ईरितम्is declared
ईरितम्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootईर् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘उक्तम्/प्रोक्तम्’ अर्थे

Sanatkumara (teaching Narada, in Vedanga/mantra-viniyoga style exposition)

Vrata: none

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

H
Hṛṣīkeśa (Vishnu)
B
Brahmā

FAQs

It encodes the mantra’s formal identity—its beginning, ending, heart-syllable, seer (ṛṣi), and metre (chandas)—showing that devotion to Vishnu (Hṛṣīkeśa) is practiced through disciplined Vedic mantra-application rather than mere recitation.

By naming Hṛṣīkeśa as the mantra’s terminal focus and prescribing the mantra’s chandas and ṛṣi, it frames bhakti as a precise sādhana: the devotee approaches Vishnu with correct mantra-structure, nyāsa placement (hṛdaya), and traditional authorization.

Chandas (metre) and mantra-viniyoga conventions are highlighted—identifying the ṛṣi (Brahmā) and the Gāyatrī metre, along with technical mantra parts (ādi/anta and heart-akṣara) used in ritual recitation and nyāsa.