The Greatness of the Gaṅgā (Gaṅgāmāhātmya)

Verse 1

सूत उवाच । भगवद्भक्तिमाहात्म्यं श्रुत्वा प्रीतस्तु नारदः । पुनः पप्रच्छ सनकं ज्ञानविज्ञानपारगम् ॥ १ ॥

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഭഗവദ്ഭക്തിയുടെ മഹാത്മ്യം കേട്ട് മുനിശ്രേഷ്ഠനായ നാരദൻ ആനന്ദിതനായി; ജ്ഞാനവിജ്ഞാനപാരഗനായ സനകനെ വീണ്ടും ചോദ്യം ചെയ്തു ॥१॥

Verse 2

नारद उवाच । क्षेत्राणामुत्तमं क्षेत्रं तीर्थानां च तथोत्तमम् । परया दयया तथवं ब्रूहिं शास्त्रार्थपारग ॥ २ ॥

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ശാസ്ത്രാർത്ഥപാരഗനേ! പരമ കരുണയോടെ എനിക്ക് പറയുക—ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉത്തമക്ഷേത്രം ഏത്? തീർത്ഥങ്ങളിൽ ഉത്തമതീർത്ഥം ഏത്? ॥२॥

Verse 3

सनक उवाच । शुणु ब्रह्मन्तरं गुह्यं सर्वसंपत्करं परम् । दुःस्वन्पनाशनं पुण्यं धर्म्यं पापहरं शुभम् ॥ ३ ॥

സനകൻ പറഞ്ഞു—ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കുക; ബ്രഹ്മന്റെ ഈ ഗൂഢ അന്തർതത്ത്വം പരമവും സർവ്വസമ്പത്ത് നൽകുന്നതുമാണ്; ദുഷ്സ്വപ്നനാശകം, പുണ്യപ്രദം, ധർമ്മ്യമ്, പാപഹരം, ശുഭകരം ॥३॥

Verse 4

श्रोतव्यं मुनिभिर्नित्यं दुष्टग्रहनिवारणम् । सर्वरोगप्रशमनमायुर्वर्ध्दनकारणम् ॥ ४ ॥

ഇത് മുനികൾ നിത്യമായി ശ്രവിക്കേണ്ടതാണ്; ദുഷ്ടഗ്രഹബാധ നീക്കുന്നു, സർവ്വരോഗങ്ങൾ ശമിപ്പിക്കുന്നു, ആയുസ്സ് വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിന് കാരണമാകുന്നു ॥४॥

Verse 5

क्षेत्राणामुत्तमं क्षेत्रं तीर्थानां च तथोत्तमम् । गङ्गायमुनयोर्योगं वदन्ति परमर्षयः ॥ ५ ॥

ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഇതാണ് പരമോത്തമ ക്ഷേത്രം; തീർത്ഥങ്ങളിൽ ഇതുതന്നെ ഉത്തമം—എന്ന് പരമർഷികൾ പറയുന്നു—ഗംഗയും യമുനയും ചേരുന്ന പുണ്യസംഗമം।

Verse 6

सितासितोदकं तीर्थं ब्रह्माद्याः सर्वदेवताः । मुनयो मनवश्चैव सेवन्ते पुण्यकाङ्क्षिणः ॥ ६ ॥

‘സിതാസിതോദകം’ എന്ന തീർത്ഥം പരമ പുണ്യപ്രദമാണ്. ബ്രഹ്മാദി സർവ്വദേവതകളും, മുനികളും മനുക്കളും—പുണ്യം ആഗ്രഹിച്ച്—അതിനെ സേവിക്കുന്നു।

Verse 7

गङ्गा पुण्यनदी ज्ञेया यतो विष्णुपदोद्भवा । रविजा यमुना ब्रह्मंस्तयोर्योगः शुभावहः ॥ ७ ॥

ഗംഗയെ പരമ പുണ്യനദിയായി അറിയണം; കാരണം അവൾ വിഷ്ണുവിന്റെ പാദങ്ങളിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ചവൾ. ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, യമുന സൂര്യജ; ഇരുവരുടെയും സംഗമം ശുഭം നൽകുന്നു।

Verse 8

स्मृतार्तिनाशिनी गङ्गा नदीनां प्रवरा मुने । सर्वपापक्षयकरी सर्वोपद्रवनाशिनी ॥ ८ ॥

ഹേ മുനേ, നദികളിൽ ശ്രേഷ്ഠയായ ഗംഗയെ സ്മരണമാത്രം ചെയ്താലും ദുഃഖം നശിക്കുന്നു. അവൾ സർവ്വപാപക്ഷയകരിയും സർവ്വോപദ്രവനാശിനിയും ആകുന്നു।

Verse 9

यानि क्षेत्राणि पुण्यानि समुद्रान्ते महीतले । तेषां पुण्यतमं ज्ञेयं प्रयागाख्यं महामुने ॥ ९ ॥

ഹേ മഹാമുനേ, സമുദ്രപര്യന്തമായ ഈ ഭൂമിയിൽ ഉള്ള പുണ്യക്ഷേത്രങ്ങളിലൊക്കെയും ‘പ്രയാഗം’ എന്ന സ്ഥലമാണ് ഏറ്റവും പുണ്യതമമെന്ന് അറിയുക।

Verse 10

इयाज वेधा यज्ञेन यत्र देवं रमापतिम् । तथैव मुनयः सर्वे चक्रश्च विविधान्मखान् ॥ १० ॥

അവിടെ വേധാ (വിധാതാവ്) യജ്ഞംകൊണ്ട് രമാപതി ഭഗവാനെ ആരാധിച്ചു; അതുപോലെ എല്ലാ മുനിമാരും വിവിധ മഖയാഗങ്ങൾ നടത്തി।

Verse 11

सर्वतीर्थाभिषेकाणि यानि पुण्यानि तानि वै । गङ्गाबिन्द्वभिषेकस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम् ॥ ११ ॥

എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും സ്നാന-അഭിഷേകത്തിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന പുണ്യങ്ങൾ സത്യമാണ്; എന്നാൽ ഗംഗയുടെ ഒരു തുള്ളി അഭിഷേകപുണ്യത്തിന്റെ പതിനാറിലൊന്നിനും തുല്യമല്ല।

Verse 12

गङ्गा गङ्गेति यो ब्रूयाद्योजनानां शते स्थितः । सोऽपि मुच्येत पापेभ्यः किमु गङ्गाभिषेकवान् ॥ १२ ॥

നൂറു യോജന ദൂരെയിരുന്നാലും ‘ഗംഗാ, ഗംഗാ’ എന്നു ഉച്ചരിക്കുന്നവൻ പോലും പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നു; പിന്നെ ഗംഗാജലാഭിഷേകം ലഭിച്ചവന്റെ മഹിമ എത്രയോ അധികം!

Verse 13

विष्णुपादोद्भवा देवी विश्वेश्वरशिरः स्थिता । संसेव्या मुनिभिर्देवः किं पुनः पामरैर्जनै ॥ १३ ॥

ഹേ ദേവീ! വിഷ്ണുവിന്റെ പാദത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ച് വിശ്വേശ്വരന്റെ ശിരസ്സിൽ അധിഷ്ഠിതയായ നീ മുനിമാരാലും സേവിക്കപ്പെടുന്നു; പിന്നെ സാധാരണ ജനങ്ങൾ എത്രയോ അധികം വന്ദിക്കേണ്ടതല്ലേ!

Verse 14

यत्सैकतं ललाटे तु ध्रियते मनुजोत्तमैः । तत्रैव नेत्रं विज्ञेयं विध्यर्द्धाधः समुज्ज्वलत् ॥ १४ ॥

ശ്രേഷ്ഠന്മാർ ലലാട്ടത്തിൽ ധരിക്കുന്ന പവിത്ര മണ്ണ്/മണൽ തിലകം ഉള്ള അതേ സ്ഥലത്ത്, ഭ്രൂരേഖയിൽ നിന്ന് അർദ്ധമാത്ര മുകളിലായി ദീപ്തമായി പ്രകാശിക്കുന്ന ദിവ്യനേത്രം ഉണ്ടെന്ന് അറിയണം।

Verse 15

यन्मज्जनं महापुण्यं दुर्लभं त्रिदिवौकसाम् । सारूप्यदायकं विष्णोः किमस्मात्कथ्यते परम ॥ १५ ॥

ആ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിലെ മുങ്ങിസ്നാനം മഹാപുണ്യകരം; സ്വർഗ്ഗവാസികൾക്കും ദുർലഭം. അത് ശ്രീവിഷ്ണുവിന്റെ സാരൂപ്യം നൽകുന്നു—ഇതിൽപ്പരം എന്തു പറയാം?

Verse 16

यत्र स्नाताः पापिनोऽपि सर्वपापविवर्जिताः । महद्विमानमारूढाः प्रयान्ति परमं पदम् ॥ १६ ॥

എവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ പാപികളും സകലപാപങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തരാകുന്നു; മഹാവിമാനത്തിൽ കയറി പരമപദത്തിലേക്ക് പ്രയാണം ചെയ്യുന്നു.

Verse 17

यत्र स्नाता महात्मानः पितृमातृकुलानि वै । सहस्राणि समुद्धृत्य विष्णुलोके व्रजन्ति वै ॥ १७ ॥

എവിടെ മഹാത്മഭക്തർ സ്നാനം ചെയ്യുന്നു, അവിടെ അവർ പിതൃകുലവും മാതൃകുലവും ആയ ആയിരക്കണക്കിന് വംശങ്ങളെ ഉയർത്തി വിഷ്ണുലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.

Verse 18

स स्नातः सर्वतीर्थेषु यो गङ्गां स्मरति द्विज । पुण्यक्षेत्रेषु सर्वेषु स्थितवान्नात्र संशयः ॥ १८ ॥

ഹേ ദ്വിജാ! ഗംഗയെ സ്മരിക്കുന്നവൻ സകല തീർത്ഥങ്ങളിലും സ്നാനം ചെയ്തവനാണ്; എല്ലാ പുണ്യക്ഷേത്രങ്ങളിലും നിലകൊണ്ടവനാണ്—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 19

यत्र स्नातं नरं दृष्ट्वा पापोऽपि स्वर्गभूमिभाक् । मदङ्गस्पर्शेमात्रेण देवानामाधिपो भवेत् ॥ १९ ॥

ആ പുണ്യസ്ഥലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത മനുഷ്യനെ കണ്ടാൽ മാത്രം പാപിയും സ്വർഗ്ഗത്തിന് അർഹനാകുന്നു; എന്റെ ദേഹസ്പർശമാത്രം കൊണ്ടു ഒരാൾ ദേവന്മാരുടെ അധിപതിയാകുകയും ചെയ്യും.

Verse 20

तुलसीमूलसंभूता द्विजपादोद्भवा तथा । गङ्गोद्भवा तु मृल्लोकान्नयत्यच्युतरूपताम् ॥ २० ॥

തുളസിയുടെ മൂലത്തിൽ നിന്നുയർന്ന മണ്ണും, ബ്രാഹ്മണന്റെ പാദങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള മണ്ണും, പ്രത്യേകിച്ച് ഗംഗയിൽ നിന്നു ജനിച്ച പുണ്യ മൃത്കയും—ഈ ലോകത്തിലെ ജനങ്ങളെ അച്യുതൻ (വിഷ്ണു) സമാനമായ നിലയിലേക്കു നയിക്കുന്നു।

Verse 21

गङ्गा च तुलसी चैव हरिभक्तिरचञ्चला । अत्यन्तदुर्ल्लभा नॄणां भक्तिर्द्धर्मप्रवक्तरि ॥ २१ ॥

ഗംഗയും തുളസിയും ഹരിയിലേക്കുള്ള അചഞ്ചല ഭക്തിയും—ഇവ മനുഷ്യർക്കു അത്യന്തം ദുർലഭം; സദ്ധർമ്മം പ്രസ്താവിക്കുന്ന ഗുരുവിലേക്കുള്ള ഭക്തിയും അതുപോലെ ദുർലഭമാണ്।

Verse 22

सद्धर्मवक्तुः पदसंभवां मृदं गङ्गोद्भवां चैव तथा तुलस्याः । मूलोद्भवां भक्तियुतो मनुष्यो धृत्वा शिरस्येति पदं च विष्णोः ॥ २२ ॥

സദ്ധർമ്മം പ്രസ്താവിക്കുന്ന ഉപദേശകന്റെ പാദങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള മണ്ണും, ഗംഗയിൽ നിന്നുയർന്ന മണ്ണും, തുളസിയുടെ മൂലത്തിൽ നിന്നുള്ള മണ്ണും—ഭക്തിയുള്ള മനുഷ്യൻ ഇവ ശിരസ്സിൽ ധരിച്ചു വിഷ്ണുപദം (ധാമം) പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 23

कदा यास्याम्यहं गङ्गां कदा पश्यामि तामहम् । वाञ्च्छत्यपि च यो ह्येवं सोऽपि विष्णुपदं व्रजेत् ॥ २३ ॥

“ഞാൻ എപ്പോൾ ഗംഗയിലേക്കു പോകും? എപ്പോൾ അവളെ ദർശിക്കും?”—ഇങ്ങനെ വെറും ആകാംക്ഷ പുലർത്തുന്നവനും വിഷ്ണുപദം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 24

गङ्गाया महिमा ब्रह्मन्वक्तुं वर्षशतैरपि । न शक्यते विष्णुनापि किमन्यैर्बहुभाषितैः ॥ २४ ॥

ഹേ ബ്രഹ്മൻ, ഗംഗയുടെ മഹിമ നൂറുകണക്കിന് വർഷങ്ങൾ പറഞ്ഞാലും പൂർണ്ണമായി പറയാൻ കഴിയില്ല—വിഷ്ണുവിനും പോലും പൂർണ്ണമായി വർണ്ണിക്കാനാവില്ല; പിന്നെ മറ്റുള്ളവർ എത്ര പറഞ്ഞാലും എന്ത് ചെയ്യും?

Verse 25

अहो माया जगत्सर्वं मोहयत्येतदद्भुतम् । यतो वै नरकं यान्ति गङ्गानाम्नि स्थितेऽपि हि ॥ २५ ॥

അഹോ! എത്ര അത്ഭുതം—മായ സർവ്വജഗത്തെയും മോഹിപ്പിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് ‘ഗംഗ’ എന്ന നാമമുള്ള സ്ഥലത്ത് പാർത്താലും ആളുകൾ നരകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു।

Verse 26

संसारदुःख विच्छेदि गङ्गानाम प्रकीर्तितम् । तथा तुलस्या भक्तिश्च हरिकीर्तिप्रवक्तरि ॥ २६ ॥

ഗംഗാനാമം സംസാരദുഃഖം ഛേദിക്കുന്നതെന്നു പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അതുപോലെ തുളസിയോടുള്ള ഭക്തിയും, ഹരികീർത്തി പ്രസംഗിക്കുന്നവനോടുള്ള ഭക്തിയും (പരമ പാവനം) ആകുന്നു।

Verse 27

सकृदप्युच्चरेद्यस्तु गङ्गेत्येवाक्षरद्वयम् । सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं स गच्छति ॥ २७ ॥

ഒരിക്കൽപോലും ‘ഗംഗാ’ എന്ന ദ്വ്യക്ഷര നാമം ഉച്ചരിക്കുന്നവൻ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തനായി വിഷ്ണുലോകം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 28

योजनत्रितयं यस्तु गङ्गायामधिगच्छति । सर्वपापविनिर्मुक्तः सूर्यलोकं समेति हि ॥ २८ ॥

ഗംഗാതീരത്ത് മൂന്നു യോജന ദൂരം സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തനായി തീർച്ചയായും സൂര്യലോകം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 29

सेयं गङ्गा महापुण्या नदी भक्त्या निषेविता । मेषतौलिमृगार्केषु पावयत्यखिलं जगत् ॥ २९ ॥

ഇതേ ഗംഗ മഹാപുണ്യനദിയാണ്, ഭക്തിയോടെ സേവിക്കപ്പെടുന്നത്; സൂര്യൻ മേഷം, തുലാം, മൃഗം എന്നീ രാശികളിൽ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ അവൾ അഖിലജഗത്തെയും പാവനമാക്കുന്നു।

Verse 30

गोदावरी भीमरथी कृष्णा रेवा सरस्वती । तुङ्गभद्रा च कावेरी कालिन्दी बाहुदा तथा ॥ ३० ॥

ഗോദാവരി, ഭീമരഥി, കൃഷ്ണാ, റേവാ (നർമദാ), സരസ്വതി, തുങ്ഗഭദ്ര, കാവേരി, കാലിന്ദി (യമുന) കൂടാതെ ബാഹുദാ—ഈ പുണ്യനദികളെ സ്മരിച്ചു ഭക്തിയോടെ വന്ദിക്കണം।

Verse 31

वेत्रवती ताम्रपर्णी सरयूश्च द्विजोत्तम । एवमादिषु तीर्थेषु गङ्गा मुख्यतमा स्मृता ॥ ३१ ॥

ഹേ ദ്വിജോത്തമാ! വേത്രവതി, താമ്രപർണി, സരയൂ മുതലായ തീർത്ഥങ്ങളിൽ ഗംഗാദേവി തന്നെയാണ് മുഖ്യമായതായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നത്।

Verse 32

यथा सर्वगतो विष्णुर्जगव्द्याप्य प्रतिष्टितः । तथेयं व्यापिनी गङ्गा सर्वपापप्रणाशिनी ॥ ३२ ॥

സർവ്വഗതനായ വിഷ്ണു സർവ്വജഗത്തിലും വ്യാപിച്ചു പ്രതിഷ്ഠിതനായിരിക്കുന്നതുപോലെ, ഈ ഗംഗയും സർവ്വത്ര വ്യാപിനിയായി സർവ്വപാപങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നവളാണ്।

Verse 33

अहो गङ्गा जगद्धात्री स्नानपानादिभिर्जगत् । पुनाति पावनीत्येषा न कथं सेव्यते नृभिः ॥ ३३ ॥

അഹോ! ഗംഗാ ജഗദ്ധാത്രി; സ്നാനം, പാനം മുതലായവയാൽ അവൾ ലോകത്തെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു. ‘പാവിനി’ എന്നു പ്രസിദ്ധയായ അവളെ മനുഷ്യർ എങ്ങനെ സേവിക്കാതിരിക്കും?

Verse 34

तीर्थानामुत्तमं तीर्थं क्षेत्राणां क्षेत्रमुत्तमम् । वाराणसीति विख्यातं सर्वदेवनिषेवितम् ॥ ३४ ॥

തീർത്ഥങ്ങളിൽ ഇത് ഉത്തമ തീർത്ഥം, ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉത്തമ ക്ഷേത്രം. ‘വാരാണസി’ എന്നു വിഖ്യാതമായ ഇത് സർവ്വദേവന്മാരാൽ സേവിക്കപ്പെടുന്നതാണ്।

Verse 35

ते एव श्रवणे धन्ये संविदाते बहुश्रुतम् । इह श्रुतिमतां पुंसां काशी याभ्यां श्रुताऽसकृत् ॥ ३५ ॥

ശ്രവണം ചെയ്യുന്ന ആ രണ്ടു ചെവികളേ ധന്യങ്ങൾ; അവ മഹാശ്രുതജ്ഞാനം നൽകുന്നു. ഈ ലോകത്തിൽ ശ്രുതിമാന്മാരായ പുരുഷന്മാർക്കു കാശി പുനഃപുനഃ കേൾക്കപ്പെടുകയും സ്തുതിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്ന പുണ്യക്ഷേത്രമാണ്.

Verse 36

ये यं स्मरन्ति संस्थानमविमुक्तं द्विजोत्तमम् । निर्धूतसर्वपापास्ते शिवलोकं व्रजन्ति वै ॥ ३६ ॥

ഹേ ദ്വിജോത്തമാ! ‘അവിമുക്ത’ എന്ന ഈ പുണ്യധാമം സ്മരിക്കുന്നവർ സർവ്വപാപങ്ങളും കഴുകിമാറ്റി നിശ്ചയമായി ശിവലോകത്തിലേക്ക് ഗമിക്കുന്നു.

Verse 37

योजनानां शतस्थोऽपि अविमुक्तं स्मरेद्यदि । बहुपातकपूर्णोऽपि पदं गच्छत्यनामयम् ॥ ३७ ॥

നൂറു യോജന അകലെയായാലും അവിമുക്തം സ്മരിച്ചാൽ, അനേകം പാതകങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞവനായാലും അവൻ ദുഃഖരഹിതവും നിരാമയവുമായ പരമപദം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 38

प्राणप्रयाणसमये योऽविमुक्तं स्मरेद्द्विज । सोऽपि पापविनिर्मुक्तः शैवं पदमवाप्नुयात् ॥ ३८ ॥

ഹേ ദ്വിജാ! പ്രാണപ്രയാണ സമയത്ത് അവിമുക്തം സ്മരിക്കുന്നവനും പാപവിമുക്തനായി ശൈവപരമപദം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 39

काशीस्मरणजं पुण्यं भुक्त्वा स्वर्गे तदन्ततः । पृथिव्यामेकराड् भूत्वा काशीं प्राप्य च मुक्तिभाक् ॥ ३९ ॥

കാശീസ്മരണത്തിൽ നിന്നുള്ള പുണ്യം സ്വർഗത്തിൽ അനുഭവിച്ച്, അത് ക്ഷയിച്ച ശേഷം, മനുഷ്യൻ ഭൂമിയിൽ ഏകാധിപതിയായ രാജാവായി ജനിക്കുന്നു; പിന്നെ വീണ്ടും കാശിയെ പ്രാപിച്ച് മോക്ഷഭാഗ്യവാൻ ആകുന്നു.

Verse 40

बहुनात्र किमुक्तेन वाराणस्या गुणान्प्रति । नामापि गृह्णातां काश्याश्चतुर्वर्गो न दूरतः ॥ ४० ॥

ഇവിടെ വാരാണസിയുടെ ഗുണങ്ങളെ കുറിച്ച് അധികം പറഞ്ഞ് എന്ത്? കാശിയുടെ നാമം മാത്രം ഉച്ചരിക്കുന്നവർക്കും ധർമ്മ-അർത്ഥ-കാമ-മോക്ഷം എന്ന ചതുര്വർഗം ദൂരമല്ല।

Verse 41

गङ्गायमुनयोर्योगोऽधिकः काश्या अपि द्विज । यस्य दर्शनमात्रेण नरा यान्ति परां गतिम् ॥ ४१ ॥

ഹേ ദ്വിജാ! ഗംഗാ-യമുനകളുടെ പുണ്യസംഗമം കാശിയേക്കാളും മഹത്തരം; അതിന്റെ ദർശനമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ മനുഷ്യർ പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 42

मकरस्थे रवौ गङ्गा यत्र कुत्रावगाहिता । पुनाति स्नानपानाद्यैर्नयन्तीन्द्रपुरं जगत् ॥ ४२ ॥

സൂര്യൻ മകരത്തിൽ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ ഗംഗയിൽ എവിടെയായാലും സ്നാനം ചെയ്താൽ, സ്നാന-പാനാദി പുണ്യകർമ്മങ്ങളാൽ അവൾ ലോകത്തെ ശുദ്ധീകരിച്ച് ജീവികളെ ഇന്ദ്രപുരത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു।

Verse 43

यो गङ्गां भजते नित्यं शंकरो लोकशंकरः । लिङ्गरूपीं कथं तस्या महिमा परिकीर्त्यते ॥ ४३ ॥

ലോകശങ്കരനായ ശങ്കരൻ പോലും ഗംഗയെ നിത്യവും ഭജിക്കുന്നു; അവൾ ലിംഗരൂപിണിയായിരിക്കെ, അവളുടെ മഹിമയെ എങ്ങനെ പൂർണ്ണമായി വർണ്ണിക്കാം?

Verse 44

हरिरूपधरं लिङ्गं लिङ्गरूपधरो हरिः । ईषदप्यन्तरं नास्ति भेदकृच्चानयोः कुधीः ॥ ४४ ॥

ലിംഗം ഹരിരൂപം ധരിക്കുന്നു; ഹരിയും ലിംഗരൂപം ധരിക്കുന്നു. ഇരുവരിലും അല്പമെങ്കിലും വ്യത്യാസമില്ല; ഭേദം സൃഷ്ടിക്കുന്നവൻ കുബുദ്ധിയുള്ളവൻ।

Verse 45

अनादिनिधने देवे हरिशंकरसंज्ञिते । अज्ञानसागरे मग्ना भेदं कुर्वन्ति पापिनः ॥ ४५ ॥

ആദിയും അന്തവും ഇല്ലാത്ത ദേവൻ—ഹരിയും ശങ്കരനും എന്ന നാമങ്ങളിൽ പ്രസിദ്ധൻ; അജ്ഞാനസാഗരത്തിൽ മുങ്ങിയ പാപികൾ അവനിൽ ഭേദം സൃഷ്ടിക്കുന്നു.

Verse 46

यो देवो जगतामीशः कारणानां च कारणम् । युगान्ते निगदन्त्येतद्रुद्ररूपधरो हरिः ॥ ४६ ॥

ലോകങ്ങളുടെ ഈശ്വരനും കാരണങ്ങളുടെ കാരണവുമായ ആ ദേവനെ—യുഗാന്തത്തിൽ ‘രുദ്രരൂപം ധരിക്കുന്ന ഹരി’ എന്നു പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.

Verse 47

रुद्रो वै विष्णुरुपेण पालयत्यखिलंजगत् । ब्रह्मरुपेण सृजति प्रान्तेः ह्येतत्त्रयं हरः ॥ ४७ ॥

രുദ്രൻ വിഷ്ണുരൂപത്തിൽ സർവ്വജഗത്തെയും പാലിക്കുന്നു; ബ്രഹ്മരൂപത്തിൽ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അതിനാൽ (ചക്രാന്തത്തിൽ) ഈ ത്രയം ഹരൻ (ശിവൻ) തന്നെയാണ്.

Verse 48

हरिशंकरयोर्मध्ये ब्रह्मणश्चापि यो नरः । भेदं करोति सोऽभ्येति नरकं भृशदारुणम् ॥ ४८ ॥

ഹരിയും ശങ്കരനും തമ്മിലും, അവരോടൊപ്പം ബ്രഹ്മാവിനോടും ഭേദം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ അത്യന്തം ഭീകരമായ നരകത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 49

हरं हरिं विधातारं यः पश्यत्येकरूपिणम् । स याति परमानन्दं शास्त्राणामेष निश्चयः ॥ ४९ ॥

ഹരൻ (ശിവൻ), ഹരി (വിഷ്ണു), വിധാതാവ് (ബ്രഹ്മാവ്) ഇവരെ ഒരേ രൂപ-തത്ത്വമായി കാണുന്നവൻ പരമാനന്ദം പ്രാപിക്കുന്നു; ഇതാണ് ശാസ്ത്രങ്ങളുടെ നിശ്ചയം.

Verse 50

योऽसावनादिः सर्वज्ञो जगतामादिकृद्विभुः । नित्यं संनिहितस्तत्र लिङ्गरूपी जनार्दनः ॥ ५० ॥

ആ ജനാർദനൻ അനാദി, സർവ്വജ്ഞൻ, ലോകങ്ങളുടെ ആദികർത്താവും സർവ്വവ്യാപിയും; അവിടെ നിത്യം ലിംഗരൂപമായി സന്നിഹിതനായി വസിക്കുന്നു।

Verse 51

काशीविश्वेश्वरं लिङ्गं ज्योतिर्लिङ्गं तदुच्यते । तं दृष्ट्वा परमं ज्योतिराप्नोति मनुजोत्तमः ॥ ५१ ॥

കാശിയിലെ വിശ്വേശ്വര ലിംഗം ‘ജ്യോതിര്ലിംഗം’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു; അതിനെ ദർശിച്ചാൽ മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ പരമജ്യോതി പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 52

काशीप्रदक्षिणा येन कृता त्रैलोक्यपावनी । सप्तद्वीपासाब्धिशैला भूः परिक्रमितामुना ॥ ५२ ॥

ത്രൈലോക്യത്തെ പാവനമാക്കുന്ന കാശീപ്രദക്ഷിണ ചെയ്തവൻ, ആ മുനി സപ്തദ്വീപങ്ങളും സമുദ്രങ്ങളും പർവതങ്ങളും ഉൾപ്പെടെ സമസ്ത ഭൂമിയെയും പരിക്രമിച്ചതുപോലെ ആകുന്നു।

Verse 53

धातुमृद्दारपाषाणलेख्याद्या मूर्तयोऽमलाः । शिवस्य वाच्युतस्यापि तासु संनिहितो हरिः ॥ ५३ ॥

ലോഹം, മണ്ണ്, മരം, കല്ല്, അല്ലെങ്കിൽ വരച്ചതുമുതലായ മൂർത്തികൾ നിർമലമാണ്; അവ ശിവന്റേതായാലും അച്യുതന്റേതായാലും അവയിൽ ഹരി സന്നിഹിതനാകുന്നു।

Verse 54

तुलसीकाननं यत्र यत्र पह्मवनं द्विजा । पुराणपठनं यत्र यत्र संनिहितो हरिः ॥ ५४ ॥

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, എവിടെയെവിടെ തുളസിക്കാനനം ഉണ്ടോ, എവിടെയെവിടെ പദ്മവനം ഉണ്ടോ, എവിടെയെവിടെ പുരാണപഠനം നടക്കുമോ—അവിടവിടെയെല്ലാം ഹരി സന്നിഹിതനാകുന്നു।

Verse 55

पुराणसंहितावक्ता हरिरित्यभिधीयते । तद्भक्तिं कुर्वतां नॄणां गङ्गास्नानं दिने दिने ॥ ५५ ॥

പുരാണസംഹിതയെ ഉപദേശിക്കുന്നവൻ സ്വയം ഹരിയെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. അവനിൽ ഭക്തി ചെയ്യുന്നവർക്ക് ദിനംപ്രതി ഗംഗാസ്നാനത്തുല്യ പുണ്യം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 56

पुराणश्रवणे भक्तिर्गङ्गास्नानसमा द्विज । तद्वक्तरि च या भक्तिः सा प्रयागोपमा स्मृता ॥ ५६ ॥

ഹേ ദ്വിജാ! പുരാണശ്രവണത്തിലൂടെ പ്രകടമാകുന്ന ഭക്തി ഗംഗാസ്നാനത്തുല്യമെന്നു കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ആ പുരാണവക്താവിനോടുള്ള ഭക്തി പ്രയാഗത്തുല്യമെന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 57

पुराणधर्मकथनैर्यः समुद्धरते जगत् । संसारसागरे मग्नं स हरिः परिकीर्तितः ॥ ५७ ॥

പുരാണവും ധർമ്മകഥകളും പറഞ്ഞുകൊണ്ട് സംസാരസാഗരത്തിൽ മുങ്ങിയിരിക്കുന്ന ലോകത്തെ ഉയർത്തി രക്ഷിക്കുന്നവൻ—അവൻ തന്നെയാണ് ഹരി (വിഷ്ണു) എന്നു പരികീർത്തിതൻ.

Verse 58

नास्ति गङ्गासमं तीर्थं नास्ति मातृसमो गुरुः । नास्ति विष्णुसमं दैवं नास्ति तत्त्वं गुरोः परम् ॥ ५८ ॥

ഗംഗയെപ്പോലൊരു തീർത്ഥമില്ല; മാതാവിനെപ്പോലൊരു ഗുരുവില്ല; വിഷ്ണുവിനെപ്പോലൊരു ദൈവമില്ല; ഗുരു ഉപദേശിച്ച തത്ത്വത്തേക്കാൾ പരമമായ തത്ത്വമില്ല.

Verse 59

वर्णानां ब्राह्मणः श्रेष्टस्तारकाणां यथा शशी । यथा पयोधिः सिन्धूनां तथा गङ्गा परा स्मृता ॥ ५९ ॥

വർണങ്ങളിൽ ബ്രാഹ്മണൻ ശ്രേഷ്ഠൻ, നക്ഷത്രങ്ങളിൽ ചന്ദ്രനെപ്പോലെ. നദികളിൽ സമുദ്രം മഹത്തായതുപോലെ, ഗംഗയും പരമമെന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 60

नास्ति शान्तिसमो बन्धुर्नास्ति सत्यात्परं तपः । नास्ति मोक्षात्परो लाभो नास्ति गङ्गासमा नदी ॥ ६० ॥

ശാന്തിയോളം സുഹൃത്ത് ഇല്ല; സത്യത്തേക്കാൾ ഉന്നതമായ തപസ്സില്ല. മോക്ഷത്തേക്കാൾ വലിയ ലാഭമില്ല; ഗംഗയെപ്പോലെ ഒരു നദിയുമില്ല।

Verse 61

गङ्गायाः परमं नाम पापारण्यदवानलः । भवव्याधिहरा गङ्गा तस्मात्सेव्या प्रयत्नतः ॥ ६१ ॥

ഗംഗയുടെ പരമ നാമം ‘പാപാരണ്യദാവാനല’ ആകുന്നു. ഗംഗ ഭവരോഗം ഹരിക്കുന്നു; അതിനാൽ പരിശ്രമത്തോടെ അവളെ സേവിച്ചു ആരാധിക്കണം।

Verse 62

गायत्री जाह्नवी चोभे सर्वपापहरे स्मृते । एतयोर्भक्तिहीनो यस्तं विद्यात्पतितं द्विज ॥ ६२ ॥

ഗായത്രിയും ജാഹ്നവിയും—ഇരുവരും—സർവ്വപാപഹരിണികളായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. ഹേ ദ്വിജ, ഇവരോടു ഭക്തിയില്ലാത്തവനെ പതിതനെന്ന് അറിയണം।

Verse 63

गायत्री छन्दसां माता माता लोकस्य जाह्नवी । उभे ते सर्वपापानां नाशकारणतां गते ॥ ६३ ॥

ഗായത്രി ഛന്ദസ്സുകളുടെ മാതാവും, ജാഹ്നവി ലോകത്തിന്റെ മാതാവുമാണ്. ഈ ഇരുവരും സർവ്വപാപനാശത്തിന് കാരണമായിരിക്കുന്നു।

Verse 64

यस्य प्रसन्ना गायत्री तस्य गङ्गा प्रसीदति । विष्णुशक्तियुते ते द्वे समकामप्रसिद्धेदे ॥ ६४ ॥

ആർക്കു ഗായത്രി പ്രസന്നയാകുന്നുവോ, അവനോടു ഗംഗയും പ്രസന്നയാകുന്നു. വിഷ്ണുശക്തിയാൽ യുക്തമായ ഈ ഇരുവരും ഇഷ്ടസിദ്ധി നൽകുന്നതിൽ സമപ്രസിദ്ധരാണ്।

Verse 65

धर्मार्थकामरूपाणां फलरुपे निरञ्जने । सर्वलोकानुग्रहार्थं प्रवर्तेते महोत्तमे ॥ ६५ ॥

ഹേ നിരഞ്ജന പരമേശ്വരാ! ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം എന്ന രൂപത്തിൽ ഫലങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടാലും, ഹേ മഹോത്തമാ, അവ സർവ്വലോകങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹവും ക്ഷേമവും ലക്ഷ്യമാക്കി തന്നെയാണ് പ്രവൃത്തിക്കുന്നത്।

Verse 66

अतीव दुर्ल्लभा नॄणां गायत्री जाह्नवी तथा । तथैव तुलसीभक्तिर्हरिभक्तिश्च सात्त्विकी ॥ ६६ ॥

മനുഷ്യർക്കു അത്യന്തം ദുർലഭമാണ്—ഗായത്രീഭക്തിയും ജാഹ്നവീ (ഗംഗ)യോടുള്ള ആരാധനയും; അതുപോലെ തുളസീഭക്തിയും ഹരിയോടുള്ള സാത്ത്വിക (ശുദ്ധ) ഭക്തിയും ദുർലഭം തന്നേ.

Verse 67

अहो गङ्गा महाभागा स्मृता पापप्रणाशिनी । हरिलोकप्रदा दृष्टा पीता सारूप्यदायिनी । यत्र स्नाता नरा यान्ति विष्णोः पदमनुत्तमम् ॥ ६७ ॥

അഹോ! മഹാഭാഗ്യവതിയായ ഗംഗ—സ്മരണ മാത്രത്തിൽ പാപനാശിനി; ദർശനത്തിൽ ഹരിലോകം നൽകുന്നവൾ; പാനം ചെയ്താൽ പ്രഭുവിന്റെ സാരൂപ്യം ദാനിക്കുന്നവൾ. അവളിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവർ വിഷ്ണുവിന്റെ അനുത്തമ പദം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 68

नारायणो जगद्धाता वासुदेवः सनातनः । गङ्गास्नानपराणां तु वाञ्छितार्थफलप्रदः ॥ ६८ ॥

നാരായണൻ—ജഗദ്ധാതാവായ സനാതന വാസുദേവൻ—ഗംഗാസ്നാനത്തിൽ പരായണരായവർക്കു നിശ്ചയമായി വാഞ്ഛിതാർത്ഥഫലം നൽകുന്നു।

Verse 69

गङ्गाजलकणेनापि यः सिक्तो मनुजोत्तमः । सर्वपापविनिर्मुक्तः प्रयाति परमं पदम् ॥ ६९ ॥

ഗംഗാജലത്തിന്റെ ഒരു തുള്ളിയാൽ പോലും സിഞ്ചിതനായ മനുജോത്തമൻ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തനായി പരമ പദം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 70

यद्बिन्दुसेवनादेव सगरान्वयसम्भवः । विसृज्य राक्षसं भावं संप्राप्तः परमं पदम् ॥ ७० ॥

ആ പുണ്യബിന്ദുവിനെ വെറും സേവിച്ചതിനാൽ സഗരവംശജനായ അവൻ രാക്ഷസഭാവം ഉപേക്ഷിച്ച് പരമപദം പ്രാപിച്ചു।

Verse 71

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे गङ्गामाहात्म्यं नाम षष्टोऽध्यायः ॥ ६ ॥

ഇങ്ങനെ ശ്രീ ബൃഹന്നാരദീയപുരാണത്തിന്റെ പൂർവഭാഗത്തിലെ പ്രഥമ പാദത്തിൽ ‘ഗംഗാമാഹാത്മ്യം’ എന്ന ആറാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।