Adhyaya 155: Śiva–Pārvatī Quarrel and Pārvatī’s Resolve for Austerity to Attain Gaurī-hood

Verse 1

*शर्व उवाच शरीरे मम तन्वङ्गि सिते भास्यसितद्युतिः भुजंगीवासिता शुद्धा संश्लिष्टा चन्दने तरौ //

ശർവൻ പറഞ്ഞു—ഹേ തന്വംഗി, ഹേ ശ്വേതവർണേ! എന്റെ ശരീരത്തിൽ ശുദ്ധവും ദീപ്തവുമായ വെളുത്ത കാന്തി പ്രകാശിക്കുന്നു; അത് സർപ്പിണിയുടെ വാസംപോലെ സുഗന്ധിതമായി, വൃക്ഷത്തിൽ ചന്ദനലേപംപോലെ ചേർന്നു പറ്റിയിരിക്കുന്നു।

Verse 2

चन्द्रातपेन संपृक्ता रुचिराम्बरया तथा रजनीवासिते पक्षे दृष्टिदोषं ददासि मे //

ചന്ദ്രപ്രകാശവും സൂര്യതാപവും കലർന്നതുപോലെ, മനോഹര വസ്ത്രം ധരിച്ചും, രാത്രിയുടെ സുഗന്ധം നിറഞ്ഞ പക്ഷത്തിൽ നീ എന്റെ ദൃഷ്ടിയിൽ ദോഷം വരുത്തുന്നു।

Verse 3

इत्युक्ता गिरिजा तेन मुक्तकण्ठा पिनाकिना उवाच कोपरक्ताक्षी भ्रुकुटीकुटिलानना //

പിനാകധാരിയായ മഹേശ്വരൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ഗിരിജ കഴുത്ത് തടസ്സമില്ലാതെ വെച്ച്, കോപത്തിൽ ചുവന്ന കണ്ണുകളോടും ചുരുണ്ട ഭ്രൂകുടിയാൽ വളഞ്ഞ മുഖത്തോടും കൂടി സംസാരിച്ചു।

Verse 4

*देव्युवाच स्वकृतेन जनः सर्वो जाड्येन परिभूयते अवश्यमर्थी प्राप्नोति खण्डनां जनमण्डले //

ദേവി പറഞ്ഞു—ഓരോ മനുഷ്യനും സ്വന്തം ചെയ്തികളാൽ തന്നെ ജഡത്വത്തിൽ കീഴടക്കപ്പെടുന്നു; അനിവാര്യമായ ആവശ്യത്താൽ യാചകനാകുന്നവൻ സമൂഹമണ്ഡലത്തിൽ അപമാനവും ‘ഖണ്ഡനവും’ അനുഭവിക്കുന്നു।

Verse 5

तपोभिर्दीर्घचरितैर् यच्च प्रार्थितवत्यहम् तस्या मे नियतस्त्वेष ह्य् अवमानः पदे पदे //

തപസ്സുകളും ദീർഘനിഷ്ഠാചരണങ്ങളും കൊണ്ട് ഞാൻ അപേക്ഷിച്ച അതേ വരത്തിനായി തന്നെ—എനിക്ക് നിശ്ചിതമായിരിക്കുന്നു: ഓരോ പടിയിലും അപമാനം।

Verse 6

नैवास्मि कुटिला शर्व विषमा नैव धूर्जटे सविषयस्त्वं गतः ख्यातिं व्यक्तदोषाकराश्रयः //

ഹേ ശർവ, ഞാൻ കപടയല്ല; ഹേ ധൂർജടേ, ഞാൻ അനീതിയുമല്ല. എന്നാൽ നീ നിന്റെ വിഷയസഹിതമായി, പ്രകടമായ ദോഷങ്ങളുടെ ഖനിയുടെ ആശ്രയമായി പ്രസിദ്ധനായിരിക്കുന്നു।

Verse 7

नाहं पूष्णो ऽपि दशना नेत्रे चास्मि भगस्य हि आदित्यश्च विजानाति भगवान्द्वादशात्मकः //

ഞാൻ പൂഷണന്റെ പല്ലുകൾ അല്ല; ഭഗന്റെ കണ്ണുകളും അല്ല. ദ്വാദശാത്മകനായ ഭഗവാൻ ആദിത്യൻ തന്നെയാണ് ഈ കര്‍ത്തവ്യങ്ങളെ യഥാർത്ഥമായി അറിഞ്ഞ് വിഭജിക്കുന്നത്.

Verse 8

मूर्ध्नि शूलं जनयसि स्वैर्दोषैर्मामधिक्षिपन् यस्त्वं मामाह कृष्णेति महाकालेति विश्रुतः //

സ്വദോഷങ്ങളാൽ എന്നെ അധിക്ഷേപിച്ച് നീ എന്റെ തലയിൽ കുത്തുന്ന വേദന ഉളവാക്കുന്നു; എങ്കിലും നീ എന്നെ ‘കൃഷ്ണ’ എന്നു വിളിക്കുന്നവനായി, ‘മഹാകാലൻ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായി നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 9

यास्याम्यहं परित्यक्त्वा चात्मानं तपसा गिरिम् जीवन्त्या नास्ति मे कृत्यं धूर्तेन परिभूतया //

ഞാൻ പർവതത്തിലേക്ക് പോയി തപസ്സിൽ എന്നെ സമർപ്പിച്ച് പുറപ്പെടും. ദുഷ്ടനാൽ വഞ്ചിക്കപ്പെട്ടും അപമാനിക്കപ്പെട്ടും ഉള്ള എനിക്ക്, ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോഴും ഇനി ചെയ്യാനുള്ളത് ഒന്നുമില്ല.

Verse 10

निशम्य तस्या वचनं कोपतीक्ष्णाक्षरं भवः उवाचाविष्टसंभ्रान्तिप्रणयोन्मिश्रया गिरा //

അവളുടെ കോപത്തിൽ മൂർച്ചയുള്ള വാക്കുകൾ കേട്ട ഭവൻ, വ്യാകുലതയും ആശങ്കയും ശേഷിച്ച സ്നേഹവും കലർന്ന ശബ്ദത്തിൽ മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 11

*शर्व उवाच अनात्मज्ञासि गिरिजे नाहं निन्दापरस्तव त्वद्भक्तिबुद्ध्या कृतवांस् तवाहं नामसंश्रयम् //

ശർവൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഗിരിജേ, നീ എന്റെ അന്തർഭാവം അറിയുന്നില്ല. ഞാൻ നിന്നെ നിന്ദിക്കുന്നവൻ അല്ല; നിന്നോടുള്ള ഭക്തിബുദ്ധിയാൽ തന്നെയാണ് ഞാൻ നിന്റെ നാമത്തെ ശരണമായി ആശ്രയിച്ചത്.

Verse 12

विकल्पः स्वस्थचित्ते ऽपि गिरिजे नैव कल्पना यद्येवं कुपिता भीरु त्वं तवाहं न वै पुनः //

ഹേ ഗിരിജേ, ചിത്തം ശാന്തമായിരുന്നാലും സംശയവും വ്യാമോഹകൽപ്പനയും പിന്തുടരരുത്. നീ ഇങ്ങനെ കോപിച്ചാൽ, ഹേ ഭീരു, ഇനി ഞാൻ നിന്റേതല്ല; നീയും എന്റേതല്ല.

Verse 13

नर्मवादी भविष्यामि जहि कोपं शुचिस्मिते शिरसा प्रणतश्चाहं रचितस्ते मयाञ्जलिः //

ഞാൻ മൃദുവായും മധുരമായും സംസാരിക്കും. ഹേ ശുചിസ്മിതേ, കോപം ഉപേക്ഷിക്കൂ. ഞാൻ തല കുനിച്ച് നിനക്കു പ്രണാമം ചെയ്യുന്നു; നിനക്കായി അഞ്ജലി അർപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 14

स्नेहेनाप्यवमानेन निन्दितेनैति विक्रियाम् तस्मान्न जातु रुष्टस्य नर्मस्पृष्टो जनः किल //

സ്നേഹവും അവമാനവും നിന്ദയും ചേർന്നാൽ അത് വികൃതിയായി അനർത്ഥം വരുത്തുന്നു. അതുകൊണ്ട് കോപമുള്ളവനെ ഒരിക്കലും തമാശയോ പരിഹാസവാക്കുകളോ കൊണ്ട് സമീപിക്കരുത്—എന്നാണ് പറയുന്നത്.

Verse 15

अनेकैश्चाटुभिर्देवी देवेन प्रतिबोधिता कोपं तीव्रं न तत्याज सती मर्मणि घट्टिता //

ദേവൻ അനവധി ആശ്വാസവചനങ്ങളാൽ ദേവിയെ ആവർത്തിച്ച് ബോധിപ്പിച്ചിട്ടും, സതി തന്റെ തീക്ഷ്ണകോപം വിട്ടില്ല; കാരണം അവളുടെ മർമത്തിൽ തന്നെ മുറിവേറ്റിരുന്നു.

Verse 16

अवष्टब्धम् अथास्फाल्य वासः शंकरपाणिना विपर्यस्तालका वेगाद् यातुमैच्छत शैलजा //

അപ്പോൾ ശങ്കരന്റെ കൈ അവളുടെ വസ്ത്രം മുറുകെ പിടിച്ച് വലിച്ചു; വേഗത്തിൽ അലകുകൾ അസ്തവ്യസ്തമായ ശൈലജാദേവി അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെടാൻ ആഗ്രഹിച്ചു.

Verse 17

तस्या व्रजन्त्याः कोपेन पुनराह पुरान्तकः सत्यं सर्वैरवयवैः सुतासि सदृशी पितुः //

അവൾ കോപത്തോടെ പുറപ്പെടുമ്പോൾ പുരാന്തകൻ വീണ്ടും പറഞ്ഞു— “സത്യമായി, നിന്റെ എല്ലാ അവയവങ്ങളിലും നീ പിതാവിനെപ്പോലെ തന്നെയുള്ള പുത്രിയാണ്.”

Verse 18

हिमाचलस्य शृङ्गैस्तैर् मेघजालाकुलैर्नभः तथा दुरवगाह्येभ्यो हृदयेभ्यस्तवाशयः //

ഹിമാചലശിഖരങ്ങളെ ചുറ്റിയ മേഘജാലം ആകാശത്തെ മൂടുന്നതുപോലെ, ദുർഅവഗാഹ്യഹൃദയങ്ങൾക്ക് നിന്റെ അന്തർആശയം ഗ്രഹിക്കുക ദുഷ്കരം.

Verse 19

काठिन्याङ्कस्त्वमस्मभ्यं वनेभ्यो बहुधा गता कुटिलत्वं च वर्त्मभ्यो दुःसेव्यत्वं हिमादपि संक्रान्तिं सर्वदैवेति तन्वङ्गि हिमशैलराट् //

ഓ തന്വംഗി! വനങ്ങളിൽ നിന്നു നീ ഞങ്ങൾക്ക് പലവട്ടം കാഠിന്യത്തിന്റെ മുദ്ര കൊണ്ടുവന്നു; പാതകളിൽ നിന്നു അവയുടെ വളവുതനം; ഹിമത്തിൽ നിന്നു പോലും സമീപിക്കാനും സഹിക്കാനും ദുഷ്കരമായ ദുഃസേവ്യത. അതിനാൽ ദേവന്മാരുടെ ഓരോ സംക്രാന്തികാലത്തും ഹിമശൈലരാജനായ ഹിമവാൻ ഇത്തരത്തിലുള്ള പരീക്ഷകളുടെ കാരണമെന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 20

इत्युक्ता सा पुनः प्राह गिरिशं शैलजा तदा कोपकम्पितमूर्धा च प्रस्फुरद्दशनच्छदा //

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ശൈലജ അപ്പോൾ ഗിരീശനോട് വീണ്ടും പറഞ്ഞു; കോപം മൂലം അവളുടെ തല നടുങ്ങി, പല്ലുകൾ മിന്നുമ്പോൾ അധരങ്ങൾ വിറച്ചു.

Verse 21

*उमोवाच मा सर्वान्दोषदानेन निन्दान्यान्गुणिनो जनान् तवापि दुष्टसंपर्कात् संक्रान्तं सर्वमेव हि //

ഉമ പറഞ്ഞു— “എല്ലാവർക്കും കുറ്റം ചുമത്തി മറ്റു ഗുണവാന്മാരെ നിന്ദിക്കരുത്. ദുഷ്ടസംഗം മൂലം ആ മലിനത നിനക്കിലും സംക്രാന്തമാകുന്നു.”

Verse 22

व्यालेभ्यो ऽनेकजिह्वत्वं भस्मना स्नेहबन्धनम् हृत्कालुष्यं शशाङ्कात्तु दुर्बोधित्वं वृषादपि //

സർപ്പങ്ങളിൽ നിന്നു പലനാവുള്ള സ്വഭാവം വരുന്നു; ഭസ്മത്തിൽ നിന്നു സ്നേഹം (ആസക്തി) എന്ന ബന്ധനം ഉണ്ടാകുന്നു. ചന്ദ്രനിൽ നിന്നു ഹൃദയത്തിൽ കലുഷത വരുന്നു; വൃഷഭത്തിൽ നിന്നു ബോധത്തിന്റെ ദുർഗ്രാഹ്യതയും ഉണ്ടാകുന്നു.

Verse 23

तथा बहु किमुक्तेन अलं वाचा श्रमेण ते श्मशानवासान् निर्भीस् त्वं नग्नत्वान्न तव त्रपा निर्घृणत्वं कपालित्वाद् दया ते विगता चिरम् //

ഇനി കൂടുതലായി എന്തു പറയണം? മതി—നിനക്കായി എന്റെ വാക്കുകളുടെ ശ്രമം വ്യർത്ഥം. ശ്മശാനവാസം കൊണ്ടു നീ നിർഭയനായിരിക്കുന്നു; നഗ്നതകൊണ്ട് നിനക്കു ലജ്ജയില്ല. കപാലധാരമാർഗ്ഗം കൊണ്ടു നീ നിർദയനായിരിക്കുന്നു—നിന്റെ കരുണ ഏറെക്കാലം മുമ്പേ അസ്തമിച്ചു.

Verse 24

*सूत उवाच इत्युक्त्वा मन्दिरात्तस्मान् निर्जगाम हिमाद्रिजा //

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട് ഹിമാദ്രിജ (പാർവതി) ആ മന്ദിരത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 25

तस्यां व्रजन्त्यां देवेशगणैः किलकिलो ध्वनिः क्व मातर्गच्छसि त्यक्त्वा रुदन्तो धाविताः पुनः //

അവൾ പോകുമ്പോൾ ദേവേശഗണങ്ങളിൽ കലകലധ്വനി ഉയർന്നു—“മാതാവേ! ഞങ്ങളെ വിട്ട് എവിടേക്കാണ് പോകുന്നത്?”—എന്ന് കരഞ്ഞുകൊണ്ട് അവർ വീണ്ടും അവളുടെ പിന്നാലെ ഓടി.

Verse 26

विष्टभ्य चरणौ देव्या वीरको बाष्पगद्गदम् प्रोवाच मातः किंत्वेतत् क्व यासि कुपितान्तरा //

ദേവിയുടെ പാദങ്ങൾ പിടിച്ച് വീരകൻ—കണ്ണീരാൽ കണ്ഠം ഇടറിക്കൊണ്ട്—പറഞ്ഞു: “മാതാവേ, ഇതെന്ത്? ഉള്ളിൽ കോപം നിറച്ച് എവിടേക്കാണ് പോകുന്നത്?”

Verse 27

अहं त्वामनुयास्यामि व्रजन्तीं स्नेहवर्जिताम् नो चेत्पतिष्ये शिखरात् तपोनिष्ठे त्वयोज्झितः //

നീ സ്നേഹരഹിതയായി പുറപ്പെട്ടാലും ഞാൻ നിന്നെ അനുഗമിക്കും. അല്ലെങ്കിൽ, ഹേ തപോനിഷ്ഠേ, നിന്നാൽ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട ഞാൻ പർവ്വതശിഖരത്തിൽ നിന്ന് വീഴും.

Verse 28

उन्नाम्य वदनं देवी दक्षिणेन तु पाणिना उवाच वीरकं माता शोकं पुत्रक मा कृथाः //

ദേവീസ്വരൂപിണിയായ മാതാവ് വലങ്കൈകൊണ്ട് അവന്റെ മുഖം ഉയർത്തി വീരകനോട് പറഞ്ഞു—“മകനേ, ദുഃഖിക്കരുത്.”

Verse 29

शैलाग्रात्पतितुं नैव न चागन्तुं मया सह युक्तं ते पुत्र वक्ष्यामि येन कार्येण तच्छृणु //

“പർവ്വതശിഖരത്തിൽ നിന്ന് ചാടുന്നത് നിനക്കു യുക്തമല്ല; എന്റെ കൂടെ വരുന്നതും യുക്തമല്ല. മകനേ, ചെയ്യേണ്ട കാര്യം ഞാൻ പറയും—അത് കേൾക്കുക.”

Verse 30

कृष्णेत्युक्त्वा हरेणाहं निन्दिता चाप्यनिन्दिता सार्हं तपः करिष्यामि येन गौरीत्वमाप्नुयाम् //

ഹരി എന്നെ “കൃഷ്ണാ” എന്നു വിളിച്ചതിനാൽ ഞാൻ നിന്ദിതയുമായി, എന്നാൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ അനിന്ദ്യയുമായി തന്നെയിരുന്നു. അതിനാൽ ഞാൻ വിധിപൂർവ്വം തപസ്സു ചെയ്യും; അതിലൂടെ ഗൗരീത്വം—മംഗളമായ ശ്വേതപ്രഭ—പ്രാപിക്കും.

Verse 31

एष स्त्रीलम्पटो देवो यातायां मय्यनन्तरम् द्वाररक्षा त्वया कार्या नित्यं रन्ध्रान्ववेक्षिणा //

“ഈ ദേവൻ സ്ത്രീകളോടു മോഹമുള്ളവൻ. ഞാൻ യാത്രയായി പോയതിന് ശേഷം നീ വാതിൽ കാവൽ ചെയ്യണം—എപ്പോഴും ജാഗ്രതയോടെ ഓരോ വിടവും രന്ധ്രവും നിരീക്ഷിച്ച്.”

Verse 32

यथा न काचित् प्रविशेद् योषिदत्र हरान्तिकम् दृष्ट्वा परांस्त्रियं चात्र वदेथा मम पुत्रक //

ഇവിടെ മറ്റൊരു പുരുഷന്റെ അടുത്ത സ്വകാര്യസന്നിധിയിലേക്ക് ഒരു സ്ത്രീയും പ്രവേശിക്കാതിരിക്കാൻ നോക്കുക. ഇവിടെ മറ്റൊരാളുടെ ഭാര്യയെ കണ്ടാൽ ഉടൻ പറയുക—“ഇവൾ എന്റെതാണ്, മകനേ!”

Verse 33

शीघ्रम् एव करिष्यामि यथायुक्तम् अनन्तरम् एवमस्त्विति देवीं स वीरकः प्राह सांप्रतम् //

“യഥായോഗ്യം ഞാൻ ഇത് വേഗത്തിൽ, വൈകാതെ തന്നെ ചെയ്യും.” എന്ന് അന്നേരം വീരകൻ ദേവിയോട് പറഞ്ഞു—“ഏവമസ്തു.”

Verse 34

मातुराज्ञामृताह्लादप्लाविताङ्गो गतज्वरः जगाम कक्षां संद्रष्टुं प्रणिपत्य च मातरम् //

മാതാവിന്റെ ആജ്ഞ എന്ന അമൃതസമാന ആനന്ദം അവന്റെ ശരീരമൊട്ടാകെ നിറഞ്ഞു; ജ്വരവും മാറി. മാതാവിനെ ദർശിക്കാനായി അന്തഃകക്ഷയിലേക്കു പോയി, മാതാവിന് പ്രണാമം ചെയ്തു.