Mārkaṇḍeya-varṇanam (The Description of Mārkaṇḍeya)

Verse 1

नारद उवाच । ब्रह्मन्कथं स भगवान्मृकण्डोः पुत्रतां गतः । किं चकार च तद् ब्रूहि हरिर्भार्गववंशजः ॥ १ ॥

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രഹ്മൻ! ആ ഭഗവാൻ എങ്ങനെ മൃകണ്ഡുവിന്റെ പുത്രനായി വന്നതു? ഭാർഗവവംശജനായ ഹരി എന്തു ചെയ്തു? അത് പറഞ്ഞു തരിക.

Verse 2

श्रूयते च पुराणेषु मार्कण्डेयो महामुनिः । अपश्यद्वैष्णवीं मायां चिरञ्जीव्यस्य संप्लवे ॥ २ ॥

പുരാണങ്ങളിൽ ഇങ്ങനെ കൂടി ശ്രവിക്കപ്പെടുന്നു—മഹാമുനി മാർകണ്ഡേയൻ ചിരഞ്ജീവിയിലേക്കു വന്ന പ്രളയസമയത്ത് വൈഷ്ണവീ മായയെ ദർശിച്ചു.

Verse 3

सनक उवाच । शृणु नारद वक्ष्यामि कथामेतां सनातनीम् । विष्णुभक्तिसमायुक्तां मार्कण्डेयमुनिं प्रति ॥ ३ ॥

സനകൻ പറഞ്ഞു—ഹേ നാരദാ, ശ്രവിക്ക; വിഷ്ണുഭക്തിയാൽ സമ്പന്നമായ ഈ സനാതനകഥ, മാർകണ്ഡേയമുനിയെ സംബന്ധിച്ച്, ഞാൻ നിനക്കു വിവరిచ്‌ചുതരാം.

Verse 4

तपसोऽन्ते मृकण्डुस्तु भार्यामुद्वाह्य सत्तमः । गार्हस्थ्यमकरोद्धृष्टः शान्तो दान्तः कृतार्थकः ॥ ४ ॥

തപസ്സിന്റെ അവസാനം സത്തമനായ ഋഷി മൃകണ്ഡു വിവാഹം കഴിച്ച് ഗാർഹസ്ഥ്യാശ്രമത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. അദ്ദേഹം ധീരൻ, നിർഭയൻ, ശാന്തൻ, സംയമനിഷ്ഠൻ, കൃതാർത്ഥൻ ആയിരുന്നു॥ ४ ॥

Verse 5

तस्य भार्या शुचिर्दक्षा नित्यं पतिपरायणा । मनसा वचसा चापि देहेन च पतिव्रता ॥ ५ ॥

അവന്റെ ഭാര്യ ശുദ്ധയും ദക്ഷയും ആയിരുന്നു; നിത്യം ഭർത്താവിനോടു പരായണ. മനസ്സാൽ, വാക്കാൽ, ദേഹത്താൽ—മൂന്നിലും അവൾ പതിവ്രതയായിരുന്നു॥ ५ ॥

Verse 6

काले दधार सा गर्भं हरितेजॐशसंभवम् । सुषुवे दशमासान्ते पुत्रं तेजस्विनं परम् ॥ ६ ॥

കാലം വന്നപ്പോൾ അവൾ ഹരിതേജസ്സിന്റെ അംശത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച ഗർഭം ധരിച്ചു. പത്ത് മാസത്തിന്റെ അവസാനം അവൾ പരമ തേജസ്സുള്ള പുത്രനെ പ്രസവിച്ചു॥ ६ ॥

Verse 7

स ऋषिः परमप्रीतो दृष्ट्वा पुत्रं सुलक्षणम् । जातकं कारयामास मङ्गलं विधिपूर्वकम् ॥ ७ ॥

ശുഭലക്ഷണങ്ങളുള്ള പുത്രനെ കണ്ട ആ ഋഷി അത്യന്തം സന്തോഷിച്ചു. അദ്ദേഹം വിധിപൂർവം ജാതകർമ്മവും മംഗളാനുഷ്ഠാനങ്ങളും നടത്തിച്ചു॥ ७ ॥

Verse 8

स बालो ववृधे तत्र शुक्लपक्ष इवोडुपः । ततस्तु पञ्चमे वर्षे उपनीय मुदान्वितः ॥ ८ ॥

ആ ബാലൻ അവിടെ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ ചന്ദ്രനെപ്പോലെ വളർന്നു. തുടർന്ന് അഞ്ചാം വയസ്സിൽ ആനന്ദത്തോടെ അവന് ഉപനയനസംസ്കാരം നടന്നു॥ ८ ॥

Verse 9

शिक्षां चकार विप्रेन्द्र वैदिकीं धर्मसंहिताम् । नमस्कार्या द्विजाः पुत्र सदा दृष्ट्वा विधानतः ॥ ९ ॥

ഹേ വിപ്രശ്രേഷ്ഠാ, അദ്ദേഹം വൈദിക ശിക്ഷയെ—ധർമ്മത്തിന്റെ ക്രമബദ്ധമായ സംഹിതയായി—രചിച്ചു. പുത്രാ, ദ്വിജന്മാരെ കണ്ടാൽ വിധിപ്രകാരം എപ്പോഴും നമസ്കരിക്കണം.

Verse 10

त्रिकालं सूर्यमभ्यर्च्य सलिलाञ्जलिदानतः । वैदिकं कर्म कर्तव्यं वेदाध्ययनपूर्वकम् ॥ १० ॥

ദിവസത്തിന്റെ മൂന്ന് സന്ധ്യാകാലങ്ങളിലും സൂര്യനെ അഭ്യർചിച്ച് ജലാഞ്ജലി അർപ്പിച്ച്, വേദാധ്യയനം മുൻനിർത്തി വൈദികകർമ്മങ്ങൾ ആചരിക്കണം.

Verse 11

ब्रह्मचर्येण तपसा पूजनीयो हरिः सदा । निषिद्धं वर्जनीयं स्याद् दुष्टसंभाषणादिकम् ॥ ११ ॥

ബ്രഹ്മചര്യവും തപസ്സും കൊണ്ട് ഹരിയെ എപ്പോഴും പൂജിക്കണം; നിഷിദ്ധമായതെല്ലാം—ദുഷ്ടസംഭാഷണം മുതലായവ—വെടിഞ്ഞിരിക്കണം.

Verse 12

साधुभिः सह वस्तव्यं विष्णुभक्तिपरैः सदा । न द्वेषः कस्यचित्कार्यः सर्वेषां हितमाचरेत् ॥ १२ ॥

വിഷ്ണുഭക്തിയിൽ പരനായ സാദുക്കളുടെ സഹവാസത്തിൽ എപ്പോഴും കഴിയണം. ആരോടും ദ്വേഷം വളർത്തരുത്; എല്ലാവർക്കും ഹിതകരമായത് ആചരിക്കണം.

Verse 13

इज्याध्ययनदानानि सदा कार्याणि ते सुत । एवं पित्रा समादिष्टो मार्कण्डेयो मुनीश्वरः ॥ १३ ॥

പുത്രാ, പൂജയും വേദാധ്യയനവും ദാനവും—ഇവ എപ്പോഴും ചെയ്യേണ്ടവയാണ്. പിതാവിന്റെ ആ ഉപദേശം ലഭിച്ച മുനീശ്വരൻ മാർകണ്ഡേയൻ അതുപോലെ തന്നെ ആചരിച്ചു.

Verse 14

चचार धर्मं सततं सदा संचिन्तयन्हरिम् । मार्कण्डेयो महाभागो दयावान्धर्मवत्सलः ॥ १४ ॥

മഹാഭാഗ മുനി മാർക്കണ്ഡേയൻ സദാ ധർമ്മപഥത്തിൽ നടന്നു; നിരന്തരം ഹരിയെ ധ്യാനിച്ചു; അദ്ദേഹം കരുണാമയനും ധർമ്മവത്സലനും ആയിരുന്നു.

Verse 15

आत्मवान्सत्यसन्धश्च मार्तण्डसदृशप्रभः । वशी शान्तो महाज्ञानी सर्वतत्त्वार्थकोविदः ॥ १५ ॥

അദ്ദേഹം ആത്മസംയമിയുമായിരുന്നു, സത്യവ്രതനും; സൂര്യനെപ്പോലെ ദീപ്തിമാനൻ; വശനായും ശാന്തനായും മഹാജ്ഞാനിയായും സർവ്വതത്ത്വാർത്ഥങ്ങളിൽ പണ്ഡിതനുമായിരുന്നു.

Verse 16

तपश्चचार परममच्युतप्रीतिकारणम् । आराधितो जगन्नाथो मार्कण्डेयेन धीमता ॥ १६ ॥

ധീമാനായ മാർക്കണ്ഡേയൻ അച്യുതന്റെ പ്രസാദം നേടുവാൻ പരമതപസ് അനുഷ്ഠിച്ചു; അങ്ങനെ ജഗന്നാഥനെ അദ്ദേഹം ആരാധിച്ചു.

Verse 17

पुराणसंहितां कर्त्तुं दत्तवान्वरमच्युतः । मार्कण्डेयो मुनिस्तस्मान्नारायण इति स्मृतः ॥ १७ ॥

അച്യുതൻ പുരാണസംഹിത രചിക്കുവാൻ വരം നൽകി; അതിനാൽ ആ മുനി മാർക്കണ്ഡേയൻ ‘നാരായണൻ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 18

चिरजीवी महाभक्तो देवदेवस्य चक्रिणः । जगत्येकार्णवीभूते स्वप्रभावं जनार्द्दनः ॥ १८ ॥

ചിരഞ്ജീവിയായ, ദേവദേവനായ ചക്രധാരിയുടെ മഹാഭക്തൻ—ലോകം ഒറ്റ മഹാസമുദ്രമായപ്പോൾ—ജനാർദനന്റെ സ്വപ്രഭാവം ദർശിച്ചു.

Verse 19

तस्य दर्शयितुं विप्रास्तं न संहृतवान्हरिः । मृकण्डुतनयो धीमान्विष्णुभक्तिसमन्वितः ॥ १९ ॥

ഹേ വിപ്രന്മാരേ, അവനെ ദൃഷ്ടാന്തമായി വെളിപ്പെടുത്തുവാൻ ഹരി അവനെ ലോകത്തിൽ നിന്ന് പിൻവലിച്ചില്ല. അവൻ മൃകണ്ഡുവിന്റെ ജ്ഞാനിയായ പുത്രൻ, വിഷ്ണുഭക്തിയാൽ സമന്വിതൻ.

Verse 20

तस्मिञ्जले महाघोरे स्थितवाञ्छीर्णपत्रवत् । मार्कण्डेयः स्थितस्तावद्यावच्छेते हरिः स्वयम् ॥ २० ॥

ആ മഹാഘോര ജലവിസ്താരത്തിൽ മാർകണ്ഡേയൻ ഉണങ്ങിയ ഇലയെപ്പോലെ ഒഴുകിക്കൊണ്ട് നിലകൊണ്ടു; സ്വയം ഹരി യോഗനിദ്രയിൽ ശയിക്കുന്നതുവരെ.

Verse 21

तस्य प्रमाणं वक्ष्यामि कालस्य वदतः शृणु । दशभिः पञ्चभिश्चैव निमैषैः परिकीर्तिता ॥ २१ ॥

ഇപ്പോൾ അതിന്റെ അളവ് ഞാൻ പറയുന്നു; ഞാൻ പറയുന്ന കാലമാനം ശ്രവിക്കൂ—അത് പത്തും അഞ്ചും, അഥവാ പതിനഞ്ച് നിമേഷങ്ങളായി പ്രസിദ്ധമാണ്.

Verse 22

काष्ठा तत्त्रिंशतो ज्ञेया कला पद्मजनन्दन । तत्त्रिंशतो क्षणो ज्ञेयस्तैः षड्भिर्घटिका स्मृता ॥ २२ ॥

ഹേ പദ്മജനുടെ പ്രിയപുത്രാ, മുപ്പത് കാഷ്ഠകൾ ചേർന്ന് ഒരു കല; മുപ്പത് കലകൾ ചേർന്ന് ഒരു ക്ഷണം; അത്തരം ആറു (ക്ഷണങ്ങൾ) ചേർന്ന് ഘടികയായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 23

तद्द्वयेन मुहूर्त्तं स्याद्दिनं तत्त्रिंशताभवेत् । त्रिंशद्दिनैर्भवेन्मासः पक्षद्वितयसंयुतः ॥ २३ ॥

അതിന്റെ ഇരട്ടിയാൽ ഒരു മുഹൂർത്തം ഉണ്ടാകും; അത്തരം മുപ്പത് ചേർന്ന് ഒരു ദിവസം. മുപ്പത് ദിവസങ്ങൾ ചേർന്ന് രണ്ട് പക്ഷങ്ങളോടുകൂടിയ ഒരു മാസം രൂപപ്പെടുന്നു.

Verse 24

ऋतुर्मासद्वयेन स्यात्तत्त्रयेणायनं स्मृतम् । तद्द्वयेन भवेदब्दः स देवानां दिनं भवेत् ॥ २४ ॥

രണ്ട് മാസങ്ങൾ ചേർന്നാൽ ഋതു; അത്തരം മൂന്ന് ഋതുക്കൾ ചേർന്നാൽ അയനം (അർദ്ധവർഷം) എന്നു പറയുന്നു. രണ്ട് അയനങ്ങൾ ചേർന്നാൽ വർഷം; അതേ ദേവന്മാരുടെ ഒരു ദിനമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു॥२४॥

Verse 25

उत्तरं दिवसं प्राहू रात्रिर्वै दक्षिणायनम् । मानुषेणैव मासेन पितॄणां दिनमुच्यते ॥ २५ ॥

ഉത്തരായണം ദിനമെന്നും ദക്ഷിണായണം രാത്രിയെന്നും പറയുന്നു. മനുഷ്യരുടെ ഒരു മാസം പിതൃകളുടെ ‘ദിനം’ ആയി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു॥२५॥

Verse 26

तस्मात्सूर्येन्दुसंयोगे ज्ञातव्यं कल्पमुत्तमम् । दिव्यैर्वर्षसहस्रैर्द्वादशभिर्दैवतं युगम् ॥ २६ ॥

അതുകൊണ്ട് സൂര്യ-ചന്ദ്ര സംയോഗവും ഗണനയും അറിഞ്ഞ് ഉത്തമ കല്പത്തിന്റെ അളവ് അറിയണം. പന്ത്രണ്ടായിരം ദിവ്യവർഷങ്ങൾ ചേർന്നതാണ് ദൈവത-യുഗം॥২৬॥

Verse 27

दैवे युगसहस्रे द्वे ब्राह्मः कल्पौ तु तौ नृणाम् । एकसप्ततिसंख्यातैर्दिव्यैर्मन्वन्तरं युगैः ॥ २७ ॥

രണ്ട് ആയിരം ദൈവ-യുഗങ്ങൾ മനുഷ്യരുടെ കണക്കിൽ ബ്രാഹ്മ-കല്പം എന്നു പറയുന്നു. എഴുപത്തൊന്ന് ദിവ്യയുഗങ്ങൾ ചേർന്നതാണ് ഒരു മന്വന്തരത്തിന്റെ അളവ്॥२७॥

Verse 28

चतुर्द्दशभिरेतैश्च ब्रह्मणो दिवसं मुने । यावत्प्रमाणं दिवसं तावद्रा त्रिः प्रकीर्तिता ॥ २८ ॥

ഹേ മുനേ, ഈ പതിനാലു (മന്വന്തരങ്ങൾ) കൊണ്ടാണ് ബ്രഹ്മാവിന്റെ ദിനത്തിന്റെ അളവ് നിശ്ചയിക്കപ്പെടുന്നത്; ദിനത്തിന് എത്ര അളവോ അത്ര തന്നെയാണ് രാത്രി എന്നും പ്രസിദ്ധം॥२८॥

Verse 29

नाशमायाति विप्रेन्द्र तस्मिन्काले जगत्त्रयम् । मानुषेण सहस्रेण यत्प्रमाणं भवेच्छृणु ॥ २९ ॥

ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ! ആ സമയത്ത് ത്രിലോകവും നാശത്തിലേക്ക് എത്തുന്നു. ഇപ്പോൾ കേൾക്കുക—മാനുഷ സഹസ്ര (വർഷ) കണക്കിൽ ആ കാലത്തിന്റെ അളവ് എന്തെന്നു.

Verse 30

चतुर्युगसहस्राणि ब्रह्मणो दिवसं मुने । तद्वन्मासो वत्सरश्च ज्ञेयस्तस्यापि वेधसः ॥ ३० ॥

ഹേ മുനേ! ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു ദിവസം ചതുര്യുഗങ്ങളുടെ സഹസ്ര ചക്രങ്ങളാണ്. അതുപോലെ തന്നെ അവന്റെ മാസംയും വർഷവും (അത്തരം ദിവസങ്ങളാൽ നിർമ്മിതം) എന്നു അറിയണം, ഹേ വേധസ്.

Verse 31

परार्द्धद्वयकालस्तु तन्मतेन भवेद्द्विजाः । विष्णोरहस्तु विज्ञेयं तावद्रा त्रिः प्रकीर्तिता ॥ ३१ ॥

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ! ആ മതപ്രകാരം രണ്ട് പരാർദ്ധങ്ങളുടെ കാലം ഉണ്ടാകുന്നു. അത്രത്തോളം അളവുള്ളതിനെ ‘വിഷ്ണുവിന്റെ പകൽ’ എന്നു അറിയണം; അവന്റെ രാത്രി കൂടി ത്രിവിധമായി പ്രസിദ്ധമാണ്.

Verse 32

मृकण्डुतनयस्तावत्स्थितः संजीर्णपर्णवत् । तस्मिन्घोरे जलमये विष्णुशक्त्युपबृंहितः । आत्मानं परमं ध्यायन्स्थितवान्हरिसन्निधौ ॥ ३२ ॥

അപ്പോൾ മൃകണ്ഡുവിന്റെ പുത്രൻ ഉണങ്ങിയ ഇലയെപ്പോലെ അചലനായി നിന്നു. ആ ഭയാനകമായ ജലമയ വ്യാപ്തിയിൽ വിഷ്ണുശക്തിയാൽ പോഷിതനായി, പരമാത്മാവിനെ ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ട്, ഹരിയുടെ സന്നിധിയിൽ അവൻ നിലകൊണ്ടു.

Verse 33

अथ काले समायाते योगनिद्रा विमोचितः । सृष्टवान्ब्रह्मरूपेण जगदेतच्चराचरम् ॥ ३३ ॥

പിന്നീട് നിശ്ചിത സമയം വന്നപ്പോൾ, യോഗനിദ്രയിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായി, ബ്രഹ്മരൂപം ധരിച്ചു ഈ സമസ്ത ജഗത്ത്—ചരവും അചരവും—സൃഷ്ടിച്ചു.

Verse 34

संहृतं तु जलं वीक्ष्य सृष्टं विश्वं मृकण्डुजः । विस्मितः परमप्रीतो ववन्दे चरणौ हरेः ॥ ३४ ॥

ജലം സംഹരിക്കപ്പെട്ടതും വിശ്വം സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടതും കണ്ട മൃകണ്ഡുപുത്രൻ അതിശയത്തിലും പരമാനന്ദത്തിലും നിറഞ്ഞ് ഹരിയുടെ പാദങ്ങളിൽ പ്രണാമം ചെയ്തു।

Verse 35

शिरस्यञ्जलिमाधाय मार्कण्डेयो महामुनिः । तुष्टाव वाग्भिरिष्टाभिः सदानन्दैकविग्रहम् ॥ ३५ ॥

മഹാമുനി മാർകണ്ഡേയൻ ശിരസ്സിൽ അഞ്ജലി വെച്ച്, ഇഷ്ടമായ സ്തുതിവചനങ്ങളാൽ സദാനന്ദസ്വരൂപനായ പ്രഭുവിനെ സ്തുതിച്ചു।

Verse 36

मार्कण्डेय उवाच । सहस्रशिरसं देवं नारायणमनामयम् । वासुदेवमनाधारं प्रणतोऽस्मि जनार्दनम् ॥ ३६ ॥

മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—സഹസ്രശിരസ്സനായ ദേവൻ, അനാമയനായ നാരായണൻ, ആധാരരഹിതനായ വാസുദേവൻ—ആ ജനാർദനനു ഞാൻ പ്രണാമം ചെയ്യുന്നു।

Verse 37

अमेयमजरं नित्यं सदानन्दैकविग्रहम् । अप्रतर्क्यमनिर्द्देश्यं प्रणतोऽस्मि जनार्दनम् ॥ ३७ ॥

അളക്കാനാകാത്തവൻ, അജരൻ, നിത്യൻ, സദാനന്ദ-ഏകസ്വരൂപൻ; തർക്കാതീതനും നിർവചനാതീതനും ആയ ജനാർദനനു ഞാൻ പ്രണാമം ചെയ്യുന്നു।

Verse 38

अक्षरं परमं नित्यं विश्वाक्षं विश्वसम्भवम् । सर्वतत्त्वमयं शान्तं प्रणतोऽस्मि जनार्दनम् ॥ ३८ ॥

അക്ഷരൻ, പരമൻ, നിത്യൻ; വിശ്വാക്ഷൻ, വിശ്വത്തിന്റെ ഉത്ഭവകാരണം; സർവ്വതത്ത്വമയനും ശാന്തസ്വരൂപനും ആയ ജനാർദനനു ഞാൻ പ്രണാമം ചെയ്യുന്നു।

Verse 39

पुराणं पुरुषं सिद्धं सर्वज्ञानैकभाजनम् । परात्परतरं रूपं प्रणतोऽस्मि जनार्दनम् ॥ ३९ ॥

പുരാണസ്വരൂപനായ, സിദ്ധനും സനാതനനും ആയ പരമപുരുഷൻ; സർവ്വജ്ഞാനത്തിന്റെ ഏകാശ്രയം; പരാത്പരത്തിലും അതീതമായ രൂപമുള്ള ജനാർദനനു ഞാൻ പ്രണാമം ചെയ്യുന്നു।

Verse 40

परं ज्योतिः परं धाम पवित्रं परमं पदम् । सर्वैकरूपं परमं प्रणतोऽस्मि जनार्दनम् ॥ ४० ॥

നീ പരമജ്യോതി, പരമധാമം, പരമപവിത്രം—അതായത് പരമപദം. സർവ്വത്തിലും ഏകസ്വരൂപനായ പരമ ജനാർദനനു ഞാൻ പ്രണാമം ചെയ്യുന്നു।

Verse 41

तं सदानन्दचिन्मात्रं पराणां परमं पदम् । सर्वं सनातनं श्रेष्ठं प्रणतोऽस्मि जनार्दनम् ॥ ४१ ॥

സദാ ആനന്ദസ്വരൂപനും ചിന്മാത്രനും ആയവൻ; പരമങ്ങളിലുമുള്ള പരമപദം; സർവ്വവ്യാപിയും സനാതനനും ശ്രേഷ്ഠനും ആയ ജനാർദനനു ഞാൻ പ്രണാമം ചെയ്യുന്നു।

Verse 42

सगुणं निर्गुणं शान्तं मायाऽतीतं सुमायिनम् । अरूपं बहुरूपं तं प्रणतोऽस्मि जनार्दनम् ॥ ४२ ॥

സഗുണനും നിർഗുണനും, ശാന്തനും; മായാതീതനായിട്ടും മായയുടെ അധീശനും; അരൂപനായിട്ടും ബഹുരൂപനായ ജനാർദനനു ഞാൻ പ്രണാമം ചെയ്യുന്നു।

Verse 43

यत्र तद्भगवान्विश्वं सृजत्यवति हन्ति च । तमादिदेवमीशानं प्रणतोऽस्मि जनार्दनम् ॥ ४३ ॥

യാരിൽ ആ ഭഗവാൻ ഈ വിശ്വത്തെ സൃഷ്ടിക്കുകയും പാലിക്കുകയും ഒടുവിൽ ലയിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു—ആ ആദിദേവനും ഈശാനനും ആയ ജനാർദനനു ഞാൻ പ്രണാമം ചെയ്യുന്നു।

Verse 44

परेश परमानन्द शरणागतवत्सल । त्राहि मां करुणासिन्धो मनोतीत नमोऽस्तु ते ॥ ४४ ॥

ഹേ പരമേശ്വരാ, പരമാനന്ദസ്വരൂപാ, ശരണാഗതവത്സലാ! ഹേ കരുണാസിന്ധോ, മനസ്സാതീതനായ പ്രഭോ, എന്നെ രക്ഷിക്കണമേ; നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 45

एवं स्तुवन्तं विप्रेन्द्रं मार्कण्डेयं जगद्गुरुम् । उवाच परया प्रीत्या शंखचक्रगदाधरः ॥ ४५ ॥

ഇങ്ങനെ സ്തുതിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനും ജഗദ്ഗുരുവുമായ മാർക്കണ്ഡേയനോട് ശംഖ-ചക്ര-ഗദാധാരി ഭഗവാൻ പരമ പ്രീതിയോടെ അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 46

श्रीभगवानुवाच । लोके भागवता ये च भगवद्भक्तमानसाः । तेषां तुष्टो न सन्देहो रक्षाम्येतांश्च सर्वदा ॥ ४६ ॥

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ലോകത്തിൽ ഭാഗവതരായവരും ഭഗവദ്ഭക്തന്മാരിൽ മനസ്സ് ലീനമായവരും—അവരിൽ ഞാൻ പ്രസന്നനാണ്; സംശയമില്ല. ഞാൻ അവരെ എപ്പോഴും രക്ഷിക്കുന്നു.

Verse 47

अहमेव द्विजश्रेष्ठ नित्यं प्रच्छन्नविग्रहः । भगवद्भक्तरूपेण लोकान्रक्षामि सर्वदा ॥ ४७ ॥

ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ! ഞാൻ തന്നേ നിത്യം മറഞ്ഞ രൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; ഭഗവദ്ഭക്തന്റെ രൂപം ധരിച്ചു ലോകങ്ങളെ എപ്പോഴും രക്ഷിക്കുന്നു.

Verse 48

मार्कण्डेय उवाच । किं लक्षणा भागवता जायन्ते केन कर्म्मणा । एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं कौतूहलपरो यतः ॥ ४८ ॥

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഭാഗവതന്മാരുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ എന്തെല്ലാം? ഏതു കർമം കൊണ്ടാണ് അവർ ഭാഗവതരാകുന്നത്? കൗതുകം നിറഞ്ഞതിനാൽ ഞാൻ ഇത് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 49

श्रीभगवानुवाच । लक्षणं भागवतानां शृणुष्व मुनिसत्तम । वक्तुं तेषां प्रभावं हि शक्यते नाब्दकोटिभिः ॥ ४९ ॥

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു— ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, ഭാഗവതന്മാരുടെ ലക്ഷണം ശ്രവിക്കൂ. അവരുടെ മഹിമ കോടി വാക്കുകളാലും പൂർണ്ണമായി പറയാൻ കഴിയില്ല.

Verse 50

ये हिताः सर्वजन्तूनां गतासूया अमत्सराः । वशिनो निस्पृहाः शान्तास्ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ५० ॥

സകല ജീവികളുടെയും ക്ഷേമം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ, അസൂയയും മത്‌സരവും ഇല്ലാത്തവർ, ഇന്ദ്രിയസംയമമുള്ളവർ, നിസ്പൃഹരും ശാന്തരുമായവർ— അവരാണ് ഭാഗവതോത്തമർ.

Verse 51

कर्म्मणा मनसा वाचा परपीडां न कुर्वते । अपरिग्रहशीलाश्च ते वै भागवताः स्मृताः ॥ ५१ ॥

കർമ്മം, മനസ്സ്, വാക്ക്— ഇവയാൽ മറ്റുള്ളവരെ പീഡിപ്പിക്കാത്തവരും, അപരിഗ്രഹശീലമുള്ളവരും— അവരാണ് ഭാഗവതന്മാർ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നത്.

Verse 52

सत्कथाश्रवणे येषां वर्त्तते सात्विकी मतिः । तद्भक्तविष्णुभक्ताश्च ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ५२ ॥

സത്കഥാശ്രവണത്തിൽ സാത്ത്വികബുദ്ധി നിലകൊള്ളുകയും, ഭഗവാന്റെ ഭക്തരോടും വിഷ്ണുഭക്തിയോടും ഒരുപോലെ ഭക്തിയുള്ളവരുമായവർ— അവരാണ് ഭാഗവതോത്തമർ.

Verse 53

मातापित्रोश्च शुश्रूषां कुर्वन्ति ये नरोत्तमाः । गङ्गाविश्वेश्वरधिया ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ५३ ॥

മാതാപിതാക്കളുടെ ശുശ്രൂഷ ചെയ്യുന്ന നരോത്തമർ, ആ സേവയെ ഗംഗയും വിശ്വേശ്വരനും പോലെ പവിത്രമായി കരുതുന്നവർ— അവരാണ് ഭാഗവതോത്തമർ.

Verse 54

ये तु देवार्चनरता ये तु तत्साधकाः स्मृताः । पूजां दृष्ट्वानुमोदन्ते ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ५४ ॥

ഭഗവാന്റെ അർച്ചനയിൽ രതരായവരും അതിന്റെ സാധകരെന്നു പ്രസിദ്ധരുമായവർ—ആ പൂജ കണ്ടു ആനന്ദിച്ച് അനുമോദിക്കുന്നവർ—അവരേ സത്യത്തിൽ ഭാഗവതോത്തമർ.

Verse 55

व्रतिनां च यतीनां च परिचर्यापराश्च ये । वियुक्तपरनिन्दाश्च ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ५५ ॥

വ്രതധാരികളെയും യതികളെയും പരിചര്യയായി സേവിക്കുന്നതിൽ നിരതരായി, പരനിന്ദയിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിൽക്കുന്നവർ—അവരേ സത്യത്തിൽ ഭാഗവതോത്തമർ.

Verse 56

सर्वेषां हितवाक्यानि ये वदन्ति नरोत्तमाः । ये गुणग्राहिणो लोके ते वै भागवताः स्मृताः ॥ ५६ ॥

എല്ലാവർക്കും ഹിതകരമായ വാക്കുകൾ പറയുന്ന നരോത്തമരും, ഈ ലോകത്തിൽ ഗുണഗ്രാഹികളായി (മറ്റുള്ളവരുടെ സദ്ഗുണം സ്വീകരിക്കുന്നവരായി) നിലകൊള്ളുന്നവരും—അവരേ ഭാഗവതരെന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 57

आत्मवत्सर्वभूतानि ये पश्यन्ति नरोत्तमाः । तुल्याः शत्रुषु मित्रेषु ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ५७ ॥

സകലഭൂതങ്ങളെയും ആത്മവത്ഭാവത്തോടെ കാണുന്ന നരോത്തമരും, ശത്രുവിലും മിത്രത്തിലും സമഭാവം പുലർത്തുന്നവരും—അവരേ സത്യത്തിൽ ഭാഗവതോത്തമർ.

Verse 58

धर्म्मशास्त्रप्रवक्तारः सत्यवाक्यरताश्च ये । सतां शुश्रूषवो ये च ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ५८ ॥

ധർമ്മശാസ്ത്രങ്ങൾ പ്രസംഗിക്കുന്നവർ, സത്യവചനത്തിൽ രതരായവർ, സത്സംഗികളുടെ ശുശ്രൂഷാ-സേവയിൽ നിരതരായവർ—അവരേ സത്യത്തിൽ ഭാഗവതോത്തമർ.

Verse 59

व्याकुर्वते पुराणानि तानि शृण्वन्ति ये तथा । तद्वक्तरि च भक्ता ये ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ५९ ॥

പുരാണങ്ങളെ വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നവരും, അവയെ അതുപോലെ ഭക്തിയോടെ ശ്രവിക്കുന്നവരും, ആ ഉപദേശവക്താവിൽ ഭക്തിയുള്ളവരും—അവരാണ് സത്യത്തിൽ ഭഗവാന്റെ ഭാഗവതോത്തമർ.

Verse 60

ये गोब्राह्मणशुश्रूषां कुर्वते सततं नराः । तीर्थयात्रापरा ये च ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ६० ॥

എപ്പോഴും ഗോവിനെയും ബ്രാഹ്മണരെയും ശുശ്രൂഷിച്ച് സേവിക്കുന്നവരും, തീർത്ഥയാത്രയിൽ പരായണരായവരും—അവരാണ് നിശ്ചയം ഭഗവാന്റെ ഭാഗവതോത്തമർ.

Verse 61

अन्येषामुदयं दृष्ट्वा येऽभिनंदन्ति मानवाः । हरिनामपरा ये च ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ६१ ॥

മറ്റുള്ളവരുടെ അഭ്യുദയം കണ്ടു സന്തോഷത്തോടെ അഭിനന്ദിക്കുന്നവരും, ഹരിനാമത്തിൽ പരായണരായവരും—അവരാണ് സത്യത്തിൽ ഭഗവാന്റെ ഭാഗവതോത്തമർ.

Verse 62

आरामारोपणरतास्तडागपरिरक्षकाः । कासारकूपकर्तारस्ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ६२ ॥

തോട്ടങ്ങൾ നട്ടുപിടിപ്പിക്കുന്നതിൽ രതരായവരും, കുളങ്ങളും ജലാശയങ്ങളും സംരക്ഷിക്കുന്നവരും, തടാകങ്ങളും കിണറുകളും നിർമ്മിക്കുന്നവരും—അവരാണ് ഭഗവാന്റെ ഭാഗവതോത്തമർ.

Verse 63

ये वै तडागकर्तारो देवसद्मानि कुर्वते । गायत्रीनिरता ये च ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ६३ ॥

ജനഹിതത്തിനായി കുളങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നവരും, ദേവസദ്മങ്ങൾ (ക്ഷേത്രങ്ങൾ) പണിയുന്നവരും, ഗായത്രീജപത്തിൽ നിരതരായവരും—അവരാണ് സത്യത്തിൽ ഭഗവാന്റെ ഭാഗവതോത്തമർ.

Verse 64

येऽभिनन्दन्ति नामानि हरेः श्रुत्वाऽतिहर्षिताः । रोमाञ्चितशरीराश्च ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ६४ ॥

ഹരിയുടെ നാമങ്ങൾ കേട്ടാൽ അത്യന്താനന്ദത്തോടെ അവയെ അഭിനന്ദിക്കുകയും ശരീരത്തിൽ രോമാഞ്ചം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നവർ—അവർ തന്നെയാണ് ഭാഗവതോത്തമർ.

Verse 65

तुलसीकाननं दृष्ट्वा ये नमस्कुर्वते नराः । तत्काष्ठाङ्कितकर्णा ये ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ६५ ॥

തുളസീകാനനം കണ്ടാൽ നമസ്കരിക്കുന്നവരും, ആ പവിത്ര കാഷ്ഠംകൊണ്ട് കർണ്ണങ്ങൾ അടയാളപ്പെടുത്തിയ/അലങ്കരിച്ചവരും—അവർ തന്നെയാണ് ഭാഗവതോത്തമർ.

Verse 66

तुलसीगन्धमाघ्राय सन्तोषं कुर्वते तु ये । तन्मूलमृतिकां ये च ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ६६ ॥

തുളസിയുടെ സുഗന്ധം ശ്വസിച്ചാൽ മാത്രം സന്തോഷം ലഭിക്കുന്നവരും, അവളുടെ വേരിലെ പവിത്ര മണ്ണിനെയും ആദരിക്കുന്നവരും—അവർ തന്നെയാണ് ഭാഗവതോത്തമർ.

Verse 67

आश्रमाचारनिरतास्तथैवातिथिपूजकाः । ये च वेदार्थवक्तारस्ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ६७ ॥

ആശ്രമാചാരത്തിൽ നിരതരായി, അതിഥിപൂജ ചെയ്യുന്നവരും, വേദാർത്ഥം വ്യാഖ്യാനിക്കാൻ കഴിയുന്നവരും—അവർ തന്നെയാണ് ഭാഗവതോത്തമർ.

Verse 68

शिवप्रियाः शिवासक्ताः शिवपादार्च्चने रताः । त्रिपुण्ड्रधारिणो ये च ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ६८ ॥

ശിവനോട് പ്രിയരായി, ശിവഭക്തിയിൽ ആസക്തരായി, ശിവപാദാർചനയിൽ രതരായി, ത്രിപുണ്ഡ്രം ധരിക്കുന്നവർ—അവർ തന്നെയാണ് ഭാഗവതോത്തമർ.

Verse 69

व्याहरन्ति च नामानि हरेः शम्भोर्महात्मनः । रुद्रा क्षालंकृता ये च ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ६९ ॥

ഹരിയുടെയും മഹാത്മാവായ ശംഭുവിന്റെയും (ശിവൻ) നാമങ്ങൾ നിരന്തരം ഉച്ചരിക്കുന്നവരും, ആ നാമോച്ചാരണത്താൽ അലങ്കൃതരായ രുദ്രന്മാരും—അവരാണ് തീർച്ചയായും ഭാഗവതന്മാരിൽ ഉത്തമർ.

Verse 70

ये यजन्ति महादेवं क्रतुभिर्बहुदक्षिणैः । हरिं वा परया भक्त्या ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ७० ॥

ധാരാളം ദാനങ്ങളോടുകൂടിയ യാഗക്രതുക്കളാൽ മഹാദേവനെ പൂജിക്കുന്നവരും, അല്ലെങ്കിൽ പരമഭക്തിയോടെ ഹരിയെ ആരാധിക്കുന്നവരും—അവരാണ് സത്യമായി ഭാഗവതന്മാരിൽ ഉത്തമർ.

Verse 71

विदितानि च शास्त्राणि परार्थं प्रवदन्ति ये । सर्वत्र गुणभाजो ये ते वै भागवताः स्मृताः ॥ ७१ ॥

ശാസ്ത്രങ്ങൾ അറിഞ്ഞ് പരഹിതത്തിനായി അവ ഉപദേശിക്കുന്നവരും, എല്ലായിടത്തും സദ്ഗുണങ്ങളിൽ പങ്കാളികളായിരിക്കുന്നവരും—അവരാണ് ‘ഭാഗവതർ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നത്.

Verse 72

शिवे च परमेशे च विष्णौ च परमात्मनि । समबुद्ध्या प्रवर्त्तन्ते ते वै भागवताः स्मृताः ॥ ७२ ॥

പരമേശ്വരനായ ശിവനോടും പരമാത്മാവായ വിഷ്ണുവോടും സമബുദ്ധിയോടെ സമാന ഭക്തിയോടെ പെരുമാറുന്നവർ—അവരാണ് ‘ഭാഗവതർ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നത്.

Verse 73

शिवाग्निकार्यनिरताः पञ्चाक्षरजपे रताः । शिवध्यानरता ये च ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ७३ ॥

ശിവന്റെ അഗ്നികാര്യങ്ങളിൽ നിരതരായി, പഞ്ചാക്ഷര മന്ത്രജപത്തിൽ ആസ്വദിച്ച്, ശിവധ്യാനത്തിൽ ലീനരായി കഴിയുന്നവർ—അവരാണ് തീർച്ചയായും ഭാഗവതന്മാരിൽ ഉത്തമർ.

Verse 74

पानीयदाननिरता येऽन्नदानरतास्तथा । एकादशीव्रतरता ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ७४ ॥

പാനീയജലദാനത്തിൽ നിരതരും, അന്നദാനത്തിൽ ആനന്ദിക്കുന്നവരും, ഏകാദശീ വ്രതത്തിൽ അചഞ്ചലരുമായവർ—അവർ തന്നെയാണ് ഭഗവാന്റെ ഭക്തന്മാരിൽ ഉത്തമർ.

Verse 75

गोदाननिरता ये च कन्यादानरताश्च ये । मदर्थं कर्म्मकर्त्तारस्ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ७५ ॥

ഗോദാനത്തിൽ നിരതരും, കന്യാദാനത്തിൽ രതരുമായവരും, എന്റെ നിമിത്തം കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവരും—അവർ തന്നെയാണ് ഭഗവാന്റെ ഭക്തന്മാരിൽ ഉത്തമർ.

Verse 76

एते भागवता विप्र केचिदत्र प्रकीर्तिताः । मयाऽपि गदितुं शक्या नाब्दकोटिशतैरपि ॥ ७६ ॥

ഹേ വിപ്രാ! ഇവിടെ അത്തരം ഭാഗവതഭക്തന്മാരിൽ ചിലരെ മാത്രമേ പ്രസ്താവിച്ചിട്ടുള്ളൂ; അവരെ മുഴുവനായി പറയാൻ എനിക്കുപോലും കഴിയില്ല—കോടിക്കണക്കിന് വർഷങ്ങളിലുമല്ല.

Verse 77

तस्मात्त्वमपि विप्रेन्द्र सुशीलो भव सर्वदा । सर्वभूताश्रयो दान्तो मैत्रो धर्म्मपरायणः ॥ ७७ ॥

അതുകൊണ്ട്, ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ! നീയും എപ്പോഴും സുസ്വഭാവനായിരിക്കുക; സർവ്വഭൂതങ്ങൾക്ക് ആശ്രയമായി, സംയമത്തോടെ, മൈത്രിയോടെ, ധർമ്മത്തിൽ പരായണനായി ഇരിക്കുക.

Verse 78

पुनर्युगान्तपर्य्यन्तं धर्म्मं सर्वं समाचरन् । मन्मूर्तिध्याननिरतः परं निर्वाणमाप्स्यसि ॥ ७८ ॥

യുഗാന്തം വരെ പുനഃപുനഃ സർവ്വധർമ്മവും ആചരിച്ച്, എന്റെ മൂർത്തിധ്യാനത്തിൽ നിരതനായി ഇരുന്നാൽ, നീ പരമ നിർവാണം പ്രാപിക്കും.

Verse 79

एवं मृकण्डुपुत्रस्य स्वभक्तस्य कृपानिधिः । दत्त्वा वरं स देवेशस्तत्रैवान्तरधीयत ॥ ७९ ॥

ഇങ്ങനെ കരുണാനിധിയായ ദേവേശൻ തന്റെ ഭക്തനായ മൃകണ്ഡുപുത്രന് വരം നൽകി, അതേ സ്ഥലത്തുതന്നെ അന്തർധാനം ചെയ്തു।

Verse 80

मार्कण्डेयो महाभागो हरिभक्तिरतः सदा । चचार परमं धर्ममीजे च विधिवन्मखैः ॥ ८० ॥

മഹാഭാഗ്യവാനായ മാർകണ്ഡേയൻ സദാ ഹരിഭക്തിയിൽ ലീനനായി പരമധർമ്മം അനുഷ്ഠിക്കുകയും ശാസ്ത്രവിധിപ്രകാരം യാഗങ്ങൾ നടത്തുകയും ചെയ്തു।

Verse 81

शालग्रामे महाक्षेत्रे तताप परमं तपः । ध्यानक्षपितकर्मा तु परं निर्वाणमाप्तवान् ॥ ८१ ॥

ശാലഗ്രാമ മഹാക്ഷേത്രത്തിൽ അദ്ദേഹം പരമ തപസ്സു ചെയ്തു; ധ്യാനത്താൽ കർമ്മങ്ങൾ ക്ഷയിപ്പിച്ച് പരമ നിർവാണം പ്രാപിച്ചു।

Verse 82

तस्माज्जन्तुषु सर्वेषु हितकृद्धरिपूजकः । ईप्सितं मनसा यद्यत्तत्तदाप्नोत्यसंशयम् ॥ ८२ ॥

അതുകൊണ്ട് ഹരിയെ പൂജിക്കുകയും സർവ്വ ജീവികൾക്കും ഹിതം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നവൻ, ഹൃദയത്തിൽ ആഗ്രഹിക്കുന്നതെല്ലാം സംശയമില്ലാതെ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 83

सनक उवाच । एतत्सर्वं निगदितं त्वया पृष्टं द्विजोत्तम । भगवद्भक्तिमाहात्म्यं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ ८३ ॥

സനകൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജോത്തമാ! നീ ചോദിച്ചതെല്ലാം, അഥവാ ഭഗവദ്ഭക്തിയുടെ മഹാത്മ്യം, ഞാൻ പറഞ്ഞു കഴിഞ്ഞു; ഇനി എന്താണ് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്?

Verse 84

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे मार्कण्डेयवर्णनं नाम पञ्चमोऽध्यायः ॥ ५ ॥

ഇങ്ങനെ ശ്രീബൃഹന്നാരദീയപുരാണത്തിന്റെ പൂർവ്വഭാഗത്തിലെ ആദ്യപാദത്തിൽ ‘മാർകണ്ഡേയവർണ്ണനം’ എന്ന അഞ്ചാം അധ്യായം സമാപ്തമായി ॥५॥