Kalpa-Lakṣaṇa and Gṛhya-Kalpa: Classifications, Purifications, Implements, and Spatial Rite-Design

Verse 1

अथातः संप्रवक्ष्यामि कल्पग्रन्थं मुनीश्वर । यस्य विज्ञानमात्रेण स्यात् कर्मकुशलो नरः 1. ॥ १ ॥

ഇപ്പോൾ, ഹേ മുനീശ്വരാ, ഞാൻ കല്പഗ്രന്ഥം സമ്പൂർണ്ണമായി വിശദീകരിക്കുന്നു; അതിന്റെ ജ്ഞാനമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ മനുഷ്യൻ കർമ്മാനുഷ്ഠാനത്തിൽ നിപുണനാകും.

Verse 2

नक्षत्रकल्पो वेदानां संहितानां तथैव च । चतुर्थः स्यादाङ्गिरसः शान्तिकल्पश्च पञ्चमः ॥ २ ॥

വേദങ്ങൾക്കും അവയുടെ സംഹിതകൾക്കും നാലാമത്തേതായി നക്ഷത്ര-കല്പം പറയപ്പെടുന്നു; അഞ്ചാമത്തേതായി ആംഗിരസ-കല്പം, അതോടൊപ്പം ശാന്തി-കല്പവും (അടുത്തതായി) ഉണ്ട്.

Verse 3

नक्षत्राधीश्वराख्यानं विस्तरेण यथातथम् । नक्षत्रकल्पे निर्दिष्टं ज्ञातव्यं तदिहापि च ॥ ३ ॥

നക്ഷത്രങ്ങളുടെ അധീശ്വരന്മാരുടെ വിശദമായ വിവരണം യഥാതഥമായി നക്ഷത്ര-കല്പത്തിൽ നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു; അതേ ഉപദേശം ഇവിടെയും അറിയേണ്ടതാണ്.

Verse 4

वेदकल्पे विधानं तु ऋगादीनां मुनीश्वर । धर्मार्थकाममोक्षाणां सिद्ध्यै प्रोक्तं सविस्तरम् ॥ ४ ॥

ഹേ മുനീശ്വരാ, വേദ-കല്പത്തിൽ ഋഗ്വേദാദി വേദങ്ങളുടെ വിധാനങ്ങൾ വിശദമായി പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു; ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം, മോക്ഷം എന്നിവയുടെ സിദ്ധിക്കായി അതു ഉപദേശിക്കപ്പെട്ടതാണ്.

Verse 5

मन्त्राणामृषयश्चैव छन्दांस्यथ च देवताः । निर्दिष्टाः संहिताकल्पे मुनिभिस्तत्त्वदर्शिभिः ॥ ५ ॥

മന്ത്രങ്ങളുടെ ഋഷിമാർ, അവയുടെ ഛന്ദസ്സുകൾ, അധിഷ്ഠാതൃ ദേവതകൾ—ഇവയെല്ലാം സംഹിതയും കല്പപരമ്പരയും തത്ത്വദർശി മുനിമാർ വ്യക്തമായി നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 6

तथैवाङ्गिरसे कल्पे षट्कर्माणि सविस्तरम् । अभिचारविधानेन निर्दिष्टानि स्वयम्भुवा ॥ ६ ॥

അതുപോലെ ആംഗിരസ കല്പത്തിൽ ഷട്കർമങ്ങൾ വിശദമായി വിവരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അഭിചാരവിധാനത്തിന്റെ ക്രമങ്ങളിലൂടെ സ്വയംഭൂ (ബ്രഹ്മാവ്) അവയെ നിർദ്ദേശിച്ചു।

Verse 7

शान्तिकल्पे तु दिव्यानां भौमानां मुनिसत्तम । तथान्तरिक्षोत्पातानां शान्तयो ह्युदिताः पृथक् ॥ ७ ॥

എന്നാൽ ശാന്തി-കല്പത്തിൽ, ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, ദിവ്യവും ഭൗമവും അന്തരീക്ഷത്തിൽ ഉദ്ഭവിക്കുന്നതുമായ ഉപാതങ്ങൾക്കുള്ള ശാന്തിവിധികൾ പ്രത്യേകം പ്രത്യേകം ഉപദേശിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 8

संक्षेपेणैतदुद्दिष्टं लक्षणं कल्पलक्षणे । विशेषः पृथगेतेषां स्थितः शाखान्तरेषु च ॥ ८ ॥

ഇങ്ങനെ കല്പലക്ഷണ വിഷയത്തിൽ ഇത് സംക്ഷിപ്തമായി പ്രസ്താവിച്ചു; ഇവയുടെ പ്രത്യേക വ്യത്യാസങ്ങൾ വിവിധ വേദശാഖകളിൽ പ്രത്യേകം പ്രത്യേകം നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 9

गृह्यकल्पे तु सर्वेषामुपयोगितयाऽधुना । वक्ष्यामि ते द्विजश्रेष्ठ सावधानतया शृणु ॥ ९ ॥

ഇപ്പോൾ എല്ലാവർക്കും പ്രയോജനകരമാകുന്ന വിധത്തിൽ ഞാൻ നിന്നോട് ഗൃഹ്യ-കല്പം വിശദീകരിക്കും; ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, പൂർണ്ണ ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുക।

Verse 10

ॐकारश्चाथ शब्दश्च द्वावेतौ ब्रह्मणः पुरा । कण्ठं भित्वा विनिर्यातौ तस्मान्माङ्गल्यकाविमौ ॥ १० ॥

ആദിയിൽ ബ്രഹ്മാവിന്റെ കണ്ഠം ഭേദിച്ച് ഈ രണ്ടും—ഓംകാരവും പവിത്രശബ്ദവും—പുറപ്പെട്ടു; അതിനാൽ ഇവ രണ്ടും സ്വഭാവതഃ മംഗളകരങ്ങളാണ്।

Verse 11

कृत्वा प्रोक्तानि कर्माणि तदूर्द्ध्वानि करोति यः । सोऽथ शब्दं प्रयुञ्जीत तदानन्त्यार्थमिष्यते ॥ ११ ॥

ആദ്യം ഉപദേശിച്ച കർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു, തുടർന്ന് ഊർദ്ധ്വ (സൂക്ഷ്മ) സാധനകളിൽ പ്രവേശിക്കുന്നവൻ, അതിനുശേഷം പവിത്രശബ്ദം പ്രയോഗിക്കണം; അത് അനന്തപ്രാപ്തിക്കായിട്ടാണ് ഉദ്ദേശിച്ചത്।

Verse 12

कुशाः परिसमूहाय व्यस्तशाखाः प्रकीर्तिताः । न्यूनाधिका निष्फलाय कर्मणोऽभिमतस्य च ॥ १२ ॥

കുശയെ ‘പരിസമൂഹ’ത്തിനായി കട്ടിയുള്ള കെട്ടായി കൂട്ടി, അഗ്രഭാഗങ്ങൾ വേർതിരിച്ച് എടുക്കണമെന്ന് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; കുറവോ കൂടുതലോ ആകുമ്പോൾ അഭിപ്രേത കർമ്മം ഫലഹീനമാകും।

Verse 13

कृमिकीटपतङ्गाद्या भ्रमति वसुधातले । तेषां संरक्षणार्थाय प्रोक्तं परिसमूहनम् ॥ १३ ॥

കൃമി, കീടം, പതംഗം മുതലായവ ഭൂതലത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു; അവയുടെ സംരക്ഷണത്തിനായി ‘പരിസമൂഹനം’ എന്ന വിധി പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 14

रेखाः प्रोक्ताश्च यास्तिस्रः कर्तव्यास्ताः समा द्विज । न्यूनाधिका न कर्तव्या इत्येव परिभाषितम् ॥ १४ ॥

ഹേ ദ്വിജാ! നിർദ്ദേശിച്ച മൂന്ന് രേഖകളും സമമായും ഒരേപോലെയും വരയ്ക്കണം; കുറവോ കൂടുതലോ ആകരുത്—ഇതാണ് നിശ്ചിത നിയമം।

Verse 15

मेदिनी मेदसा व्याप्ता मधुकैटभदैत्ययोः । गोमयेनोपलेप्येयं तदर्थमिति नारद ॥ १५ ॥

മധു–കൈടഭ ദൈത്യന്മാരുടെ മേദസ്സാൽ ഈ ഭൂമി വ്യാപ്തമാണ്; അതിനാൽ ശുദ്ധിയും രക്ഷയും നിമിത്തം ഗോമയത്തോടെ ലേപനം ചെയ്യണം—എന്ന് നാരദൻ പറഞ്ഞു।

Verse 16

वन्ध्या दुष्टा च दीनाङ्गी मृतवत्सा स च या भवेत् । यज्ञार्थं गोमयं तस्या नाहरेदिति भाषितम् ॥ १६ ॥

വന്ധ്യയായതോ ദുഷ്ടസ്വഭാവമുള്ളതോ ക്ഷീണദേഹമുള്ളതോ കിടാവ് മരിച്ചിട്ടുള്ളതോ ആയ പശുവിന്റെ ഗോമയം യജ്ഞാർത്ഥം ശേഖരിക്കരുതെന്ന് പ്രസ്താവിച്ചിട്ടുണ്ട്।

Verse 17

ये भ्रमन्ति सदाकाशे पतङ्गाद्या भयङ्कराः । तेषां प्रहरणार्थाय मतं प्रोद्धरणं द्विज ॥ १७ ॥

ഹേ ദ്വിജാ! ആകാശത്തിൽ നിരന്തരം സഞ്ചരിക്കുന്ന പറ്റങ്ങാദി ഭയങ്കര ജീവികളെ പ്രഹരിക്കുവാൻ മേലോട്ടു എറിഞ്ഞ് പ്രക്ഷേപിക്കുന്നതേ അംഗീകൃത മാർഗമാണെന്ന് പറയുന്നു।

Verse 18

स्रुवेण च कुशेनापि कुर्यादुल्लेखनं भुवः । अस्थिकण्टकसिर्द्ध्य्थं ब्रह्मणा परिभाषितम् ॥ १८ ॥

സ്രുവയാലോ കുശപ്പുല്ലിനാലോ ഭൂമിയിൽ അല്പമായി രേഖപ്പെടുത്തണം/ചുരണ്ടണം; അസ്ഥി-കണ്ടകാദി അശുദ്ധികൾ നീക്കുന്നതിനായി ബ്രഹ്മാവ് ഈ വിധി നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 19

आपो देवगणाः सर्वे तथा पितृगणा द्विज । तेनाद्भिरुक्षणं प्रोक्तं मुनिभिर्विधिकोविदैः ॥ १९ ॥

ഹേ ദ്വിജാ! ആപഃ (ജലം) തന്നെയാണ് സർവ്വ ദേവഗണങ്ങളും, അതുപോലെ പിതൃഗണങ്ങളും; അതിനാൽ വിധിയിൽ നിപുണരായ മുനിമാർ ശുദ്ധിക്കായി ജലപ്രോക്ഷണം (തളിക്കൽ) നിർദ്ദേശിച്ചു।

Verse 20

अग्नेरानयनं प्रोक्तं सौभाग्यस्त्रीभिरेव च । शुभदे मृण्मये पात्रे प्रोक्ष्याद्भिस्तं निधापयेत् ॥ २० ॥

അഗ്നിയെ കൊണ്ടുവരുന്നത് സൗഭാഗ്യവതികളായ വിവാഹിതസ്ത്രീകൾ തന്നെയാകണമെന്ന് വിധി പറയുന്നു. ജലപ്രോക്ഷണം ചെയ്ത്, ശുഭദായകമായ മൺപാത്രത്തിൽ ആ അഗ്നിയെ സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 21

अमृतस्य क्षयं दृष्ट्वा ब्रह्माद्यैः सर्वदैवतैः । वेद्यां निधापितस्तस्मात्समिद्गर्भो हुताशनः ॥ २१ ॥

അമൃതം ക്ഷയിക്കുന്നതു കണ്ട ബ്രഹ്മാദി സർവ്വദേവതകളും, സമിധകളെ ഗർഭമായി ധരിച്ച ഹുതാശനനെ വേദിയിൽ സ്ഥാപിച്ചു, യാഗം നിലനിൽക്കേണ്ടതിനാൽ.

Verse 22

दक्षिणस्यां दानवाद्याः स्थिता यज्ञस्य नारद । तेभ्यः संरक्षणार्थाय ब्रह्माणं तद्दिशि न्यसेत् ॥ २२ ॥

ഹേ നാരദാ! യാഗത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് ദാനവാദി വിഘ്നകാരികൾ നിലകൊള്ളുന്നു. അവരിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കാനായി അതേ ദിക്കിൽ ബ്രഹ്മാവിനെ സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 23

उत्तरे सर्वपात्राणि प्रणीताद्यानि पश्चिमे । यजमानः पूर्वतः स्युर्द्विजाः सर्वेऽपि नारद ॥ २३ ॥

ഹേ നാരദാ! എല്ലാ യാഗപാത്രങ്ങളും വടക്കോട്ട് വെക്കണം; പ്രണീതജലം മുതലായവ പടിഞ്ഞാറിൽ. യജമാനൻ കിഴക്കോട്ട് മുഖം തിരിച്ച് ഇരിക്കണം; എല്ലാ ദ്വിജരും അങ്ങനെ തന്നെ.

Verse 24

द्यूते च व्यवहारे च यज्ञकर्मणि चेद्भवेत् । कर्त्तोदासीनचित्तस्तत्कर्म नश्येदिति स्थितिः ॥ २४ ॥

ചൂതാട്ടത്തിലായാലും, ലോകവ്യവഹാരത്തിലായാലും, യാഗകർമ്മത്തിലായാലും—കർതാവിന്റെ ചിത്തം ഉദാസീനവും അനാസക്തവുമായിരിക്കുകയാണെങ്കിൽ, ആ കർമ്മം ബന്ധമായി നിലനിൽക്കാതെ നശിക്കുന്നു; ഇതാണ് സ്ഥിരസിദ്ധാന്തം.

Verse 25

ब्रह्माचार्यौ स्वशाखौ हि कर्तव्यौ यज्ञकर्मणि । ऋत्विजां नियमो नास्ति यथालाभं समर्चयेत् ॥ २५ ॥

യജ്ഞകർമ്മത്തിൽ സ്വന്തം ശാഖയിലുള്ള രണ്ടു ബ്രഹ്മചാരികളെ നിർബന്ധമായി നിയോഗിക്കണം. ഋത്വിജന്മാരെക്കുറിച്ച് കർശനനിയമമില്ല; ലഭ്യരായവരെ വിധിപൂർവ്വം ആദരിച്ചു യജ്ഞത്തിൽ ഏർപ്പെടുത്തണം॥२५॥

Verse 26

द्वे पवित्रे त्र्यङ्गुलेस्तः प्रोक्षिणी चतुरङ्गुला । आज्यस्थाली त्र्यङ्गुलाथ चरुस्थाली षडङ्गुला ॥ २६ ॥

രണ്ട് പവിത്രങ്ങൾ (കുശവളയങ്ങൾ) ഓരോന്നും മൂന്ന് അങ്കുലം അളവുള്ളവ. പ്രോക്ഷിണി നാല് അങ്കുലം. ആജ്യസ്ഥാലി മൂന്ന് അങ്കുലം; ചരുസ്ഥാലി ആറു അങ്കുലം അളവുള്ളത്॥২৬॥

Verse 27

द्व्यङ्गुलं तूपयमनमेकं सम्मार्जनाङ्गुलम् । स्रुवं षडङ्गुलं प्रोक्तं स्रुचं सार्द्धत्रयाङ्गुलम् ॥ २७ ॥

ഉപയമനം രണ്ട് അങ്കുലം അളവുള്ളതെന്ന് പറയുന്നു; സമ്മാർജനത്തിനുള്ള അങ്കുലം ഒരു അങ്കുലം. സ്രുവം ആറു അങ്കുലം; സ്രുചം മൂന്നു അര അങ്കുലം അളവെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു॥२७॥

Verse 28

प्रादेशमात्रा समिधः पूर्णपात्रं षडङ्गुलम् । प्रोक्षिण्या उत्तरे भागे प्रणीतापात्रमष्टभिः ॥ २८ ॥

സമിധുകൾ ഒരു പ്രാദേശം (കൈവിശാല്യം) നീളമുള്ളവയായിരിക്കണം. പൂർണ്ണപാത്രം ആറു അങ്കുലം അളവുള്ളത്. പ്രോക്ഷിണിയുടെ വടക്കുഭാഗത്ത് എട്ട് അങ്കുല അകലത്തിൽ പ്രണീതാപാത്രം സ്ഥാപിക്കണം॥२८॥

Verse 29

यानि कानि च तीर्थानि समुद्राः सरितस्तथा । प्रणीतायां समासन्नात्तस्मात्तां पूरयेज्जलैः ॥ २९ ॥

എത്രയോ തീർത്ഥങ്ങളും സമുദ്രങ്ങളും നദികളും ഉള്ളുവോ അവയെ സ്മരിച്ച്, പ്രണീതാപാത്രം സമീപത്തേക്ക് കൊണ്ടുവന്നപ്പോൾ അതിനെ ജലത്തോടെ നിറയ്ക്കണം॥२९॥

Verse 30

वैदिका वस्त्रहीना च नग्ना संप्रोच्यते द्विज । परिस्तीर्य्य ततो दर्भैः परिदध्यादिमां बुधः ॥ ३० ॥

ഹേ ദ്വിജാ! യോജ്യമായ ആവരണങ്ങളും ഉപകരണങ്ങളും ഇല്ലാതെ നടക്കുന്ന വൈദികകർമ്മം ‘നഗ്നം’ എന്നു പറയപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ ദർഭ പടർത്തി, പിന്നെ ബുദ്ധിമാൻ ഈ വിധി യഥാവിധി ക്രമപ്പെടുത്തി നിർവഹിക്കണം॥३०॥

Verse 31

इन्द्र वज्रं विष्णुचक्रं वामदेवत्रिशूलकम् । दर्भरूपतया त्रीणि पवित्रच्छेदनानि च ॥ ३१ ॥

ഇന്ദ്രന്റെ വജ്രം, വിഷ്ണുവിന്റെ ചക്രം, വാമദേവന്റെ ത്രിശൂലം—ഈ മൂന്നും ദർഭാരൂപമായി ധ്യാനിക്കുമ്പോൾ, പവിത്രം (ശുദ്ധിവളയം/തന്തു) ഒരുക്കുന്നതിനുള്ള ‘പവിത്ര-ഛേദനം’ എന്ന പുണ്യമായ മുറിക്കൽ ഉപകരണങ്ങളായും കീര്ത്തിക്കപ്പെടുന്നു॥३१॥

Verse 32

प्रोक्षणी च प्रकर्तव्या प्रणीतोदकसंयुता । तेनातिपुण्यदं कर्म पवित्रमिति कीर्तितम् ॥ ३२ ॥

പ്രോക്ഷണീ (തളിക്കൽ പാത്രം)യും ഒരുക്കണം; അത് പ്രണീതോദകം (സംസ്കൃത ജലം) നിറഞ്ഞതായിരിക്കണം. അതിനാൽ കർമ്മം അത്യന്തം പുണ്യദായകമാകുന്നു; അതുകൊണ്ട് അതിനെ ‘പവിത്രം’ എന്നു കീര്ത്തിക്കുന്നു॥३२॥

Verse 33

आज्यस्थाली प्रकर्तव्या पलमात्रप्रमाणिका । कुलालचक्रघटितं आसुरं मृण्मयं स्मृतम् ॥ ३३ ॥

ആജ്യസ്ഥാലി (നെയ്യ് പാത്രം) ഒരു പലം അളവിൽ ഒരുക്കണം. കുശവന്റെ ചക്രത്തിൽ നിർമ്മിച്ച മൺപാത്രം ‘ആസുര’ തരമെന്നു സ്മൃതിയിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു॥३३॥

Verse 34

तदेव हस्तघटितं स्थाल्यादि दैविकं भवेत् । स्रुवे च सर्वकर्माणि शुभान्यप्यशुभानि च ॥ ३४ ॥

കൈകൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച സ്ഥാലി മുതലായവ മാത്രമേ ‘ദൈവികം’ (ദേവോപയോഗ്യം) ആകൂ. സ്രുവം (ഹവിർ എടുക്കുന്ന കരണ്ടി) എന്നതിൽ എല്ലാ കർമ്മങ്ങളും—ശുഭവും അശുഭവും—അന്തർഭൂതമായതായി കീര്ത്തിക്കുന്നു॥३४॥

Verse 35

तस्य चैव पवित्रार्थं वह्नौ तापनमीरितम् । अग्रे धृतेन वैधव्यं मध्ये चैव प्रजाक्षयः ॥ ३५ ॥

അതിന്റെ ശുദ്ധിക്കായി അഗ്നിയിൽ താപനം വിധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഘൃതസഹിതം മുൻഭാഗത്ത് പിടിച്ചാൽ വൈധവ്യം വരും; മദ്ധ്യത്തിൽ പിടിച്ചാൽ സന്താനക്ഷയം സംഭവിക്കും.

Verse 36

मूले च म्रियते होता तस्माद्धार्यं विचार्य तत् । अग्निः सूर्यश्च सोमश्च विरञ्चिरनिलो यमः ॥ ३६ ॥

മൂലം മുറിഞ്ഞാൽ ഹോതാ (യജ്ഞകർത്താവ്) പോലും നശിക്കും; അതിനാൽ ആലോചിച്ച് അതേ മൂലത്തെ തന്നെ ധരിക്കണം. അഗ്നി, സൂര്യൻ, സോമൻ, വിരഞ്ചി (ബ്രഹ്മാ), അനിലൻ (വായു), യമൻ—ഇവയാണ് അതിന്റെ ധാരക ദൈവശക്തികൾ.

Verse 37

स्रुवे षडेते दैवास्तु प्रत्यङ्गुलमुपाश्रिताः । अग्निर्भोगार्थनाशाय सूर्यो व्याधिकरो भवेत् ॥ ३७ ॥

സ്രുവയിൽ ഈ ആറു ദേവതകളും ഓരോരുത്തരും ഒരു അങ്കുലമാത്രയിൽ അധിഷ്ഠിതരാണെന്ന് പറയുന്നു. അവിടെ അഗ്നി ഭോഗഫലം നശിപ്പിക്കുന്നു; സൂര്യൻ രോഗം ഉളവാക്കുന്നു.

Verse 38

निष्फलस्तु स्मृतः सोमो विरञ्चिः सर्वकामदः । अनिलो वृद्धिदः प्रोक्तो यमो मृत्युप्रदो मतः ॥ ३८ ॥

സോമൻ നിഷ്ഫലനെന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; വിരഞ്ചി (ബ്രഹ്മാ) സർവകാമപ്രദൻ. അനിലൻ (വായു) വർദ്ധിദാതാവെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു; യമൻ മരണപ്രദനെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.

Verse 39

सम्मार्जनोपयमनं कर्तव्यं च कुशद्वयम् । पूर्वं तु सर्वशाखं स्यात्पञ्चशाखं तथा परम् ॥ ३९ ॥

കർമ്മത്തിനായി സമ്മാർജനവും ഉപയമനവും ഒരുക്കണം; കൂടാതെ കുശദ്വയവും സജ്ജമാക്കണം. ആദ്യ കുശം ബഹുശാഖയുള്ളതാകണം; രണ്ടാമത്തേത് അഞ്ചുശാഖയുള്ളതാകണം.

Verse 40

श्रीपर्णी च शमी तद्वत्खदिरश्च विकङ्कतः । पलाशश्चैव विज्ञेयाः स्रुवे चैव तथा स्रुचि ॥ ४० ॥

ശ്രീപർണീ, ശമീ, ഖദിര, വികങ്കത, പലാശം—ഇവയാണ് സ്രുവവും സ്രുചിയും (ഹോമചമച്ചുകൾ) നിർമ്മിക്കാൻ ശാസ്ത്രസമ്മതമായ മരങ്ങൾ എന്നു അറിയേണ്ടത്।

Verse 41

हस्तोन्मितं स्रुवं शस्तं त्रिदशाङ्गुलिकं स्रुचम् । विप्राणां चैतदाख्यातं ह्यन्येषामङ्गुलोनकम् ॥ ४१ ॥

സ്രുവത്തിന് ഒരു ഹസ്തപ്രമാണവും, സ്രുചിക്ക് മുപ്പത് അങ്കുലപ്രമാണവും ശാസ്ത്രം നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. ഇത് ബ്രാഹ്മണർക്കായി; മറ്റുള്ളവർക്ക് ഒരു അങ്കുലം കുറവ്.

Verse 42

शूद्रा णां पतितानां च खरादीनां च नारद । दृष्टिदोषविनाशार्थं पात्राणां प्रोक्षणं स्मृतम् ॥ ४२ ॥

ഓ നാരദാ! ശൂദ്രർ, പതിതർ, കഴുത മുതലായവ കണ്ട പാത്രങ്ങളിൽ ദൃഷ്ടിദോഷജന്യമായ അശുദ്ധി നീക്കാൻ പ്രോക്ഷണം (പവിത്രജലം തളിക്കൽ) സ്മൃതിയിൽ ഉപദേശിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 43

अकृते पूर्णपात्रे तु यज्ञच्छिद्रं समुद्भवेत् । तस्मिन् पूर्णीकृते विप्र यज्ञसम्पूर्णता भवेत् ॥ ४३ ॥

പൂർണപാത്രകർമ്മം ചെയ്യാതിരുന്നാൽ യജ്ഞത്തിൽ ഛിദ്രം (ദോഷം) ഉദ്ഭവിക്കും. എന്നാൽ, ഓ വിപ്രാ! അത് വിധിപൂർവ്വം പൂർണ്ണീകരിച്ചാൽ യജ്ഞം സമ്പൂർണ്ണമാകും।

Verse 44

अष्टमुष्टिर्भवेत् किञ्चित् पुष्कलं तच्चतुष्टयम् । पुष्कलानि तु चत्वारि पूर्णपात्रं विदुर्बुधाः ॥ ४४ ॥

‘കിഞ്ചിത്’ എന്നത് എട്ട് മുഷ്ടി അളവാണ്; അതിന്റെ നാലിരട്ടിയെ ‘പുഷ്കലം’ എന്നു പറയുന്നു. നാല് പുഷ്കലങ്ങൾ ചേർന്നതിനെ പണ്ഡിതർ ‘പൂർണപാത്രം’ എന്നു അറിയുന്നു।

Verse 45

होमकाले तु सम्प्राप्ते न दद्यादासनं क्वचित् । दत्ते तृप्तो भवेद् वह्निः शापं दद्याच्च दारुणम् ॥ ४५ ॥

ഹോമകാലം എത്തിയാൽ ഒരിക്കലും ആസനം ദാനം ചെയ്യരുത്. ദാനം ചെയ്താൽ അഗ്നിദേവൻ അതിനെ തന്റെ ഭാഗമായി കരുതി തൃപ്തനായി ഭയങ്കര ശാപം നൽകാം.

Verse 46

आघारौ नासिके प्रौक्तौ आज्यभागौ च चक्षुषी । प्राजापत्यं मुखं प्रोक्तं कटिर्व्याहृतिभिः स्मृता ॥ ४६ ॥

രണ്ട് ആഘാര ആഹുതികൾ നാസികയിലെ രണ്ട് നാസാരന്ധ്രങ്ങളായി പ്രസ്താവിക്കപ്പെടുന്നു; രണ്ട് ആജ്യഭാഗങ്ങൾ രണ്ട് കണ്ണുകളായി. പ്രാജാപത്യ കർമ്മം മുഖമായി പറയപ്പെടുന്നു; കടി (അര) വ്യാഹൃതികളായി (ഭൂഃ ഭുവഃ സ്വഃ) സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 47

शीर्षं हस्तौ च पादौ च पञ्चवारुणमीरितम् । तथास्विष्टकृतं विप्र श्रोत्रे पूर्णाहुतिस्तथा ॥ ४७ ॥

തല, രണ്ട് കൈകൾ, രണ്ട് പാദങ്ങൾ—ഇവയെ ‘പഞ്ചവാരുണ’ കർമ്മമായി പ്രസ്താവിക്കുന്നു. അതുപോലെ, ഹേ വിപ്ര, സ്വിഷ്ടകൃത സമാപനാഹുതിയും ചെയ്യണം; ശ്രോത്രങ്ങളുമായി (ചെവികളുമായി) ബന്ധപ്പെട്ട് പൂർണാഹുതിയുടെ വിധിയും ഉണ്ട്.