Adhyaya 25

Verse 1

ऋषय ऊचुः कथं पूज्यो महादेवो लिङ्गमूर्तिर्महेश्वरः वक्तुमर्हसि चास्माकं रोमहर्षण सांप्रतम्

ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു—ഹേ രോമഹർഷണാ! ലിംഗമൂർത്തിയായ മഹേശ്വര മഹാദേവനെ എങ്ങനെ പൂജിക്കണം? ദയവായി ഇപ്പോൾ ഞങ്ങളോട് പറയുക।

Verse 2

सूत उवाच देव्या पृष्टो महादेवः कैलासे तां नगात्मजाम् अङ्कस्थामाह देवेशो लिङ्गार्चनविधिं क्रमात्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—കൈലാസത്തിൽ ദേവി ചോദിച്ചപ്പോൾ ദേവേശനായ മഹാദേവൻ തന്റെ മടിയിൽ ഇരുന്ന പർവ്വതപുത്രി പാർവതിയോട് ക്രമമായി ലിംഗാർചനവിധി ഉപദേശിച്ചു।

Verse 3

तदा पार्श्वे स्थितो नन्दी शालङ्कायनकात्मजः श्रुत्वाखिलं पुरा प्राह ब्रह्मपुत्राय सुव्रताः

അപ്പോൾ വശത്ത് നിന്നിരുന്ന ശാലങ്കായനന്റെ പുത്രനായ നന്ദി എല്ലാം കേട്ട്, പൂർവകാലത്ത് ബ്രഹ്മപുത്രനായ (സനത്കുമാരനോട്) പറഞ്ഞു—ഹേ സുവ്രതനേ!

Verse 4

सनत्कुमाराय शुभं लिङ्गार्चनविधिं परम् तस्माद्व्यासो महातेजाः श्रुतवाञ्छ्रुतिसंमितम्

സനത്കുമാരനോട് ശുഭകരമായ പരമ ലിംഗാർചനവിധി പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടു; അവിടെ നിന്നാണ് മഹാതേജസ്വിയായ വ്യാസൻ ശ്രുതിസമ്മതമായ ആ ഉപദേശം കേട്ടത്।

Verse 5

स्नानयोगोपचारं च यथा शैलादिनो मुखात् श्रुतवान् तत्प्रवक्ष्यामि स्नानाद्यं चार्चनाविधिम्

ശൈലാദിയുടെ വായിൽ നിന്നു ഞാൻ കേട്ടതുപോലെ സ്നാനയോഗോപചാരങ്ങളെ ഇപ്പോൾ പ്രസ്താവിക്കുന്നു—സ്നാനത്തിൽ ആരംഭിക്കുന്ന ലിംഗാർചനയുടെ സമ്പൂർണ്ണവിധി।

Verse 6

शैलादिरुवाच अथ स्नानविधिं वक्ष्ये ब्राह्मणानां हिताय च सर्वपापहरं साक्षाच् छिवेन कथितं पुरा

ശൈലാദി പറഞ്ഞു—ഇപ്പോൾ ബ്രാഹ്മണരുടെ ഹിതത്തിനായി സ്നാനവിധി ഞാൻ പറയും. ഇത് സർവ്വപാപഹരം; പൂർവ്വം സാക്ഷാത് ശിവൻ തന്നെ ഉപദേശിച്ചതാണ്.

Verse 7

अनेन विधिना स्नात्वा सकृत्पूज्य च शङ्करम् ब्रह्मकूर्चं च पीत्वा तु सर्वपापैः प्रमुच्यते

ഈ വിധിപ്രകാരം സ്നാനം ചെയ്ത്, ഒരിക്കൽ പോലും ശങ്കരനെ പൂജിച്ച്, പിന്നെ ബ്രഹ്മകൂർച എന്ന പവിത്ര പാനം പാനം ചെയ്താൽ ജീവൻ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തനാകും.

Verse 8

त्रिविधं स्नानमाख्यातं देवदेवेन शंभुना हिताय ब्राह्मणाद्यानां चतुर्मुखसुतोत्तम

ഹേ ചതുര്മുഖ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശ്രേഷ്ഠ പുത്രാ! ദേവദേവനായ ശംഭു ബ്രാഹ്മണാദികളുടെ ഹിതത്തിനായി ത്രിവിധ സ്നാനം ഉപദേശിച്ചിട്ടുണ്ട്.

Verse 9

वारुणं पुरतः कृत्वा ततश्चाग्नेयमुत्तमम् मन्त्रस्नानं ततः कृत्वा पूजयेत्परमेश्वरम्

ആദ്യം വാരുണ സ്നാനം (ജലശുദ്ധി) ചെയ്ത്, തുടർന്ന് ഉത്തമമായ ആഗ്നേയ (അഗ്നിശുദ്ധി) നടത്തണം. പിന്നെ മന്ത്രസ്നാനം ചെയ്ത് പരമേശ്വരനെ പൂജിക്കണം.

Verse 10

भावदुष्टो ऽम्भसि स्नात्वा भस्मना च न शुध्यति भावशुद्धश्चरेच्छौचम् अन्यथा न समाचरेत्

ഭാവം ദുഷ്ടമായവൻ വെള്ളത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താലും ഭസ്മം ധരിച്ചാലും ശുദ്ധിയാകുന്നില്ല. ഭാവം ശുദ്ധമായവൻ ശൗചം ആചരിക്കട്ടെ; അല്ലാതെ വെറും പുറംകാഴ്ചയായി ചെയ്യരുത്.

Verse 11

सरित्सरस्तडागेषु सर्वेष्व् आ प्रलयं नरः स्नात्वापि भावदुष्टश्चेन् न शुध्यति न संशयः

മനുഷ്യൻ പ്രളയം വരെയും എല്ലാ നദികളിലും തടാകങ്ങളിലും കുളങ്ങളിലും സ്നാനം ചെയ്താലും, അന്തർഭാവം ദുഷ്ടമായാൽ അവൻ ശുദ്ധനാകുകയില്ല—ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 12

नृणां हि चित्तकमलं प्रबुद्धमभवद्यदा प्रसुप्तं तमसा ज्ञानभानोर्भासा तदा शुचिः

മനുഷ്യരുടെ ചിത്തകമലം തമസ്സിന്റെ അന്ധകാരത്തിൽ ഉറങ്ങിക്കിടന്നത് ജ്ഞാനസൂര്യന്റെ പ്രകാശത്തിൽ ഉണരുമ്പോൾ, അന്തഃകരണം ശുചിയാകുന്നു।

Verse 13

मृच्छकृत्तिलपुष्पं च स्नानार्थं भसितं तथा आदाय तीरे निःक्षिप्य स्नानतीर्थे कुशानि च

മണ്ണും ചെളിമണ്ണും, എള്ളും പുഷ്പങ്ങളും, സ്നാനാർത്ഥം പവിത്ര ഭസ്മവും എടുത്ത് തീരത്ത് വെക്കണം; സ്നാനതീർത്ഥത്തിൽ കുശയും സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 14

प्रक्षाल्याचम्य पादौ च मलं देहाद्विशोध्य च द्रव्यैस्तु तीरदेशस्थैस् ततः स्नानं समाचरेत्

കാലുകൾ കഴുകി ആചമനം ചെയ്ത് ശരീരമലിനത നീക്കി; തുടർന്ന് തീരദേശത്ത് ലഭ്യമായ ശുദ്ധികര ദ്രവ്യങ്ങളാൽ വിധിപൂർവ്വം സ്നാനം ചെയ്യണം।

Verse 15

उद्धृतासीतिमन्त्रेण पुनर्देहं विशोधयेत् मृदादाय ततश्चान्यद् वस्त्रं स्नात्वा ह्यनुल्बणम्

‘ഉദ്ധൃതാസീതി’ മന്ത്രം ജപിച്ച് വീണ്ടും ദേഹം ശുദ്ധീകരിക്കണം; തുടർന്ന് ശുദ്ധിമണ്ണെടുത്ത് സ്നാനം ചെയ്ത് മറ്റൊരു ശുചിയായ മലിനരഹിത വസ്ത്രം ധരിക്കണം।

Verse 16

गन्धद्वारां दुराधर्षाम् इति मन्त्रेण मन्त्रवित् कपिलागोमयेनैव खस्थेनैव तु लेपयेत्

മന്ത്രവിദൻ ‘ഗന്ധദ്വാരാം ദുരാധർഷാം’ എന്നാരംഭിക്കുന്ന മന്ത്രം ജപിച്ചുകൊണ്ട്, കൈവശമുള്ളതുപോലെ—കപിലാ പശുവിന്റെ ഗോമയത്താൽ—ലിംഗസ്ഥാനമോ പൂജാസ്ഥലമോ ലേപനം ചെയ്യണം।

Verse 17

पुनः स्नात्वा परित्यज्य तद्वस्त्रं मलिनं ततः शुक्लवस्त्रपरीधानो भूत्वा स्नानं समाचरेत्

വീണ്ടും സ്നാനം ചെയ്ത് ആ മലിനവസ്ത്രം ഉപേക്ഷിക്കണം. തുടർന്ന് ശുദ്ധമായ വെളുത്ത വസ്ത്രം ധരിച്ചു വിധിപ്രകാരം പവിത്രസ്നാനം ആചരിക്കണം; ഇങ്ങനെ പാശബന്ധം ശിഥിലമാക്കുന്ന പതി (ശിവൻ) പൂജയ്ക്ക് യോഗ്യനാകും।

Verse 18

सर्वपापविशुद्ध्यर्थम् आवाह्य वरुणं तथा सम्पूज्य मनसा देवं ध्यानयज्ञेन वै भवम्

സകലപാപവിശുദ്ധിക്കായി വരുണനെ ആവാഹിച്ച്, മനസ്സാൽ ദേവനെ സമ്പൂജിച്ച്, ധ്യാനയജ്ഞംകൊണ്ട് ഭവൻ (ശിവൻ)നെ ആരാധിക്കണം।

Verse 19

आचम्य त्रिस्तदा तीर्थे ह्य् अवगाह्य भवं स्मरन् पुनराचम्य विधिवद् अभिमन्त्र्य महाजलम्

തീർത്ഥത്തിൽ മൂന്നു പ്രാവശ്യം ആചമനം ചെയ്ത്, ഭവൻ (ശിവൻ)നെ സ്മരിച്ചുകൊണ്ട് മുങ്ങി സ്നാനം ചെയ്യണം. പിന്നെ വീണ്ടും ആചമനം ചെയ്ത്, വിധിപ്രകാരം ധാരാളം ജലം മന്ത്രംകൊണ്ട് അഭിമന്ത്രിക്കണം।

Verse 20

अवगाह्य पुनस्तस्मिन् जपेद्वै चाघमर्षणम् तत्तोये भानुसोमाग्निमण्डलं च स्मरेद्वशी

ആ ജലത്തിൽ വീണ്ടും മുങ്ങി, ഇന്ദ്രിയനിയന്ത്രണമുള്ള साधകൻ അഘമർഷണ മന്ത്രം ജപിക്കണം; അതേ ജലത്തിനുള്ളിൽ സൂര്യ-സോമ-അഗ്നി മണ്ഡലങ്ങളെ ധ്യാനിച്ച് സ്മരിക്കണം।

Verse 21

आचम्य च पुनस्तस्माज् जलादुत्तीर्य मन्त्रवित् प्रविश्य तीर्थमध्ये तु पुनः पुण्यविवृद्धये

ആചമനം ചെയ്ത് മന്ത്രവിദ് ആ ജലത്തിൽ നിന്ന് വീണ്ടും പുറത്ത് കയറി, പുണ്യവർദ്ധനയ്ക്കായി വീണ്ടും തീർത്ഥമദ്ധ്യത്തിൽ പ്രവേശിക്കണം।

Verse 22

शृङ्गेण पर्णपुटकैः पालाशैः क्षालितैस् तथा सकुशेन सपुष्पेण जलेनैवाभिषेचयेत्

ശൃംഗം പാത്രമാക്കി, പാലാശ ഇലക്കപ്പുകളാൽ ശുദ്ധീകരിച്ച ജലത്തിൽ കുശയും പുഷ്പവും ചേർത്ത് ലിംഗത്തിന് അഭിഷേകം ചെയ്യണം।

Verse 23

रुद्रेण पवमानेन त्वरिताख्येन मन्त्रवित् तरत्समन्दीवर्गाद्यैस् तथा शान्तिद्वयेन च

മന്ത്രവിദ് പവമാനവും ത്വരിതമെന്നും വിളിക്കുന്ന രുദ്രമന്ത്രങ്ങളാൽ, തരത്സമന്ദീ വർഗാദികളാൽ, കൂടാതെ ദ്വിശാന്തിയാൽ വേഗത്തിൽ ശാന്തികർമ്മം നടത്തണം।

Verse 24

शान्तिधर्मेण चैकेन पञ्चब्रह्मपवित्रकैः तत्तन्मन्त्राधिदेवानां स्वरूपं च ऋषीन् स्मरन्

ഏകമായ ശാന്തിധർമ്മം അനുഷ്ഠിച്ച്, പഞ്ചബ്രഹ്മ പവിത്രകർമ്മങ്ങളാൽ, ഓരോ മന്ത്രത്തിന്റെയും അധിദേവതയുടെ സ്വരൂപം ധ്യാനിച്ച് ബന്ധപ്പെട്ട ഋഷിമാരെ സ്മരിക്കണം।

Verse 25

एवं हि चाभिषिच्याथ स्वमूर्ध्नि पयसा द्विजाः ध्यायेच्च त्र्यम्बकं देवं हृदि पञ्चास्यम् ईश्वरम्

ഇങ്ങനെ അഭിഷേകം ചെയ്ത ശേഷം, ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, നിങ്ങളുടെ ശിരസ്സിലും പാലു തളിക്കണം; പിന്നെ ഹൃദയത്തിൽ ത്ര്യംബകദേവൻ—പഞ്ചാസ്യനായ ഈശ്വരനെ ധ്യാനിക്കണം।

Verse 26

आचम्याचमनं कुर्यात् स्वसूत्रोक्तं समीक्ष्य च पवित्रहस्तः स्वासीनः शुचौ देशे यथाविधि

ആദ്യം ശുദ്ധിക്കായി ആചമനം ചെയ്ത്, സ്വന്തം സൂത്രത്തിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന വിധി പരിശോധിച്ച് യഥാവിധി ആചമനം ചെയ്യണം. പവിത്രഹസ്തനായി, ശുചിയായ സ്ഥലത്ത് ആസനസ്ഥനായി നിയമപ്രകാരം തുടരുമ്പോൾ, പതി—ഭഗവാൻ ശിവൻ—പൂജയ്ക്ക് യോഗ്യനാകുന്നു।

Verse 27

अभ्युक्ष्य सकुशं चापि दक्षिणेन करेण तु पिबेत्प्रक्षिप्य त्रिस्तोयं चक्री भूत्वा ह्यतन्द्रितः

ആദ്യം ജലം അഭ്യുക്ഷണം ചെയ്ത്, കുശയോടുകൂടി എടുത്ത് വലങ്കൈകൊണ്ട് പാനം ചെയ്യണം. തുടർന്ന് ജലം മൂന്നു പ്രാവശ്യം വിട്ട് ‘ചക്രീ’യായി—വിധിപ്രകാരം പരിക്രമാഭാവത്തോടെ—അലസതയില്ലാതെ ജാഗ്രതയോടെ ഇരിക്കണം. ഇങ്ങനെ ശുദ്ധിനിയമത്തോടെ പതി-സേവയിൽ പ്രവേശിച്ച് പശുവിന്റെ പാശം ശിഥിലമാക്കുന്നു।

Verse 28

प्रदक्षिणं ततः कुर्याद् धिंसापापप्रशान्तये एवं संक्षेपतः प्रोक्तं स्नानाचमनमुत्तमम्

അതിനുശേഷം ഹിംസയിൽ നിന്നുണ്ടായ പാപശാന്തിക്കായി പ്രദക്ഷിണ ചെയ്യണം. ഇങ്ങനെ സംക്ഷേപമായി ഉത്തമമായ സ്നാനവും ആചമനവും ഉപദേശിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 29

सर्वेषां ब्राह्मणानां तु हितार्थे द्विजसत्तमाः

എല്ലാ ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെയും ഹിതത്തിനായി ആ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാർ പ്രവർത്തിച്ചു।