Shloka 22

Hanūmān’s Embrace, Counsel, and Promise to Amplify Bhīma’s Battle-Roar

Gandhamādana Continuation

Devanagari script

आत्मयोगसमायुक्तो धर्मोड्यं कृतलक्षण: । कृते युगे चतुष्पादश्चातुर्वण्यस्य शाश्वत:,चित्तवृत्तियोंको परमात्मामें स्थापित करके उनके साथ एकताकी प्राप्ति करानेवाला यह योग नामक धर्म सत्ययुगका सूचक है। सत्ययुगमें चारों वर्णोका यह सनातन धर्म चारों चरणोंसे सम्पन्न--सम्पूर्ण रूपसे विद्यमान था

Transliteration

ātmayogasamāyukto dharmo 'yaṃ kṛtalakṣaṇaḥ | kṛte yuge catuṣpādaś cāturvarṇyasya śāśvataḥ ||

Translation

ഭീമൻ പറഞ്ഞു—ആത്മയോഗശാസനത്താൽ യുക്തമായ ഈ ധർമ്മം, ചിത്തവൃത്തികളെ പരമാത്മാവിൽ സ്ഥാപിച്ച് ഐക്യം പ്രാപിപ്പിക്കുന്നതിനാൽ, കൃത (സത്യ) യുഗത്തിന്റെ ലക്ഷണമാണ്. ആ യുഗത്തിൽ ചാതുർവർണ്യത്തിന്റെ ശാശ്വത ധർമ്മം നാലു പാദങ്ങളോടും കൂടി പൂർണ്ണമായി—സർവ്വവിധം അക്ഷുണ്ണമായി നിലകൊണ്ടിരുന്നു.

Word by Word

• {'ātmayoga': 'yoga of the Self

• inner discipline oriented to realizing the ātman', 'samāyuktaḥ': 'joined with

• fully connected to', 'dharmaḥ': 'righteous order

• duty', 'ayam (’yaṃ)': 'this', 'kṛtalakṣaṇaḥ': 'having the mark/characteristic of the Kṛta age

• bearing a defining sign', 'kṛte yuge': 'in the Kṛta (Satya) Yuga', 'catuṣpādaḥ': 'four-footed

• fully established', 'cāturvarṇyasya': 'of the four-varṇa social order (brāhmaṇa, kṣatriya, vaiśya, śūdra)', 'śāśvataḥ': 'eternal

Speaker

भीम उवाच

Characters & Entities

• Bhīma
• Kṛta (Satya) Yuga
• Cāturvarṇya (four varṇas)
• Ātman/Paramātman (implied by ātmayoga)

Educational Q&A

What is the core teaching?

Bhīma links true dharma with ātmayoga—inner discipline that steadies the mind in the Self—and says such dharma is the hallmark of the Kṛta (Satya) Yuga, when righteousness is complete (catuṣpāda), not diminished or fragmented.

What is happening in the narrative?

In a discussion about dharma and the qualities of different ages (yugas), Bhīma explains that the Satya/Kṛta age is defined by yoga-grounded righteousness and by a fully functioning, harmonious four-varṇa order.