Adhyaya 41: Yogic Conduct and the Discipline Leading to Siddhi

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे योगसिद्धिर्नाम चत्वारिंशोऽध्यायः । एकचत्वारिंशोऽध्यायः । अलर्क उवाच— भगवन्! योगिनश्चर्यां श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः । ब्रह्मवर्त्मन्यनुसरन् यथा योगी न सीदति ॥

അലർക്കൻ പറഞ്ഞു— ഹേ ഭഗവൻ, യോഗിയുടെ യഥാർത്ഥ ആചാരം ഞാൻ സത്യമായി കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ബ്രഹ്മമാർഗം അനുസരിക്കുന്ന യോഗി എങ്ങനെ വിഷാദത്തിലേക്കോ പതനത്തിലേക്കോ വീഴുന്നില്ല?

Verse 2

दत्तात्रेय उवाच— मानापमानौ यावेतौ प्रत्युद्वेगकरौ नृणाम् । तावेव विपरीतार्थौ योगिनः सिद्धिकारकौ ॥

ദത്താത്രേയൻ പറഞ്ഞു— മാനവും അപമാനവും മനുഷ്യരിൽ ക്ഷോഭം ഉണ്ടാക്കുന്ന രണ്ടാണ്; അതേ രണ്ടും യോഗിക്ക് വിപരീതാർത്ഥത്തിൽ സിദ്ധിയുടെ കാരണമാകുന്നു.

Verse 3

मानापमानौ यावेतौ तावेवाहुर्विषामृते । अपमानोऽमृतं तत्र मानस्तु विषमं विषम् ॥

മാനവും അപമാനവും വിഷവും അമൃതവും എന്നു പറയപ്പെടുന്നു; അവിടെ അപമാനം അമൃതം, മാനമോ അത്യന്തം ഭീകരമായ വിഷം.

Verse 4

चक्षुः पूतं न्यसेत्पादं वस्त्रपूतं जलं पिबेत् । सत्यपूतां वदेद्वाणीं बुद्धिपूतञ्च चिन्तयेत् ॥

കണ്ണുകളാൽ നോക്കി ‘ശുദ്ധമാക്കിയ’ സ്ഥലത്ത് പാദം വെക്കട്ടെ; വസ്ത്രംകൊണ്ട് ചുരന്ന വെള്ളം കുടിക്കട്ടെ; സത്യത്താൽ ശുദ്ധമായ വാക്കുകൾ പറയട്ടെ; വിവേകത്താൽ ശുദ്ധമായ ചിന്ത നടത്തട്ടെ.

Verse 5

आतिथ्यश्राद्धयज्ञेषु देवयात्रोत्सवेषु च । महाजनञ्च सिद्ध्यार्थं न गच्छेद्योगवित् क्वचित् ॥

അതിഥി-ഭോജനങ്ങൾ, ശ്രാദ്ധങ്ങൾ, യജ്ഞങ്ങൾ, ദേവയാത്രകൾ, മഹോത്സവങ്ങൾ—അതുപോലെ അനേകം ആളുകളുടെ സംഗമങ്ങൾ—ഇവിടങ്ങളിലേക്ക് സിദ്ധിക്കായി യോഗവിദൻ എവിടെയും പോകേണ്ടതില്ല.

Verse 6

व्यस्ते विधूमे व्यङ्गारे सर्वस्मिन् भुक्तवज्जने । अटेत योगविद् भैक्ष्यं न तु त्रिष्वेव नित्यशः ॥

പാചകം മാറ്റിവെച്ച ശേഷം, പുക മാറി, കനൽ അണഞ്ഞു, എല്ലാവരും ഭക്ഷണം കഴിച്ച ശേഷം, യോഗവിദൻ ഭിക്ഷയ്ക്കായി പോകണം; എന്നാൽ അവൻ ദിവസേന വെറും മൂന്ന് വീടുകളിൽ മാത്രം ഭിക്ഷ തേടരുത്।

Verse 7

यथैवमवमन्यन्ते जनाः परिभवन्ति च । तथा युक्तश्चरेद्योगी सतां वर्त्म न दूषयन् ॥

ജനങ്ങൾ അവനെ അവമാനിക്കുകയും നിന്ദിക്കുകയും ചെയ്താലും, യോഗി ശാസനയിൽ നിലകൊണ്ട് തന്റെ ആചാരം തുടരണം—സജ്ജന്മാരുടെ മാർഗം മലിനമാക്കാതെ।

Verse 8

भैक्ष्यञ्चरेद् गृहस्थेषु यायावरगृहेषु च । श्रेष्ठा तु प्रथमा चेति वृत्तिरस्योपदिश्यते ॥

അവൻ ഗൃഹസ്ഥരോടും യായാവരന്മാരുടെ (സഞ്ചരിക്കുന്ന ഭിക്ഷുക്കളുടെ) വീടുകളിലും ഭിക്ഷ തേടണം. ഇവയിൽ ആദ്യത്തേതായ ഗൃഹസ്ഥഭിക്ഷയാണ് അവനു ശ്രേഷ്ഠമായ ഉപജീവനം എന്നു പഠിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 9

अथ नित्यं गृहस्थेषु शालीनैषु चरेद्यतिः । श्रद्धधानेषु दान्तेषु श्रोत्रियेṣu महात्मसु ॥

അതുകൊണ്ട് സന്ന്യാസി നിത്യവും ശാലീനരും ശ്രദ്ധാവാന്മാരും ഇന്ദ്രിയസംയമമുള്ളവരും ശാസ്ത്രപണ്ഡിതന്മാരായ (ശ്രോത്രിയ) ഉന്നതചിത്തമുള്ള ഗൃഹസ്ഥന്മാരുടെ ഇടയിൽ പതിവായി സഞ്ചരിക്കണം।

Verse 10

अत ऊर्ध्वं पश्चापि अदुष्टापतितेषु च । भैक्ष्यचर्या विवर्णेषु जघन्या वृत्तिरिष्यते ॥

അതിലും താഴ്ന്ന ക്രമത്തിൽ, ദുഷ്ടരല്ലെങ്കിലും ആചാരത്തിൽ നിന്ന് പതിച്ചവരുടെയും വർണക്രമത്തിന് പുറത്തുള്ളവരുടെയും (വിവർണ) ഇടയിൽ ഭിക്ഷയാൽ ജീവിക്കൽ ഏറ്റവും താഴ്ന്ന ഉപജീവനമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 11

भैक्ष्यं यवागूं तक्रं वा पयो यावकमेव वा । फलं मूलं प्रियङ्गुं वा कणपिण्याकसक्तवः ॥

ഭിക്ഷയായി ലഭിക്കുന്ന അന്നം, യവമാണ്ടം, മോര്, പാല്‍ അല്ലെങ്കില്‍ യവം മാത്രം; ഫലം, മൂലം അല്ലെങ്കില്‍ പ്രിയംഗു ധാന്യം; കൂടാതെ ധാന്യം, എണ്ണക്കളി, മാവ് എന്നിവകൊണ്ട് തയ്യാറാക്കിയ ഭക്ഷണം—ഇവയാണ് ലഘുവായ ശുപാര്‍ശിത ആഹാരങ്ങള്‍.

Verse 12

इत्येते च शुभाहारा योगिनः सिद्धिकारकाः । तत् प्रयुञ्ज्यान्मुनिर्भक्त्या परमेण समाधिना ॥

ഇങ്ങനെ യോഗികൾക്കു ഹിതകരമായ ഈ ആഹാരങ്ങൾ സിദ്ധി നൽകുന്നതായി പ്രസിദ്ധമാണ്. അതുകൊണ്ട് മുനി ഭക്തിയോടെയും പരമ സമാധി-ഏകാഗ്രതയോടെയും അവ സ്വീകരിക്കണം.

Verse 13

अपः पूर्वं सकृत् प्राश्य तूष्णीं भूत्वा समाहितः । प्राणायेति ततस्तस्य प्रथमा ह्याहुतिः स्मृता ॥

ആദ്യം ഒരിക്കൽ ജലം ആചമനം ചെയ്ത്, മൗനിയും സമാഹിതനുമായി, പിന്നെ ‘പ്രാണായ സ്വാഹാ’ എന്ന മന്ത്രത്തോടെ ആഹുതി അർപ്പിക്കണം; ഇതാണ് ആദ്യ ആഹുതി എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 14

अपानाय द्वितीया तु समानायते चापरा । उदानाय चतुर्थो स्याद्व्यानायेति च पञ्चमी ॥

രണ്ടാമത്തെ ആഹുതി അപാനയ്ക്ക്; അതിന് ശേഷം സമാനയ്ക്ക്. നാലാമത് ഉദാനയ്ക്ക്, അഞ്ചാമത് വ്യാനയ്ക്ക് അർപ്പിക്കണം.

Verse 15

प्राणायामैः पृथक् कृत्वा शेषं भुञ्जीत कामतः । अपः पुनः सकृत् प्राश्य आचम्य हृदयं स्पृशेत् ॥

ഇങ്ങനെ വേർതിരിച്ച് പ്രാണായാമ-ആഹുതികൾ നിർവഹിച്ചു, ശേഷിക്കുന്നതു ഇഷ്ടപ്രകാരം ഭക്ഷിക്കാം. തുടർന്ന് വീണ്ടും ഒരിക്കൽ ജലം കുടിച്ച് ആചമനം ചെയ്ത് ഹൃദയം സ്പർശിക്കണം.

Verse 16

अस्तेयं ब्रह्मचर्यञ्च त्यागो 'लोभस्तथैव च । व्रतानि पञ्च भिक्षूणामहिंसापरमाणि वै ॥

അസ്തേയം, ബ്രഹ്മചര്യം, സന്ന്യാസം, അപരിഗ്രഹം—ഇവ യതികളുടെ അഞ്ചു വ്രതങ്ങൾ; അഹിംസയാണ് അവയുടെ പരമ തത്ത്വം.

Verse 17

अक्रोधो गुरुशुश्रूषा शौचमाहारलाघवम् । नित्यस्वाध्याय इत्येते नियमाः पञ्च कीर्तिताः ॥

അക്രോധം, ഗുരുശുശ്രൂഷ, ശൗചം, ലഘുഭോജനം, നിത്യ സ്വാധ്യായം—ഇവ അഞ്ചും ‘നിയമങ്ങൾ’ എന്നു പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 18

सारभूतमुपासीत ज्ञानं यत्कार्यसाधकम् । ज्ञानानां बहुता येयं योगविघ्रकरा हि सा ॥

ലക്ഷ്യം സിദ്ധിപ്പിക്കുന്ന സാരജ്ഞാനം തന്നെ അഭ്യസിക്കണം; ജ്ഞാനങ്ങളുടെ ഈ ബഹുലത യോഗത്തിന് തടസ്സമാണ്.

Verse 19

इदं ज्ञेयमिदं ज्ञेयमिति यस्तृषितश्चरेत् । अपि कल्पसहस्रेषु नैव ज्ञेयमवाप्नुयात् ॥

തൃഷ്ണയാൽ പ്രേരിതനായി ‘ഇത് അറിയണം, അത് അറിയണം’ എന്നു ചിന്തിച്ച് അലഞ്ഞുനടക്കുന്നവൻ—ആയിരക്കണക്കിന് കല്പങ്ങളിലും പരമജ്ഞേയത്തെ പ്രാപിക്കുകയില്ല.

Verse 20

त्यक्तसङ्गो जितक्रोधो लघ्वाहारो जितेन्द्रियः । पिधाय बुद्ध्या द्वाराणि मनो ध्याने निवेशयेत् ॥

ആസക്തി ഉപേക്ഷിച്ച്, ക്രോധം ജയിച്ച്, ലഘുഭോജനം ചെയ്ത്, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിച്ച്—ബുദ്ധിയാൽ ‘ദ്വാരങ്ങൾ’ അടച്ച് മനസ്സിനെ ധ്യാനത്തിൽ സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 21

शून्येष्वेवावकाशेषु गुहासु च वनेषु च । नित्ययुक्तः सदा योगी ध्यानं सम्यगुपक्रमेत् ॥

ഏകാന്തമായ തുറന്ന സ്ഥലങ്ങളിലും, ഗുഹകളിലും, വനങ്ങളിലും—എപ്പോഴും ശാസിതനും നിരന്തരം യോഗത്തിൽ ഏകീഭവിച്ചവനുമായ യോഗി യഥാവിധി ധ്യാനം ആരംഭിക്കണം.

Verse 22

वाग्दण्डः कर्मदण्डश्च मनोदण्डश्च ते त्रयः । यस्यैते नियता दण्डाः स त्रिदण्डी महायतिḥ ॥

വാക്കിന്റെ ദണ്ഡം, കര്‍മ്മത്തിന്റെ ദണ്ഡം, മനസ്സിന്റെ ദണ്ഡം—ഇവ മൂന്നാണ്. ഇവയെ നിയന്ത്രിച്ചവന്‍ ത്രിദണ്ഡി, മഹാതപസ്വി ആകുന്നു.

Verse 23

सर्वमात्ममयं यस्य सदसज्जगदीदृशम् । गुणागुणमयन्तस्य कः प्रियः को नृपाप्रियः ॥

സത്-അസത് എന്ന നിലയിൽ കാണപ്പെടുന്ന ഈ സർവ്വലോകവും ആത്മാവേ ആണെന്ന് ദർശിക്കുന്നതും, ഗുണ-അഗുണാതീതനുമായവനോട്—ഹേ രാജാവേ—ആർക്കാണ് പ്രിയം? ആർക്കാണ് അപ്രിയം?

Verse 24

विशुद्धबुद्धिः समलोष्टकाञ्चनः समस्तभूतेṣu च तत्समाहितः । स्थानं परं शाश्वतमव्ययञ्च परं हि मत्वा न पुनः प्रजायते ॥

ശുദ്ധബുദ്ധിയോടെ മണ്ണുകട്ടയും സ്വർണ്ണവും സമമായി കണ്ട്, സർവ്വഭൂതങ്ങളിലും ആ തത്ത്വത്തിലേക്ക് സ്ഥിരചിത്തനായി നിലകൊണ്ട്, പരമധാമം നിത്യവും അവിനാശിയും എന്നു അറിഞ്ഞാൽ—അവൻ വീണ്ടും ജനിക്കുകയില്ല.

Verse 25

वेदाच्छ्रेṣ्ठाḥ सर्वयज्ञक्रियाś्च यज्ञाज्जप्यं ज्ञानमार्गश्च जप्यात् । ज्ञानाद्ध्यानं सङ्गरागव्यपेतं तस्मिन् प्राप्ते शाश्वतस्योपलब्धिः ॥

വേദപാരായണത്തേക്കാൾ ഉന്നതം എല്ലാ യജ്ഞകർമ്മങ്ങളും; യജ്ഞത്തേക്കാൾ ഉന്നതം ജപം; ജപത്തേക്കാൾ ഉന്നതം ജ്ഞാനമാർഗം. ജ്ഞാനത്തേക്കാൾ ഉന്നതം ആസക്തിയും രാഗവും രഹിതമായ ധ്യാനം; അത് സിദ്ധിച്ചാൽ ശാശ്വതത്തിന്റെ സാക്ഷാത്കാരം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 26

समाहितो ब्रह्मपरोऽप्रमादी शुचिस्तथैकान्तरतिर्यतेंद्रियः । समाप्नुयाद्योगमिमं महात्मा विमुक्तिमाप्रोति ततः स्वयोगतः ॥

സമാഹിതനും ബ്രഹ്മനിഷ്ഠനും ജാഗ്രതയുള്ളവനും ശുചിയുമായും ഏകാന്തപ്രിയനും ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹമുള്ളവനും ആയ മഹാത്മാവ് ഈ യോഗം പ്രാപിക്കും; പിന്നെ തന്റെ യോഗത്താൽ തന്നെ മോക്ഷം കൈവരിക്കും.