Shloka 8
Virāṭa-parva Adhyāya 33 — Kuru Cattle-Raid and Matsya Mobilization (भूमिंजय-प्रेरणा)
तौ निहत्य पृथग धुर्यावुभौ तौ पार्ष्णिसारथी । विरथं मत्स्यराजानं जीवग्राहमगृह्नताम्,त्रिगर्तदेशके स्वामी राजा सुशर्माने अपनी सेनाके द्वारा मत्स्ययाजकी सेनाको मथ डाला और बलपूर्वक उसे परास्त करके महापराक्रमी मत्स्यनरेश विराटपर चढ़ाई कर दी। उन दोनों भाइयोंने पृथक्ू-पृथक् विराटके दोनों घोड़ोंको मारकर उनके पार्श्भागकी रक्षा करनेवाले सिपाहियों तथा सारथिको भी मार डाला और उन्हें रथहीन करके जीते-जी ही पकड़ लिया
tāv nihatya pṛthag dhuryāv ubhau tau pārṣṇisārathī | virathaṁ matsyarājānaṁ jīvagrāham agṛhṇatām ||
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—അവർ വേർതിരിച്ച് വിരാടന്റെ രണ്ടു പ്രധാന അശ്വങ്ങളെ വധിച്ചു; രഥത്തിന്റെ പിൻഭാഗത്തെ കാവലാളുകളെയും സാരഥിയെയും കൊന്നു. ഇങ്ങനെ മത്സ്യരാജൻ വിരാടനെ രഥരഹിതനാക്കി ജീവനോടെ പിടികൂടി.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores battlefield realism within kṣatriya-dharma: disabling a chariot by killing its lead horses and key personnel is a tactical method, and capturing a king alive (jīvagrāha) can be a calculated restraint—securing political advantage without immediate execution.
In the Trigarta raid against Matsya, two enemy warriors kill Virāṭa’s two foremost chariot-horses and then kill the rear-guards and the charioteer, leaving Virāṭa without a chariot and taking him prisoner alive.