Shloka 11
Kailāsa-darśana, Badarī-vāsa, and Sarasvatī–Dvaitavana Transition (कैलासदर्शन–बदरीवास–सरस्वतीद्वैतवनगमनम्)
सर्वकामगुणोपेतं वीतशोकमनामयम् ब्रह्मणा भरतश्रेष्ठ कालकेयकृते कृतम्,राजेन्द्र! उन दोनोंने यह भी प्रार्थना की कि “हमारे पुत्र देवता, राक्षस तथा नागोंके लिये भी अवध्य हों। इनके रहनेके लिये एक सुन्दर नगर होना चाहिये, जो अपने महान प्रभा- पुज्जसे जगमगा रहा हो। वह नगर विमानकी भाँति आकाशमें विचरनेवाला होना चाहिये, उसमें सब प्रकारके रत्नोंका संचय रहना चाहिये, देवता, महर्षि, यक्ष, गन्धर्व, नाग, असुर तथा राक्षस कोई भी उसका विध्वंस न कर सके। वह नगर समस्त मनोवाजञ्छित गुणोंसे सम्पन्न, शोकशून्य तथा रोग आदिसे रहित होना चाहिये।” भरतश्रेष्ठ! ब्रह्माजीने कालकेयोंके लिये वैसे ही नगरका निर्माण किया था। यह वही आकाशचारी दिव्य नगर है, जो सर्वत्र विचरता है। इसमें देवताओंका प्रवेश नहीं है। वीरवर! इसमें पौलोम और कालकंज नामक दानव ही निवास करते हैं
arjuna uvāca | sarvakāma-guṇopetaṁ vītaśokam anāmayam | brahmaṇā bharataśreṣṭha kālakeya-kṛte kṛtam |
അർജുനൻ പറഞ്ഞു—ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ! ബ്രഹ്മാവ് കാലകേയർക്കായി സർവ മനോവാഞ്ഛിത ഗുണസമ്പന്നമായ, ശോകരഹിതമായ, രോഗസ്പർശമില്ലാത്ത ഒരു നഗരം നിർമ്മിച്ചു. അവരുടെ അപേക്ഷ നിറവേറ്റാൻ അത് ദേവന്മാർക്കുപോലും ദുർധർഷമായും, മഹർഷി, യക്ഷ, ഗന്ധർവ, നാഗ, അസുര, രാക്ഷസർ—ആർക്കും ധ്വംസിക്കാനാകാത്തതായും; മഹാപ്രഭാപുഞ്ജത്തിൽ ദീപ്തമായും, വിമാനത്തെപ്പോലെ ആകാശത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നതായും, സർവ രത്നനിധികളാൽ നിറഞ്ഞതായും രൂപപ്പെട്ടു. ഇതുതന്നെ ആ ദിവ്യ ആകാശചാരി നഗരം—എല്ലായിടത്തും സഞ്ചരിക്കുന്നത്; ഇതിൽ ദേവന്മാർക്ക് പ്രവേശനമില്ല; ഇവിടെ പൗലോമയും കാലകാഞ്ജയും എന്ന ദാനവർ വസിക്കുന്നു।
अजुन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights how boons and extraordinary protections—though granted by divine authority—can intensify cosmic imbalance when sought for domination or immunity from accountability. It implicitly warns that invulnerability and unchecked power tend to invite larger conflicts and moral consequences.
Arjuna describes a wondrous, sky-roaming city created by Brahmā for the Kālkeya demons in response to their request for an indestructible, radiant refuge. He identifies it as a divine aerial city inaccessible to the gods and inhabited by the demons Pauloma and Kālakāñja.