Shloka 10
Kailāsa-darśana, Badarī-vāsa, and Sarasvatī–Dvaitavana Transition (कैलासदर्शन–बदरीवास–सरस्वतीद्वैतवनगमनम्)
सर्वरत्नै: समुदितं दुर्धर्षममरैरपि महर्षियक्षगन्धर्वपन्नगासुरराक्षसै:,राजेन्द्र! उन दोनोंने यह भी प्रार्थना की कि “हमारे पुत्र देवता, राक्षस तथा नागोंके लिये भी अवध्य हों। इनके रहनेके लिये एक सुन्दर नगर होना चाहिये, जो अपने महान प्रभा- पुज्जसे जगमगा रहा हो। वह नगर विमानकी भाँति आकाशमें विचरनेवाला होना चाहिये, उसमें सब प्रकारके रत्नोंका संचय रहना चाहिये, देवता, महर्षि, यक्ष, गन्धर्व, नाग, असुर तथा राक्षस कोई भी उसका विध्वंस न कर सके। वह नगर समस्त मनोवाजञ्छित गुणोंसे सम्पन्न, शोकशून्य तथा रोग आदिसे रहित होना चाहिये।” भरतश्रेष्ठ! ब्रह्माजीने कालकेयोंके लिये वैसे ही नगरका निर्माण किया था। यह वही आकाशचारी दिव्य नगर है, जो सर्वत्र विचरता है। इसमें देवताओंका प्रवेश नहीं है। वीरवर! इसमें पौलोम और कालकंज नामक दानव ही निवास करते हैं
arjuna uvāca | sarvaratnaiḥ samuditaṃ durdharṣam amarair api maharṣiyakṣagandharvapannagāsurarākṣasaiḥ | rājendra |
അർജുനൻ പറഞ്ഞു—രാജേന്ദ്രാ! അവർ അപേക്ഷിച്ചത്: സർവവിധ രത്നങ്ങളാൽ സമൃദ്ധമായ, ദേവന്മാർക്കുപോലും ദുർധർഷമായ ഒരു നഗരം; മഹർഷി, യക്ഷ, ഗന്ധർവ, നാഗ, അസുര, രാക്ഷസർ—ആർക്കും അതിനെ നശിപ്പിക്കാനാകാത്ത അജേയപുരം. പിന്നെയും അവർ ഇങ്ങനെ പ്രാർത്ഥിച്ചു—“ഞങ്ങളുടെ പുത്രന്മാർ ദേവന്മാർക്കും രാക്ഷസർക്കും നാഗങ്ങൾക്കും പോലും അവധ്യരായിരിക്കണം; അവരുടെ വാസത്തിനായി മഹാപ്രഭാപുഞ്ജത്തിൽ ദീപ്തമായ ഒരു സുന്ദര നഗരം വേണം; അത് വിമാനത്തെപ്പോലെ ആകാശത്തിൽ സഞ്ചരിക്കണം; സർവരത്നനിധികളാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കണം; മനോവാഞ്ഛിത ഗുണസമ്പന്നമായിരിക്കണം; ശോകരഹിതവും രോഗരഹിതവും ആയിരിക്കണം; ഏതൊരു ദേവനും ഋഷിയും യക്ഷനും ഗന്ധർവനും നാഗനും അസുരനും രാക്ഷസനും അതിനെ ധ്വംസിക്കരുത്.” ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ! ബ്രഹ്മാവ് കാലകേയർക്കായി അത്തരം നഗരമൊരുക്കി—ഇതുതന്നെ ആ ദിവ്യ ആകാശചാരി നഗരം, എല്ലായിടത്തും സഞ്ചരിക്കുന്നത്; ഇതിൽ ദേവന്മാർക്ക് പ്രവേശനമില്ല; വീരവരാ, ഇവിടെ പൗലോമയും കാലകാഞ്ജയും എന്ന ദാനവർ വസിക്കുന്നു।
अजुन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights how the pursuit of absolute security and invulnerability—symbolized by an indestructible, wish-fulfilling city—can reflect power-seeking and exclusion (even the gods cannot enter). It frames boons as morally ambivalent: divine gifts can amplify both protection and pride, setting the stage for cosmic conflict.
Arjuna describes a request made for extraordinary boons: invulnerable offspring and a radiant, jewel-filled city that moves through the sky and cannot be destroyed by any class of beings. He states that Brahmā granted this by constructing such a sky-roaming divine city for the Kālakeyas, inhabited by the Dānavas Pauloma and Kālakāñja, and barred to the gods.