Shloka 72
Kailāsa-darśana, Badarī-vāsa, and Sarasvatī–Dvaitavana Transition (कैलासदर्शन–बदरीवास–सरस्वतीद्वैतवनगमनम्)
अब्रवीद् विबुधै: सार्थमिदं स मधुरं वच: अतिदेवासुरं कर्म कृतमेव त्वया रणे,हिरण्यपुरका विध्वंस, दानवी मायाका निवारण तथा महाबलवान् निवातकवचोंका युद्धमें वध सुनकर मरुत् आदि देवताओंसहित भगवान् सहस्नलोचन इन्द्र अत्यन्त प्रसन्न हो मुझे साधुवाद देने लगे और मुझे प्रेम पूर्वक हृदयसे लगाकर मुसकराते हुए मेरा मस्तक सूँघा। तत्पश्चात् देवराजने बार-बार मुझे सान्त्वना देते हुए देवताओंके साथ यह मधुर वचन कहा--'पार्थ! तुमने युद्धमें वह कार्य किया है, जो देवताओं और असुरोंके लिये भी असम्भव है
arjuna uvāca | abravīd vibudhaiḥ sārtham idaṃ sa madhuraṃ vacaḥ | atidevāsuraṃ karma kṛtam eva tvayā raṇe | hiraṇyapurakā-vidhvaṃsaḥ dānavī-māyā-nivāraṇaṃ tathā mahābalavān nivātakavacānāṃ yuddhe vadhaṃ śrutvā marud-ādi-devatābhiḥ saha bhagavān sahasra-locana indraḥ atyantaṃ prasannaḥ san māṃ sādhuvādaṃ dadau | sa ca māṃ premṇā hṛdayena pariṣvajya smayamānaḥ mama mastakaṃ ghrātvā | tataḥ paścāt devarājaḥ punaḥ punaḥ māṃ sāntvayann devaiḥ saha idaṃ madhuraṃ vacaḥ abravīt— “pārtha! tvayā yuddhe tat karma kṛtaṃ yat devāsurair api aśakyaṃ” |
അപ്പോൾ ഹർഷഭരിതഹൃദയത്തോടെ ഇന്ദ്രൻ മരുതന്മാരോടും മറ്റു ദേവന്മാരോടും കൂടി മധുരവചനമരിച്ചു— “നീ യുദ്ധത്തിൽ ദേവർക്കും അസുരർക്കും അതീതമായ മഹാകർമ്മം നിർവഹിച്ചു.” ഹിരണ്യപുരധ്വംസവും ദാനവമായാനിവാരണവും മഹാബല നിവാതകവചന്മാരുടെ യുദ്ധവധവും കേട്ടപ്പോൾ അദ്ദേഹം എന്നെ പ്രശംസിച്ചു; സ്നേഹത്തോടെ ആലിംഗനം ചെയ്തു, പുഞ്ചിരിയോടെ എന്റെ ശിരസ്സിൽ സ്നേഹസ്പർശം നൽകി. തുടർന്ന് ദേവരാജൻ ദേവസഭയിൽ എന്നെ വീണ്ടും വീണ്ടും ആശ്വസിപ്പിച്ച് പറഞ്ഞു— “പാർത്ഥാ, നിന്റെ ഈ കർമ്മം ദേവർക്കും അസുരർക്കും പോലും അപ്രാപ്യം.”
अजुन उवाच
Educational Q&A
Extraordinary power is ethically framed as responsibility: Arjuna’s victory is praised not merely as strength, but as the successful fulfillment of a difficult protective duty—overcoming hostile force and deceptive māyā. The passage also models how rightful achievement is met with gratitude, reassurance, and affectionate recognition rather than arrogance.
After Arjuna’s campaign—destroying Hiraṇyapura, neutralizing the Dānavas’ magical stratagems, and killing the Nivātakavacas—Indra arrives with the Maruts and other gods, praises him, embraces him, and declares that Arjuna has done in battle what even gods and asuras would find impossible.