Shloka 11
Vainya-Aśvamedhe Atri–Gautama–Sanatkumāra-Nirṇaya
Vainya’s Sacrifice and the Settlement of a Dharmic Dispute
विमलाकाशनक्षत्रा शरत् तेषां शिवाभवत् | मृगद्धिजसमाकीर्णा पाण्डवानां महात्मनाम्,तत्पश्चात् आनन्दमयी शरद्-ऋतुका शुभागमन हुआ। क्रौज्च और हंस आदि पक्षी चारों ओर विचरने लगे। वनोंमें और पर्वतीय शिखरोंपर कास, कुश आदि बहुत बढ़ गये थे। नदियोंका जल स्वच्छ हो गया। आकाश निर्मल होनेसे नक्षत्रोंका आलोक और उज्ज्वल हो उठा। सब ओर मृग और पक्षी किलोल करने लगे। महात्मा पाण्डवोंके लिये यह शरद्-ऋतु अत्यन्त सुखदायिनी थी
vaiśampāyana uvāca | vimalākāśanakṣatrā śarat teṣāṃ śivābhavat | mṛgadviijasamākīrṇā pāṇḍavānāṃ mahātmanām ||
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—മഹാത്മ പാണ്ഡവർക്ക് ആ ശരദൃതു മംഗളകരവും ശുഭകരവും ആയി. ആകാശം നിർമ്മലമായി, നക്ഷത്രങ്ങൾ കൂടുതൽ വ്യക്തവും ദീപ്തവുമായിത്തിളങ്ങി; ചുറ്റുമെങ്ങും മൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും സഞ്ചരിച്ചു. ആ ശാന്തവും വിശുദ്ധവുമായ അന്തരീക്ഷത്തിൽ ശരദൃതു അവരുടെ വനവാസത്തിലും നിസ്സംഗമായ സന്തോഷവും ശുഭശാന്തിയും പകർന്നു.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how an auspicious, purified environment (clear sky, bright stars, lively yet harmonious wildlife) can soothe those undergoing hardship. It suggests a dharmic resilience: even in exile, the noble-minded can receive and recognize moments of well-being granted by time and nature.
The narrator describes the arrival of autumn during the Pāṇḍavas’ forest period. The season is portrayed as serene and favorable—clear skies, shining stars, and abundant animals and birds—bringing comfort to the Pāṇḍavas.