Shloka 10
Virāṭa-parva Adhyāya 33 — Kuru Cattle-Raid and Matsya Mobilization (भूमिंजय-प्रेरणा)
Devanagari script
तस्मिन् गृहीते विरथे विराटे बलवत्तरे । प्राद्रवन्त भयान्मत्स्यास्त्रिगर्तैरदिता भूशम्,अतिशय बलवान राजा विराट जब रथहीन होकर पकड़ लिये गये, तब त्रिगर्तोद्वारा अत्यन्त पीड़ित हुए मत्स्यदेशीय सैनिक भयभीत होकर भागने लगे
Transliteration
tasmin gṛhīte virathe virāṭe balavattare | prādravanta bhayān matsyās trigartair aditā bhūśam ||
Translation
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—അത്യന്തം ബലവാനായ രാജാവ് വിരാടൻ രഥരഹിതനായി പിടിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, ത്രിഗർത്തർ കടുത്തമായി പീഡിപ്പിച്ച മത്സ്യസൈന്യം ഭയത്താൽ വിറച്ച് ഓടിത്തുടങ്ങി.
Word by Word
तस्मिन्in that (situation/time)
तस्मिन्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
गृहीतेwhen (he was) seized/captured
गृहीते:
Adhikarana
TypeVerb
Rootग्रह्
Formक्त (past passive participle), Masculine, Locative, Singular
विरथेbeing without a chariot
विरथे:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootवि-रथ (विरथ)
FormMasculine, Locative, Singular
विराटेin/when (king) Virāṭa
विराटे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootविराट
FormMasculine, Locative, Singular
बलवत्तरेby/under the stronger (one)
बलवत्तरे:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootबलवत्
FormComparative (तर), Masculine, Locative, Singular
प्राद्रवन्तran away / fled
प्राद्रवन्त:
Karta
TypeVerb
Rootद्रु (द्रव्) + प्र
FormImperfect (लङ्), 3rd, Plural, Parasmaipada
भयात्from fear
भयात्:
Apadana
TypeNoun
Rootभय
FormNeuter, Ablative, Singular
मत्स्याःthe Matsyas (soldiers/people of Matsya)
मत्स्याः:
Karta
TypeNoun
Rootमत्स्य
FormMasculine, Nominative, Plural
त्रिगर्तैःby the Trigartas
त्रिगर्तैः:
Karana
TypeNoun
Rootत्रिगर्त
FormMasculine, Instrumental, Plural
अदिताःafflicted/tormented
अदिताः:
Karta
TypeVerb
Rootअद्
Formक्त (past passive participle), Masculine, Nominative, Plural
भूशम्greatly, exceedingly
भूशम्:
TypeIndeclinable
Rootभूशम्
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Characters & Entities
V
VaiśampāyanaV
VirāṭaM
Matsya (kingdom/warriors)T
Trigarta (warriors)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes