Adhyaya 80

Verse 1

(दाक्षिणात्य अधिक पाठके २३ “लोक मिलाकर कुल ४६३ *लोक हैं।) भीस्नआ+ज (2) आसमान एकोनाशीतितमो< ध्याय: श्रीकृष्णका अर्जुनकी विजयके लिये रात्रिमें भगवान शिवका किया करवाना

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അതിനുശേഷം അതുല്യപ്രഭയുള്ള വിഭുവായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ അർജുനന്റെ വസതിയിൽ പ്രവേശിച്ചു. പുണ്ഡരീകാക്ഷൻ ശുദ്ധിക്കായി ജലം സ്പർശിച്ച്, ശുഭലക്ഷണങ്ങളുള്ള നിലത്തൊരുക്കിയ സ്ഥണ്ഡിലത്തിൽ ഇരുന്നുവു।

Verse 3

संतस्तार शुभां शय्यां दर्भवैदूर्यसंनिभै: । ततो माल्येन विधिवल्लाजैर्गन्धै: सुमज्रलै: २ ।। अलंचकार तां शय्यां परिवार्यायुधोत्तमै: । ततः स्पृष्टोदके पार्थे विनीता: परिचारका:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ദർഭയും വൈദൂര്യമണിയും പോലെ ദീപ്തിയുള്ള ഒരു ശുഭശയ്യ അവർ വിരിച്ചു. പിന്നെ വിധിപൂർവ്വം പുഷ്പമാലകളും ഉത്തമ സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളുടെ മനോഹര കൂമ്പാരങ്ങളും കൊണ്ട് ആ ശയ്യ അലങ്കരിച്ചു. ചുറ്റും ശ്രേഷ്ഠ ആയുധങ്ങൾ വെച്ച് അതിന്റെ ശോഭ പൂർണ്ണമാക്കി. തുടർന്ന് പാർഥൻ ജലസ്പർശം ചെയ്ത് ശുദ്ധനായപ്പോൾ, വിനീത പരിചാരകർ സേവയ്ക്കായി സന്നദ്ധരായി നിന്നു.

Verse 4

दर्शयन्तो$न्तिके चक्रुर्नैंशं त्रैयम्बक॑ बलिम्‌ । संजय कहते हैं--राजन्‌! तदनन्तर कमलनयन भगवान्‌ श्रीकृष्णने अर्जुनके अनुपम भवनमें प्रवेश करके जलका स्पर्श किया और शुभ लक्षणोंसे युक्त वेदीपर वैदूर्यमणिके सदृश कुशोंकी सुन्दर शय्या बिछायी। तत्पश्चात्‌ विधिपूर्वक परम मंगलकारी अक्षत

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! അവർ അടുത്തുതന്നെ എല്ലാവർക്കും കാണത്തക്കവിധം ത്ര്യമ്പകനായ (ശിവൻ) വേണ്ടി രാത്രികാല ബലി അർപ്പിച്ചു.

Verse 5

अलंकृत्योपहारं त॑ नैशं तस्मै न्यवेदयत्‌ । स्मयमानस्तु गोविन्द: फाल्गुन॑ प्रत्यभाषत

അർജുനൻ രാത്രിയിലെ ആ ഉപഹാരങ്ങൾ—സുഗന്ധങ്ങളും മാലകളും—കൊണ്ട് ശ്രീകൃഷ്ണനെ അലങ്കരിച്ച് അതെല്ലാം അവനേയ്ക്ക് തന്നെ സമർപ്പിച്ചു. അപ്പോൾ പുഞ്ചിരിയോടെ ഗോവിന്ദൻ ഫാൽഗുനനോട് സംസാരിച്ചു.

Verse 6

सुप्यतां पार्थ भद्रें ते कल्याणाय व्रजाम्पहम्‌ | स्थापयित्वा ततो द्वाःस्थान्‌ 8 श्चात्तायुधान्‌ नरान्‌

പാർഥാ, നീ ഉറങ്ങുക; നിനക്ക് മംഗളം വരട്ടെ. നിന്റെ ക്ഷേമത്തിനായി ഞാൻ പുറപ്പെടുന്നു. തുടർന്ന് വാതിലിനരികെ ആയുധധാരികളായ പുരുഷന്മാരെ കാവലായി നിർത്തി ഞാൻ മുന്നോട്ട് പോകും.

Verse 7

शिश्ये च शयने शुभ्रे बहुकृत्यं विचिन्तयन्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഇനിയും ചെയ്യേണ്ട പല കാര്യങ്ങളും മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചുകൊണ്ട് അവൻ പ്രകാശമുള്ള, മംഗളകരമായ ശയ്യയിൽ ശയിച്ചു. പദ്മനയനനായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ—ദേവേശന്മാരുടെയും ഈശ്വരൻ, മഹായശസ്സുള്ളവൻ, വിഷ്ണുരൂപ ഗോവിന്ദൻ—അർജുനന് അതിപ്രിയനും സദാ അവന്റെ ക്ഷേമം ആഗ്രഹിക്കുന്നവനും ആകുന്നു. ആ യുക്താത്മാവായ ശ്രീഹരി ഉത്തമയോഗം ആശ്രയിച്ച്, അർജുനന്റെ ശോകദുഃഖങ്ങൾ അകറ്റുകയും തേജസ്സും കാന്തിയും വർധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന സമസ്ത വിധിവിധാനങ്ങളും അവനുവേണ്ടി നിർവഹിച്ചു.

Verse 8

पार्थाय सर्व भगवान्‌ शोकदुःखापहं विधिम्‌ । व्यदधात्‌ पुण्डरीकाक्षस्तेजोद्युतिविवर्धनम्‌

പാർത്ഥനുവേണ്ടി (അർജുനനുവേണ്ടി) പുണ്ഡരീകാക്ഷനായ ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ ശോകവും ദുഃഖവും അകറ്റുകയും തേജസ്സും ദ്യുതിയും കാന്തിയും വർധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന നിർദ്ദിഷ്ടമായ വിധി-വിധാനം പൂർണ്ണമായി ക്രമപ്പെടുത്തി നിർവഹിച്ചു. യുദ്ധത്തിന്റെ സമ്മർദ്ദത്തിനിടയിലും പ്രഭുവിന്റെ കരുതൽ തന്ത്രത്തിൽ മാത്രം അല്ല—പവിത്രാനുഷ്ഠാനത്തിലൂടെ യോദ്ധാവിന്റെ അന്തഃസ്ഥൈര്യം പുനഃസ്ഥാപിച്ച്, വേദനയിൽ തകർന്നുപോകാതെ ധർമ്മകർമ്മം വഹിക്കുവാൻ സഹായിക്കുന്നതിലുമാണ് തെളിഞ്ഞത്।

Verse 9

योगमास्थाय युक्तात्मा सर्वेषामीश्ररेश्वर: । श्रेयस्काम: पृथुयशा विष्णुर्जिष्णुप्रियंकर:

യോഗം ആശ്രയിച്ച് യുക്താത്മാവായി, സർവേശ്വരന്മാരുടെയും ഈശ്വരനായ, ശ്രേയസ്സിനെ ആഗ്രഹിക്കുന്ന, വിശാലയശസ്സുള്ള വിഷ്ണുരൂപ ഗോവിന്ദൻ—ജിഷ്ണുവിന് (അർജുനന്) പ്രിയം വരുത്തുന്നവൻ—അർജുനന്റെ ഹിതാർത്ഥം ശോകദുഃഖങ്ങൾ അകറ്റി അവന്റെ ദ്യുതിയും ബലവും വർധിപ്പിക്കുന്ന ആ പവിത്ര വിധി-വിധാനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു।

Verse 10

न पाण्डवानां शिबिरे कश्ित्‌ सुष्वाप तां निशाम्‌ । प्रजागर: सर्वजनं हााविवेश विशाम्पते,राजन्‌! उस रातमें पाण्डवोंके शिविरमें कोई नहीं सोया। सब लोगोंमें जागरणका आवेश हो गया था

രാജാവേ! ആ രാത്രിയിൽ പാണ്ഡവരുടെ ശിബിരത്തിൽ ആരും ഉറങ്ങിയില്ല. ജാഗരണവും ജാഗ്രതയും എന്നൊരു ഉന്മേഷം എല്ലാവരെയും പിടിച്ചെടുത്തു।

Verse 11

पुत्रशोकाभिततप्तेन प्रतिज्ञातो महात्मना । सहसा सिन्धुराजस्य वधो गाण्डीवधन्चना

പുത്രശോകത്തിൽ ദഹിച്ച ഗാണ്ഡീവധാരിയായ മഹാത്മാവ് അർജുനൻ പെട്ടെന്ന് സിന്ധുരാജൻ ജയദ്രഥനെ വധിക്കുമെന്ന പ്രതിജ്ഞ എടുത്തിരുന്നു. എല്ലാവരും അതേ ആശങ്കയിൽ മുങ്ങി—ശത്രുവീരസംഹാരിയായ ആ മഹാബാഹു ഇന്ദ്രപുത്രൻ തന്റെ പ്രതിജ്ഞ എങ്ങനെ സഫലമാക്കും?

Verse 12

तत्‌ कथं नु महाबाहुर्वासवि: परवीरहा । प्रतिज्ञां सफलां कुर्यादेति ते समचिन्तयन्‌

“അപ്പോൾ ശത്രുവീരസംഹാരിയായ ആ മഹാബാഹു വാസവിപുത്രൻ തന്റെ പ്രതിജ്ഞ എങ്ങനെ സഫലമാക്കും?”—എന്നിങ്ങനെ അവർ എല്ലാവരും ആലോചിച്ചു।

Verse 13

कष्ट हीदं व्यवसितं पाण्डवेन महात्मना । पुत्रशोकाभिततप्तेन प्रतिज्ञा महती कृता

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—മഹാത്മാവായ പാണ്ഡവൻ അത്യന്തം ദുഃഖകരമായ ഒരു നിശ്ചയം എടുത്തിരിക്കുന്നു. പുത്രശോകത്തിൽ ദഗ്ധനായി അവൻ മഹത്തായ പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തിരിക്കുന്നു.

Verse 14

सच राजा महावीर्य: पारयत्वर्जुन: स ताम्‌ । भ्रातरश्चापि विक्रान्ता बहुलानि बलानि च

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ആ രാജാവ് (ജയദ്രഥൻ) തീർച്ചയായും മഹാവീര്യവാനാണ്; എങ്കിലും അർജുനൻ ആ പ്രതിജ്ഞ പൂർത്തിയാക്കും. കാരണം അവന്റെ സഹോദരന്മാരും വീരന്മാരാണ്; അവന്റെ പക്കൽ അനവധി സൈന്യബലവും ഉണ്ട്.

Verse 15

धृतराष्ट्रस्य पुत्रेण सर्व तस्मै निवेदितम्‌ । स हत्वा सैन्धवं संख्ये पुनरेतु धनंजय:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ പുത്രൻ അവനോട് ഇതെല്ലാം അറിയിച്ചിരിക്കുന്നു. ധനഞ്ജയൻ (അർജുനൻ) യുദ്ധത്തിൽ സൈന്ധവനെ (ജയദ്രഥനെ) വധിച്ച് വീണ്ടും കുശലമായി മടങ്ങിവരട്ടെ—ഇതാണ് നമ്മുടെ ആശംസ.

Verse 16

जित्वा रिपुगणांश्वैव पारयत्वर्जुनो व्रतम्‌ । श्वो5हत्वा सिन्धुराजं वै धूमकेतु प्रवेक्ष्यति

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അർജുനൻ ശത്രുസമൂഹത്തെ ജയിച്ച് തന്റെ വ്രതം പൂർത്തിയാക്കട്ടെ. നാളെ സിന്ധുരാജനെ വധിക്കാനാകാതിരുന്നാൽ, അവൻ തീർച്ചയായും ധൂമകേതുവുപോലെ ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിക്കും.

Verse 17

न हासावनृतं कर्तुमलं पार्थो धनंजय: । धर्मपुत्र: कथं राजा भविष्यति मृते$र्जुने

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—പാർത്ഥനായ ധനഞ്ജയന് തന്റെ വാക്കിനെ അസത്യമാക്കാൻ കഴിയില്ല. അർജുനൻ മരിച്ചാൽ, ധർമ്മപുത്രൻ (യുധിഷ്ഠിരൻ) എങ്ങനെ രാജാവാകും?

Verse 18

तस्मिन्‌ हि विजय: कृत्स्न: पाण्डवेन समाहित: । यदि नोड<स्ति कृतं किज्चिद्‌ यदि दत्त हुतं यदि

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ആ പാണ്ഡവനിൽ തന്നെയാണ് സമഗ്രവിജയം ദൃഢമായി ഏകീകരിക്കപ്പെട്ടും ഉറപ്പിക്കപ്പെട്ടും നിലകൊള്ളുന്നത്. ഒന്നും ചെയ്തിട്ടില്ലെങ്കിലും, ദാനം നൽകിയിട്ടില്ലെങ്കിലും, ഹോമത്തിൽ ആഹുതി അർപ്പിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിലും…

Verse 19

एवं कथयतां तेषां जयमाशंसतां प्रभो

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—പ്രഭോ, അവർ ഇങ്ങനെ സംസാരിച്ചുകൊണ്ടും ജയത്തെ ആഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ടും ഇരിക്കുമ്പോൾ (അടുത്ത സംഭവങ്ങൾ തുടർന്നുകൊണ്ടിരുന്നു)।

Verse 20

तस्यां रजन्यां मध्ये तु प्रतिबुद्धो जनार्दन:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ആ രാത്രിയുടെ മദ്ധ്യത്തിൽ ജനാർദനൻ (കൃഷ്ണൻ) ഉണർന്നു.

Verse 21

अर्जुनेन प्रतिज्ञातमार्तेन हतबन्धुना

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഇത് അർജുനൻ ചെയ്ത പ്രതിജ്ഞയാണ്—ആർത്തനായി, ബന്ധുക്കൾ വധിക്കപ്പെട്ടതാൽ ദുഃഖാകുലനായി.

Verse 22

तत्तु दुर्योधन: श्रुत्वा मन्सत्रिभिर्मन्त्रयिष्यति

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അത് കേട്ട ദുര്യോധനൻ തന്റെ മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം ആലോചിക്കും.

Verse 23

अक्षौहिण्यो हि ता: सर्वा रक्षिष्यन्ति जयद्रथम्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—നിശ്ചയമായും ആ എല്ലാ അക്ഷൗഹിണീ സേനകളും ജയദ്രഥനെ കാക്കും।

Verse 24

द्रोणश्न॒ सह पुत्रेण सर्वास्त्रविधिपारग: । “वे सारी अक्षौहिणी सेनाएँ जयद्रथकी रक्षा करेंगी तथा सम्पूर्ण अस्त्र-विधिके पारंगत विद्वान्‌ द्रोणाचार्य भी अपने पुत्र अश्वत्थामाके साथ उसकी रक्षामें रहेंगे ।।

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—സകല അസ്ത്രവിദ്യകളിലും പാരംഗതനായ ദ്രോണാചാര്യനും തന്റെ പുത്രനോടുകൂടെ അവന്റെ കാവലിൽ നില്ക്കും. പിന്നെ ആ ഒരേയൊരു വീരൻ—സഹസ്രാക്ഷ ഇന്ദ്രനെപ്പോലെ—ദൈത്യ-ദാനവരുടെ ദർപ്പം തകർക്കുന്നവൻ।

Verse 25

सो हं श्वस्तत्‌ करिष्यामि यथा कुन्तीसुतो<र्जुन:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—നാളെ ഞാൻ കുന്തീപുത്രനായ അർജുനൻ ചെയ്യുന്നതുപോലെ തന്നെയാകും ചെയ്യുക।

Verse 26

न हि दारा न मित्राणि ज्ञातयो न च बान्धवा:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഇവിടെ ഭാര്യയോ സുഹൃത്തുകളോ ജ്ഞാതികളോ ബന്ധുക്കളോ—ആരും ഉറപ്പായ ആശ്രയമാകുന്നില്ല।

Verse 27

अनर्जुनमिमं लोकं मुहूर्तमपि दारुक

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഓ ദാരുകാ, ഒരു മുഹൂർത്തം പോലും ഈ ലോകം അർജുനനില്ലാത്തതുപോലെ തോന്നുന്നു।

Verse 28

अहं विजित्य तान्‌ सर्वान्‌ सहसा सहयद्विपान्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—“ഞാൻ അവരെയെല്ലാം—അവരുടെ ആനകളോടുകൂടി—വേഗത്തിൽ കീഴടക്കി…”

Verse 29

श्वो निरीक्षन्तु मे वीर्य त्रयो लोका महाहवे

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—“നാളെ മഹായുദ്ധത്തിൽ മൂന്നു ലോകങ്ങളും എന്റെ വീര്യം കാണട്ടെ.”

Verse 30

श्वो नरेन्द्रसहस्राणि राजपुत्रशतानि च

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—“നാളെ ആയിരക്കണക്കിന് രാജാക്കളും നൂറുകണക്കിന് രാജകുമാരന്മാരും കൂടി…”

Verse 31

श्वेस्तां चक्रप्रमथितां द्रक्ष्य्से नूपवाहिनीम्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—“നീ ആ ശ്വേത-ദീപ്തമായ സൈന്യവിഭാഗത്തെ കാണും—രഥചക്രത്തിന്റെ പ്രഹരത്തിൽ ചതഞ്ഞ് അസ്ഥിരമായിത്തീർന്നതിനെ.”

Verse 32

श्र: सदेवा: सगन्धर्वा: पिशाचोरगराक्षसा:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—“ദേവന്മാരോടുകൂടി, ഗന്ധർവന്മാരോടുകൂടി—പിശാചുകൾ, നാഗങ്ങൾ, രാക്ഷസന്മാരും കൂടി…”

Verse 33

यस्तं द्वेष्टि स मां द्वेष्टि यस्तं चानु स मामनु

ആരെങ്കിലും അവനെ ദ്വേഷിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അവൻ എന്നെയും ദ്വേഷിക്കുന്നു; അവനെ അനുഗമിക്കുന്നവൻ എന്നെയും അനുഗമിക്കുന്നു.

Verse 34

यथा त्वं मे प्रभातायामस्यां निशि रथोत्तमम्‌

ഈ രാത്രിയിൽ തന്നെ—ഇപ്പോൾ പ്രഭാതത്തിലേക്ക് നീങ്ങുന്ന ഈ നിശയിൽ—ആ ഉത്തമ രഥത്തെക്കുറിച്ച് നീ എന്നോട് പറഞ്ഞതുപോലെ…

Verse 35

कल्पयित्वा यथाशास्त्रमादाय व्रज संयत: । “कल प्रातःकाल तुम शास्त्रविधिके अनुसार मेरे उत्तम रथको सुसज्जित करके सावधानीके साथ लेकर युद्धस्थलमें चलना ।।

ശാസ്ത്രവിധിപ്രകാരം എല്ലാം ഒരുക്കി, രഥം എടുത്തുകൊണ്ട് സംയമത്തോടും ജാഗ്രതയോടും കൂടി പുറപ്പെടുക. അതിൽ ദിവ്യ കൗമോദകീ ഗദ, ശക്തി, ചക്രം, ധനുസ്സ്, ശരങ്ങൾ എന്നിവയും മറ്റു ആവശ്യമായ ഉപകരണങ്ങളും വെക്കുക; പിന്നിൽ വൈനതേയൻ (ഗരുഡൻ) ചിഹ്നമുള്ള ധ്വജത്തിനും സ്ഥലം ഒരുക്കുക—യുദ്ധഭൂമിയിൽ വീരന്റെ രഥം ദീപ്തമാകേണ്ടതിന്.

Verse 36

आरोप्य वै रथे सूत सर्वोपकरणानि च । स्थानं च कल्पयित्वाथ रथोपस्थे ध्वजस्य मे

ഹേ സൂതാ, രഥത്തിൽ ആവശ്യമായ എല്ലാ ഉപകരണങ്ങളും കയറ്റി, പിന്നെ ധ്വജത്തിനടുത്ത് രഥമഞ്ചത്തിൽ എനിക്കായി യോജിച്ച സ്ഥാനവും ഒരുക്കുക…

Verse 37

छत्र॑ जाम्बूनदैजलैरकींज्वलनसप्रभै:

ഓ ദാരുകാ, ഛത്രം ഘടിപ്പിച്ച് അഗ്നിയെയും സൂര്യനെയും പോലെ ജ്വലിക്കുന്ന ജാംബൂനദ സ്വർണ്ണത്തിന്റെ ദിവ്യ ജാലങ്ങളാൽ അതിനെ അലങ്കരിക്കുക. എന്റെ നാല് ശ്രേഷ്ഠ അശ്വങ്ങൾ—ബലാഹക, മേഘപുഷ്പ, ശൈബ്യ, സുഗ്രീവ—ഇവയെ കെട്ടുക; നീയും കവചം ധരിച്ചു സന്നദ്ധനായി നില്ക്കുക.

Verse 38

विश्वकर्मकृतर्दिव्यैरश्वानपि विभूषितान्‌ बलाहकं मेघपुष्पं शैब्यं सुग्रीवमेव च

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—വിശ്വകർമ്മൻ നിർമ്മിച്ച ദിവ്യാശ്വങ്ങളെയും അവൻ അലങ്കരിച്ച് രഥത്തിൽ കെട്ടിയിരുന്നു—ബലാഹകൻ, മേഘപുഷ്പൻ, ശൈബ്യൻ, കൂടാതെ സുഗ്രീവൻ।

Verse 39

पाञ्चजन्यस्य निर्घोषमार्षभेणैव पूरितम्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—പാഞ്ചജന്യ ശംഖത്തിന്റെ ഘോരനാദം മഹാവൃഷഭത്തിന്റെ ഗർജ്ജനപോലെ ആകാശം മുഴുവൻ നിറച്ചു।

Verse 40

एकाह्वाहममर्ष च सर्वदु:खानि चैव ह

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഒരു ദിവസം മുഴുവൻ ഉണ്ടായ പ്രകോപനവും അമർഷവും, അതുപോലെ എല്ലാ ദുഃഖങ്ങളും ഞാൻ സഹിച്ചു।

Verse 41

सर्वोपायैर्यतिष्यामि यथा बीभत्सुराहवे

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—യുദ്ധത്തിൽ ബീഭത്സു (അർജുനൻ) സംബന്ധിച്ച് ഉദ്ദേശിച്ചതുപോലെ സംഭവിക്കേണ്ടതിന് ഞാൻ എല്ലാ ഉപായങ്ങളാലും പരിശ്രമിക്കും।

Verse 42

पश्यतां धार्तराष्ट्राणां हनिष्यति जयद्रथम्‌ । “सभी उपायोंसे ऐसा प्रयत्न करूँगा, जिससे अर्जुन युद्धमें धृतराष्ट्रपुत्रोंक देखते-देखते जयद्रथको मार डालें ।।

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാർ നോക്കി നിൽക്കേ അവൻ ജയദ്രഥനെ വധിക്കും। പിന്നെ, ഹേ സാരഥേ, ബീഭത്സു (അർജുനൻ) ഏത് ഏത് വീരനെ വധിക്കാൻ യത്നിക്കുമോ, അവിടവിടെയെല്ലാം അവന്റെ വിജയം നിശ്ചയമായും ധ്രുവമായിരിക്കും എന്നു ഞാൻ പ്രത്യാശിക്കുന്നു।

Verse 43

दारुक उवाच जय एव ध्रुवस्तस्य कुत एव पराजय: । यस्य त्वं पुरुषव्याप्र सारथ्यमुपजग्मिवान्‌,दारुक बोला--पुरुषसिंह! आप जिनके सारथि बने हुए हैं, उनकी विजय तो निश्चित है ही। उनकी पराजय कैसे हो सकती है?

ദാരുകൻ പറഞ്ഞു—ഹേ പുരുഷസിംഹാ! നീ ആരുടെ സാരഥ്യം ഏറ്റെടുത്തുവോ, അവന്റെ വിജയം ധ്രുവം; പിന്നെ പരാജയം എങ്ങനെ സംഭവിക്കും?

Verse 44

एवं चैतत्‌ करिष्यामि यथा मामनुशाससि । सुप्रभातामिमां रात्रिं जयाय विजयस्य हि,अर्जुनकी विजयके लिये कल सबेरे जो कुछ करनेकी आप मुझे आज्ञा देते हैं, उसे उसी रूपमें मैं अवश्य पूर्ण करूँगा

നീ എന്നോട് കല്പിക്കുന്നതുപോലെ തന്നെയാകും ഞാൻ ചെയ്യുക. ഈ രാത്രി ശുഭപ്രഭാതമായി മാറട്ടെ—വിജയത്തിനായി, അർജുനന്റെ ജയത്തിനായി തന്നെ.

Verse 66

दारुकानुगत: श्रीमान्‌ विवेश शिबिरं स्वकम्‌ | “कुन्तीकुमार! तुम्हारा कल्याण हो। अब शयन करो। मैं तुम्हारे कल्याण-साधनके लिये ही जा रहा हूँ" ऐसा कहकर वहाँ अस्त्र-शस्त्र लिये हुए मनुष्योंको द्वारपाल एवं रक्षक नियुक्त करके भगवान्‌ श्रीकृष्ण दारुकके साथ अपने शिविरमें चले गये

ദാരുകനെ അനുഗമിച്ച് ശ്രീമാനായ ഭഗവാൻ തന്റെ ശിബിരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. കുന്തീപുത്രനോട് പറഞ്ഞു—“നിനക്കു മംഗളം. ഇനി ശയിക്ക; നിന്റെ ഹിതസാധനത്തിനായിട്ടാണ് ഞാൻ പോകുന്നത്.” ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആയുധധാരികളെ ദ്വാരപാലകരായും രക്ഷകരായും നിയോഗിച്ചു; പിന്നെ ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ ദാരുകനോടൊപ്പം തന്റെ ശിബിരത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 78

इस प्रकार श्रीमह्ाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत प्रतिज्ञापर्वमें सुभद्रा-विलापविषयक अठहत्तरवाँ अध्याय पूरा हुआ

ഇങ്ങനെ ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ ദ്രോണപർവ്വാന്തർഗത പ്രതിജ്ഞാപർവ്വത്തിൽ സुभദ്രാവിലാപവിഷയകമായ എഴുപത്തെട്ടാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.

Verse 79

इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि प्रतिज्ञापर्वणि कृष्णदारुकसम्भाषणे एकोनाशीतितमो<ध्याय:

ഇതി ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ ദ്രോണപർവ്വത്തിലെ പ്രതിജ്ഞാപർവ്വത്തിൽ കൃഷ്ണ-ദാരുക-സംഭാഷണവിഷയകമായ എൺപത്തൊമ്പതാം അധ്യായം.

Verse 183

फलेन तस्य सर्वस्य सव्यसाची जयत्वरीन्‌ । पाण्डुनन्दन युधिष्ठिरने अर्जुनपर ही सारा विजयका भार रख दिया। यदि हमलोगोंका किया हुआ कुछ भी सत्कर्म शेष हो

ആ എല്ലാ ശുഭകർമ്മങ്ങളുടെ ഫലത്താൽ സവ്യസാചി അർജുനൻ ശത്രുക്കളെ ജയിക്കട്ടെ. പാണ്ഡുനന്ദനൻ യുധിഷ്ഠിരൻ സമസ്ത വിജയഭാരവും അർജുനന്റെ മേൽ തന്നെയാക്കി വെച്ചിരിക്കുന്നു. ഞങ്ങൾ ചെയ്ത സത്കർമ്മങ്ങളുടെ പുണ്യം ഏതെങ്കിലും ശേഷിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, ഞങ്ങൾ ദാനവും ഹോമവും ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, ആ എല്ലാ ശുഭകർമ്മഫലങ്ങളാൽ സവ്യസാചി അർജുനൻ വൈരികളെ ജയിക്കട്ടെ.

Verse 193

कृच्छेण महता राजन्‌ रजनी व्यत्यवर्तत । राजन! प्रभो! इस प्रकार बातें करते और अर्जुनकी विजय चाहते हुए उन सभी सैनिकोंकी वह रात्रि महान्‌ कष्टसे बीती थी

രാജാവേ! ഇങ്ങനെ പരസ്പരം സംസാരിച്ചും പാർത്ഥന്റെ വിജയത്തെ ആഗ്രഹിച്ചും ആ എല്ലാ യോദ്ധാക്കളുടെ ആ രാത്രി മഹാകഷ്ടത്തോടെ കടന്നുപോയി.

Verse 203

स्मृत्वा प्रतिज्ञां पार्थस्य दारुक॑ प्रत्यभाषत । भगवान्‌ श्रीकृष्ण उस रात्रिके मध्यकालमें जाग उठे और अर्जुनकी प्रतिज्ञाको स्मरण करके दारुकसे बोले--

പാർത്ഥന്റെ പ്രതിജ്ഞയെ ഓർത്ത് (ഭഗവാൻ) ദാരുകനോട് സംസാരിച്ചു. ആ രാത്രിയുടെ മദ്ധ്യത്തിൽ ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ ഉണർന്നു, അർജുനന്റെ പ്രതിജ്ഞയെ സ്മരിച്ച് ദാരുകനോട് പറഞ്ഞു—

Verse 216

जयद्रथं वधिष्यामि श्वोभूत इति दारुक । “दारुक! अपने पुत्र अभिमन्युके मारे जानेसे शोकार्त होकर अर्जुनने यह प्रतिज्ञा कर ली है कि मैं कल जयद्रथका वध कर डालूँगा'

ദാരുകാ! ‘നാളെ പകലുദിക്കുന്നതോടെ ഞാൻ ജയദ്രഥനെ വധിക്കും’—അഭിമന്യുവിന്റെ വധത്തിൽ ശോകാകുലനായ അർജുനൻ ഇങ്ങനെ പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തിരിക്കുന്നു.

Verse 243

सो<पि त॑ नोत्सहेताजौ हन्तुं द्रोणेन रक्षितम्‌ “त्रिलोकीके एकमात्र वीर हैं सहसखनेत्रधारी इन्द्र

ദ്രോണാചാര്യൻ കാക്കുന്ന ജയദ്രഥനെ യുദ്ധത്തിൽ അവനും വധിക്കാൻ ധൈര്യമുണ്ടാകില്ല. ത്രിലോകങ്ങളിൽ സഹസ്രനേത്രധാരിയായ ദേവരാജൻ ഇന്ദ്രൻ മാത്രമേ അതുല്യവീരനായി പ്രസിദ്ധനായുള്ളൂ—ദൈത്യദാനവരുടെ ദർപ്പം തകർക്കുന്നവൻ; എങ്കിലും ദ്രോണാചാര്യന്റെ സംരക്ഷണത്തിലുള്ള ജയദ്രഥനെ അവനും रणത്തിൽ കൊല്ലാൻ കഴിയില്ല.

Verse 253

अप्राप्ते5स्तं दिनकरे हनिष्यति जयद्रथम्‌ । “अतः मैं कल वह उद्योग करूँगा, जिससे कुन्तीपुत्र अर्जुन सूर्यदेवके अस्त होनेसे पहले जयद्रथको मार डालेंगे

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—“സൂര്യൻ അസ്തമിക്കുന്നതിന് മുമ്പേ അവൻ ജയദ്രഥനെ വധിക്കും.”

Verse 266

कश्चिदन्य: प्रियतर: कुन्तीपुत्रान्ममार्जुनात्‌ | “मुझे स्त्री, मित्र, कुटुम्बीजन, भाई-बन्धु तथा दूसरा कोई भी कुन्तीपुत्र अर्जुनसे अधिक प्रिय नहीं है

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—“കുന്തീപുത്രന്മാരിൽ അർജുനനേക്കാൾ എനിക്ക് മറ്റാരെങ്കിലും കൂടുതൽ പ്രിയനുണ്ടോ?”

Verse 276

उदीक्षितुं न शक्तो5हं भविता न च तत्‌ तथा । “दारुक! मैं अर्जुनसे रहित इस संसारको दो घड़ी भी नहीं देख सकता। ऐसा हो ही नहीं सकता (कि मेरे रहते अर्जुनका कोई अनिष्ट हो)

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—“ദാരുകാ! ഇത് നോക്കി സഹിക്കാൻ എനിക്കാവില്ല; ഞാൻ ജീവിച്ചിരിക്കെ അർജുനനു അത്തരം അനർത്ഥം സംഭവിക്കുകയുമില്ല.”

Verse 283

अर्जुनार्थे हनिष्पामि सकर्णान्‌ ससुयोधनान्‌ । “मैं अर्जुनके लिये हाथी, घोड़े, कर्ण और दुर्योधनसहित उन समस्त शत्रुओंको जीतकर सहसा उनका संहार कर डालूँगा

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—“അർജുനനുവേണ്ടി കർണനെയും സുയോധനനെയും ഉൾപ്പെടുത്തി ആ ശത്രുക്കളെയെല്ലാം ഞാൻ സംഹരിക്കും.”

Verse 296

धनंजयार्थे समरे पराक्रान्तस्य दारुक । “दारुक! कलके महासमरमें तीनों लोक धनंजयके लिये युद्धमें पराक्रम प्रकट करते हुए मेरे बल और प्रभावको देखें

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—“ദാരുകാ! നാളത്തെ മഹാസമരത്തിൽ ധനഞ്ജയനുവേണ്ടി യുദ്ധത്തിൽ പരാക്രമം കാട്ടുന്ന എന്റെ ബലവും പ്രഭാവവും ത്രിലോകം കാണട്ടെ.”

Verse 303

साश्रृद्धिपरथान्याजौ विद्रविष्यामि दारुक । “दारुक! कल युद्धमें मैं सहस्नों राजाओं तथा सैकड़ों राजकुमारोंको उनके घोड़े, हाथी एवं रथोंसहित मार भगाऊँगा

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു— “ദാരുകാ! ഇന്ന് യുദ്ധത്തിൽ ഞാൻ അവരെ ഓടിച്ചുവിടും—ആയിരക്കണക്കിന് രാജാക്കളെയും നൂറുകണക്കിന് രാജകുമാരന്മാരെയും, അവരുടെ കുതിരകൾ, ആനകൾ, രഥങ്ങൾ സഹിതം।”

Verse 313

मया क्ुद्धेन समरे पाण्डवार्थे निपातिताम्‌ । “तुम कल देखोगे कि मैंने समरांगणमें कुपित होकर पाण्डुपुत्र अर्जुनके लिये सारी राजसेनाको चक्रसे चूर-चूर करके धरतीपर मार गिराया है

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു— “നാളെ നിങ്ങൾ കാണും—പാണ്ഡവരുടെ ഹിതാർത്ഥം ഞാൻ ക്രോധത്തോടെ സമരത്തിൽ ആ രാജസേനയെ ചക്രംകൊണ്ട് ചൂർണ്ണമാക്കി ഭൂമിയിൽ വീഴ്ത്തിയിരിക്കുന്നു।”

Verse 323

ज्ञास्यन्ति लोका: सर्वे मां सुहृंदे सव्यसाचिन: । “कल देवता, गन्धर्व, पिशाच, नाग तथा राक्षस आदि समस्त लोक यह अच्छी तरह जान लेंगे कि मैं सव्यसाची अर्जुनका हितैषी मित्र हूँ

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു— “നാളെ ദേവന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, പിശാചുകൾ, നാഗങ്ങൾ, രാക്ഷസന്മാർ—സകല ലോകവും നന്നായി അറിയും: ഞാൻ സവ്യസാചി അർജുനന്റെ ഹിതൈഷി സുഹൃത്താണ്।”

Verse 333

इति संकल्प्यतां बुद्धया शरीरार्द्ध ममार्जुन: । “जो अर्जुनसे द्वेष करता है

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു— “നിങ്ങളുടെ ബുദ്ധിയാൽ ഇത് ഉറപ്പാക്കുക—അർജുനൻ എന്റെ ശരീരത്തിന്റെ പകുതിയാണ്. അർജുനനെ ദ്വേഷിക്കുന്നവൻ എന്നെയും ദ്വേഷിക്കുന്നു; അർജുനനെ അനുഗമിക്കുന്നവൻ എന്നെയും അനുഗമിക്കുന്നു।”

Verse 363

वैनतेयस्य वीरस्यथ समरे रथशोभिन: । 'सूत! कौमोदकी गदा

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു— “ഹേ സൂതാ! രഥത്തിൽ കൗമോദകീ ഗദ, ദിവ്യശക്തി, ചക്രം, ധനുസ്സ്, അമ്പുകൾ എന്നിവയും മറ്റു ആവശ്യമായ ഉപകരണങ്ങളും വെക്കുക; കൂടാതെ രഥത്തിന്റെ പിന്‍ഭാഗത്ത് വിനതാനന്ദന ഗരുഡചിഹ്നധ്വജത്തിനും സ്ഥലം ഒരുക്കുക—അങ്ങനെ ആ വീരൻ സമരത്തിൽ രഥശോഭയോടെ ദീപ്തനാകട്ടെ।”

Verse 383

युक्तान्‌ वाजिवरान्‌ यत्त: कवची तिष्ठ दारुक । “दारुक! साथ ही उसमें छत्र लगाकर अग्नि और सूर्यके समान प्रकाशित होनेवाले तथा विश्वकर्माके बनाये हुए दिव्य सुवर्णमय जालोंसे विभूषित मेरे चारों श्रेष्ठ घोड़ों--बलाहक

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു— “ദാരുകാ! ഉടൻ തന്നെ ശ്രേഷ്ഠ അശ്വങ്ങളെ കെട്ടുക; കവചം ധരിച്ചു സജ്ജനായി നില്ക്കുക.”

Verse 393

श्रुत्वा च भैरवं नादमुपेयास्त्वं जवेन माम्‌ | “पाज्चजन्य शंखका ऋषभ स्वरसे बजाया हुआ शब्द और भयंकर कोलाहल सुनते ही तुम बड़े वेगसे मेरे पास पहुँच जाना

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു— “ഭീകരമായ നാദം കേട്ടയുടൻ നീ അതിവേഗം എന്റെ അടുക്കൽ എത്തുക.”

Verse 406

भ्रातुः पैतृष्वसेयस्य व्यपनेष्यामि दारुक | “दारुक! मैं अपनी बुआजीके पुत्र भाई अर्जुनके सारे दुःख और अमर्षको एक ही दिनमें दूर कर दूँगा

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു— “ദാരുകാ! എന്റെ പിതൃബന്ധുവായ സഹോദരൻ അർജുനന്റെ ദുഃഖവും ഉള്ളിലെ അമർഷവും ഞാൻ ഒരേ ദിവസത്തിൽ അകറ്റും.”

Verse 2236

यथा जयद्रथं पार्थो न हन्यादिति संयुगे । “यह सब सुनकर दुर्योधन अपने मन्त्रियोंक साथ ऐसी मन्त्रणा करेगा” जिससे अर्जुन समरभूमिमें जयद्रथको मार न सकें

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു— “പാർത്ഥൻ (അർജുനൻ) യുദ്ധത്തിൽ ജയദ്രഥനെ വധിക്കാതിരിക്കേണ്ടതിന്നായി—എന്ന്.”