Shloka 29
Daṇḍanāthāviniryāṇa
The Departure/March of Daṇḍanāthā
Devanagari script
ईषत्प्रस्वेदकणिकामनोहरमुखांबुजा / प्रेक्षयन्ती कटाक्षौधौः किञ्चिद्भ्रूवल्लिताण्डवैः
Transliteration
īṣatprasvedakaṇikāmanoharamukhāṃbujā / prekṣayantī kaṭākṣaudhauḥ kiñcidbhrūvallitāṇḍavaiḥ
Translation
ലഘുവായ വിയർപ്പുതുള്ളികളാൽ ശോഭിച്ച അവളുടെ മുഖകമലം മനോഹരം; അവൾ കടാക്ഷങ്ങളുടെ പ്രവാഹത്തോടെ നോക്കി, ഭ്രൂലതകളുടെ തരംഗചലനത്തോടെ അല്പം നൃത്തഭാവം പ്രകടിപ്പിച്ചു.
Word by Word
ईषत्slightly
ईषत्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootईषत् (अव्यय)
Formअव्यय (adverb) ‘slightly’
प्रस्वेद-कणिका-मनोहर-मुख-अम्बुजाwhose lotus-like face was charming with beads of sweat
प्रस्वेद-कणिका-मनोहर-मुख-अम्बुजा:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्रस्वेद (प्रातिपदिक) + कणिका (प्रातिपदिक) + मनोहर (प्रातिपदिक) + मुख (प्रातिपदिक) + अम्बुज (प्रातिपदिक)
Formबहुपद-तत्पुरुषसमास (प्रस्वेदकणिकाभिः मनोहरं मुखाम्बुजं यस्याः), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
प्रेक्षयन्तीlooking / casting (a look)
प्रेक्षयन्ती:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootप्रेक्षयत् (कृदन्त; प्र√ईक्ष् + णिच् शतृ) (प्रातिपदिक)
Formवर्तमानकालिक शतृ-प्रत्ययान्त (present active participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
कटाक्ष-औधौःwith a flood/stream of sidelong glances
कटाक्ष-औधौः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootकटाक्ष (प्रातिपदिक) + ओघ (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास (षष्ठी-तत्पुरुष: कटाक्षाणाम् ओघः), पुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental 3rd), एकवचन; रूपम्: ओघेन → औघेन/औघैः इत्यादि अपेक्षितम्; पाठे ‘औधौः’ इति रूपं दुष्पाठ/विकल्परूपं सम्भाव्यते
किञ्चित्slightly
किञ्चित्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootकिञ्चित् (अव्यय)
Formअव्यय (adverb) ‘a little, somewhat’
भ्रू-वल्लित-आण्डवैःwith (playful) eyebrow-curving movements
भ्रू-वल्लित-आण्डवैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootभ्रू (प्रातिपदिक) + वल्लित (कृदन्त; √वल्/वल्ल् क्त) (प्रातिपदिक) + आण्डव (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास (तृतीया-तत्पुरुष: भ्रूवल्लितैः आण्डवैः ‘with eyebrow-curving gestures’), नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग बहुवचन-सम्भाव्य; तृतीया (Instrumental 3rd), बहुवचन; कर्तृक्रियाविशेषणभावे