Adhyaya 86: Dhumralocana’s Mission and His Ashing by the Goddess; Shumbha Sends Chanda and Munda
धूम्रलोचनवधः (Dhūmralocana-vadhaḥ)
Devi's Grace
ഈ അധ്യായത്തിൽ ശുംഭൻ ദേവിയുടെ സൗന്ദര്യത്തിൽ മോഹിതനായി ധൂമ്രലോചനനെ ദൂതനായി അയക്കുന്നു—ദേവിയെ സമ്മതിപ്പിച്ച് അല്ലെങ്കിൽ ബലമായി കൊണ്ടുവരാൻ. ധൂമ്രലോചനൻ സൈന്യവുമായി എത്തി അഹങ്കാരത്തോടെ കടുത്ത വാക്കുകൾ പറയുന്നു. ദേവി അവന്റെ ദർപ്പം തള്ളിക്കളഞ്ഞ് ക്രോധത്തിൽ വെറും ‘ഹുംകാരം’ കൊണ്ടുതന്നെ അവനെ ഭസ്മമാക്കുന്നു. ധൂമ്രലോചനവധവാർത്ത കേട്ട് ശുംഭൻ രോഷാകുലനായി ദേവിയോട് യുദ്ധത്തിനായി ചണ്ഡനും മുണ്ഡനും അയക്കുന്നു.
Divine Beings
Celestial Realms
Key Content Points
Focus Keywords
Shlokas in Adhyaya 86
Verse 1
इति श्रीमार्कण्डेयपुराणेऽथ सावर्णिके मन्वन्तरे देविमाहात्म्ये पञ्चाशोत्तमोध्यायः । षडशीतितमोऽध्यायः- ८६ । ऋषिरुवाच इत्याकर्ण्य वचो देव्याः स दूतोऽमर्षपूरितः । समाचष्ट समागम्य दैत्यराजाय विस्तरात् ॥
ഋഷി പറഞ്ഞു—ദേവിയുടെ വചനങ്ങൾ കേട്ട ആ ദൂതൻ ക്രോധം നിറഞ്ഞവനായി; പിന്നെ പോയി ദൈത്യരാജാവിനോട് ആ എല്ലാം വിശദമായി അറിയിച്ചു.
Verse 2
तस्य दूतस्य तद्वाक्यमाकर्ण्यासुरराट् ततः । सक्रोधः प्राह दैत्यानामधिपं धूम्रलोचनम् ॥
ദൂതന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട അസുരരാജാവ് ക്രോധത്തോടെ ജ്വലിച്ചു; പിന്നെ ദൈത്യപ്രധാനനായ ധൂമ്രലോചനനോട് പറഞ്ഞു.
Verse 3
हे धूम्रलोचनाशु त्वं स्वसैन्यपरिवारितः । तामानय बलाद् दुष्टां केशाकर्षणविह्वलाम् ॥
ഹേ ധൂമ്രലോചനാ, വേഗം—നിന്റെ സൈന്യത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്—ആ ദുഷ്ടസ്ത്രീയെ മുടി പിടിച്ച് വലിച്ചിഴച്ച് പീഡിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ബലമായി ഇവിടെ കൊണ്ടുവരിക.
Verse 4
तत्परित्राणदः कश्चिद्यदि वोत्तिष्ठतेऽपरः । स हन्तव्योऽमरो वापि यक्षो गन्धर्व एव वा ॥
അവളെ രക്ഷിക്കാൻ ആരെങ്കിലും എഴുന്നേറ്റ് നിലകൊള്ളുകയാണെങ്കിൽ അവനെ വധിക്കണം—അവൻ ദേവനായാലും, യക്ഷനായാലും, ഗന്ധർവനായാലും।
Verse 5
ऋषिरुवाच तेनाज्ञप्तस्ततः शीघ्रं स दैत्यो धूम्रलोचनः । वृतः पष्ट्या सहस्राणामसुराणां द्रुतं ययौ ॥
ഋഷി പറഞ്ഞു: അവന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ദാനവൻ ധൂമ്രലോചനൻ ഉടൻ പുറപ്പെട്ടു; ആയിരക്കണക്കിന് അസുരസംഘങ്ങൾ ചുറ്റിനിന്ന് വേഗത്തിൽ മുന്നേറി।
Verse 7
स दृष्ट्वा तां ततो देवीं तुहिनाचलसंस्थिताम् । जगादोच्चैः प्रयाहिति मूलं शुम्भनिशुम्भयोः ॥ न चेत्प्रीत्याद्य भवती मद्भर्तारमुपैष्यति । ततो बलान्नयाम्येष केशाकर्षणविह्वलाम् ॥
ഹിമാലയത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ദേവിയെ കണ്ടപ്പോൾ അവൻ ഉച്ചത്തിൽ വിളിച്ചു: “ശുംഭ-നിശുംഭരുടെ സന്നിധിയിലേക്കു വരിക. ഇന്ന് നീ സ്വമേധയാ എന്റെ പ്രഭുവിന്റെ അടുക്കൽ വരാതിരുന്നാൽ, നിന്റെ മുടി വലിച്ച് വേദനിപ്പിച്ച് ബലമായി പിടിച്ചു കൊണ്ടുപോകും.”
Verse 8
श्रीदेव्युवाच दैत्येश्वरेण प्रहितो बलवान् बलसंवृतः । बलान्नयासि मामेवं ततः किं ते करोम्यहम् ॥
ഭഗവതി ദേവി പറഞ്ഞു: “ദൈത്യേന്ദ്രൻ അയച്ച നീ ബലവാനാണ്, ബലത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവനും. നീ എന്നെ ഇങ്ങനെ ബലമായി കൊണ്ടുപോകുമെങ്കിൽ—അപ്പോൾ ഞാൻ നിന്നോട് എന്ത് ചെയ്യണം?”
Verse 9
ऋषिरुवाच इत्युक्तः सोऽभ्यधावत्तामसुरो धूम्रलोचनः । हुंकारेणैव तं भस्म सा चकाराम्बिका ततः ॥
ഋഷി പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തപ്പോൾ ആ അസുരൻ ധൂമ്രലോചനൻ ദേവിയിലേക്കു പാഞ്ഞുവന്നു; അപ്പോൾ അംബിക വെറും ‘ഹൂം’കാരമാത്രംകൊണ്ട് അവനെ ഭസ്മമാക്കി।
Verse 10
अथ क्रुद्धं महासैन्यमसुराणां तथाम्बिका । ववर्ष सायकैस्तीक्ष्णैस्तथा शक्तिपरश्वधैः ॥
അപ്പോൾ അംബിക ക്രുദ്ധിച്ച മഹാ അസുരസൈന്യത്തിന്മേൽ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളുടെ മഴ പെയ്തു; ശൂലങ്ങളും പരശുക്കളുംകൊണ്ടും പ്രഹരിച്ചു।
Verse 11
ततो धुतसटः कोपात्कृत्वा नादं सुभैरवम् । पपातासुरसेनायां सिंहः देव्याः स्ववाहनः ॥
അപ്പോൾ ക്രോധത്തിൽ കേശരം കുലുക്കിയും അത്യന്തം ഭീകരമായ ഗർജ്ജനം മുഴക്കിയും ദേവിയുടെ വാഹനമായ സിംഹം അസുരസൈന്യത്തിലേക്ക് ചാടിവീണു।
Verse 12
कांश्चित् करप्रहारेण दैत्यानास्येन चापरान् । आक्रम्य चाधरेणान्यान् स जग्हान महासुरान् ॥
ചില ദൈത്യരെ അവൻ പാദപ്രഹാരങ്ങളാൽ വീഴ്ത്തി; ചിലരെ വായാൽ; മറ്റുചിലരെ ചവിട്ടിയും താഴത്തെ താടിയുടെ പല്ലുകൾകൊണ്ട് കടിച്ചും കൊന്നു।
Verse 13
केषाञ्चित् पाटयामास नखैः कोष्ठानि केशरी । तथा तलप्रिहारेण शिरांसि कृतवान् पृथक् ॥
ചിലരുടെ നെഞ്ചുകൾ അവൻ നഖങ്ങളാൽ പിളർത്തി; ചിലരുടെ തലകൾ പാദപ്രഹാരങ്ങളാൽ വേർപെടുത്തി।
Verse 14
विच्छिन्नबाहुशिरसः सृतास्तेन तथापरे । पपौ च रुधिरं कोष्ठादन्येषां धुतकेसरः ॥
മറ്റുചിലർ, കൈകളും തലകളും ഛേദിക്കപ്പെട്ട നിലയിൽ, അവനിൽ നിന്ന് ഓടിപ്പോയി; കേശരം കുലുക്കുന്ന സിംഹം മറ്റുള്ളവരുടെ നെഞ്ചുകളിൽ നിന്നുള്ള രക്തം കുടിച്ചു।
Verse 15
क्षणेन तद्बलं सर्वं क्षयं नीतं महात्मना । तेन केसरिणा देव्याः वाहनेंनातिकोपिना ॥
ക്ഷണമാത്രത്തിൽ തന്നെ ദേവിയുടെ വാഹനം ആയ ആ മഹാത്മ സിംഹം അത്യന്തം ക്രോധത്തോടെ ആ മുഴുവൻ സൈന്യത്തെയും നശിപ്പിച്ചു।
Verse 16
श्रुत्वा तमसुरं देव्याः निहतं धूम्रलोचनम् । बलं च क्षयितं कृत्स्नं देवीकेसरिणा ततः ॥
അസുരനായ ധൂമ്രലോചനൻ ദേവിയാൽ വധിക്കപ്പെട്ടുവെന്നും ദേവിയുടെ സിംഹം മുഴുവൻ സൈന്യവും നശിപ്പിച്ചുവെന്നും കേട്ടപ്പോൾ, പിന്നെ—
Verse 17
चुकोप दैत्याधिपतिः शुम्भः प्रस्फुरिताधरः । आज्ञापयामास च तौ चण्डमुण्डौ महासुरौ ॥
അപ്പോൾ ദൈത്യാധിപൻ ശുംഭൻ ക്രോധത്തിൽ ജ്വലിച്ച്, അധരങ്ങൾ വിറയ്ക്കെ, ആ രണ്ടു മഹാസുരന്മാരായ ചണ്ഡനും മുണ്ഡനും ആജ്ഞാപിച്ചു।
Verse 18
हे चण्ड हे मुण्ड बलैर्बहुभिः परिवारितौ । तत्र गच्छत गत्वा च सा समानीयतां लघु ॥
‘ഓ ചണ്ഡാ! ഓ മുണ്ഡാ! അനേകം സൈന്യദളങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവരായി അവിടെ പോകുക; പോയി അവളെ വേഗത്തിൽ ഇവിടെ കൊണ്ടുവരിക.’
Verse 19
केशेष्वाकृष्य बद्ध्वा वा यदि वः संशयो युधि । तदाशेषायुधैः सर्वैरसुरैर्विनिहन्यताम् ॥
‘യുദ്ധത്തിൽ എന്തെങ്കിലും സംശയം ഉണ്ടെങ്കിൽ അവളുടെ മുടി പിടിച്ച് വലിച്ചുകൊണ്ട് ബന്ധിക്കുക; പിന്നെ എല്ലാ അസുരരും എല്ലാ ആയുധങ്ങളാലും അവളെ വധിക്കട്ടെ.’
Verse 20
तस्यां हतायां दुष्टायां सिंहें च विनिपातिते । शीघ्रमागम्यतां बद्ध्वा गृहीत्वा तामथाम्बिकाम् ॥
ആ ദുഷ്ടസ്ത്രീ വധിക്കപ്പെടുകയും സിംഹവും വീഴ്ത്തപ്പെടുകയും ചെയ്താൽ, ഉടൻ മടങ്ങിവരിക—ആ അംബികയെ ബന്ധിച്ച് പിടിച്ചുകൊണ്ടുവരിക।
Frequently Asked Questions
The chapter foregrounds the contrast between coercive power (asuric abduction and intimidation) and divine sovereignty (the Devī’s effortless, non-instrumental destruction of evil), presenting shakti as a principle that subordinates brute force and fear-based rule.
It marks a decisive escalation: Śumbha’s attempt at forcible capture fails immediately with Dhūmralocana’s death, the asura army is routed by the Devī’s lion, and Śumbha responds by sending higher-ranking agents (Caṇḍa and Muṇḍa), intensifying the campaign.
It establishes a hallmark Devī Māhātmya motif—victory through the Devī’s intrinsic power (huṃkāra as a shaktic act) and the martial agency of her vāhana—while narratively preparing the Caṇḍa–Muṇḍa episode central to later manifestations and epithets of the Goddess.