Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 79
Vyākaraṇa-saṅgraha: Pada–Vibhakti–Kāraka–Lakāra–Samāsa
अचोरयञ्चोरयेच्चोर्यात् अचूचुरदचोरिष्यदित्येवं दश वै गणाः । प्रयोजके भावयति सनीच्छायां बुभूषति । क्रियासमभिहारे तु पंडितो बोभूयते मुने ॥ ७९ ॥
acorayañcorayeccoryāt acūcuradacoriṣyadityevaṃ daśa vai gaṇāḥ | prayojake bhāvayati sanīcchāyāṃ bubhūṣati | kriyāsamabhihāre tu paṃḍito bobhūyate mune || 79 ||
ഇങ്ങനെ ‘അചോരയത്’, ‘ചോരയേത്’, ‘ചോര്യാത്’, ‘അചൂചുരത്’, ‘അചോരിഷ്യത്’ മുതലായ രൂപങ്ങളാൽ പത്തു ഗണങ്ങൾ തന്നെ സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. പ്രയോജക (കാരണം) പ്രയോഗത്തിൽ ‘ഭാവയതി’—മറ്റൊരാളെ പ്രവർത്തിയിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കുന്നു. സനീച്ഛാ (ഇച്ഛാർത്ഥ) പ്രയോഗത്തിൽ ‘ബുഭൂഷതി’—ആകാൻ/ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ക്രിയാസമഭിഹാര (ഇന്റൻസീവ്) പ്രയോഗത്തിൽ പണ്ഡിതൻ ‘ബോഭൂയതേ’—വീണ്ടും വീണ്ടും അല്ലെങ്കിൽ ഊന്നിപ്പറഞ്ഞ് പ്രവർത്തിക്കുന്നു, ഹേ മുനേ।
Sanatkumara (teaching Narada in a Vedanga/Vyakarana context)
Vrata: none
Primary Rasa: shanta
Secondary Rasa: none
FAQs
It frames disciplined śāstric learning—especially Vyākaraṇa (grammar)—as a tool for clarity of meaning, which supports right understanding (samyag-jñāna) in Mokṣa-dharma.
Indirectly: by emphasizing precise language and intention (causative, desiderative, intensive meanings), it supports accurate recitation and comprehension of mantras and Vishnu-stuti, which strengthens bhakti through correct understanding.
Vyākaraṇa (Sanskrit grammar): verb-class groupings (daśa gaṇāḥ) and how causative (ṇij), desiderative (san), and intensive (yaṅ) usages shift meaning in real sentences.