Shloka 28
Daṇḍanāthāviniryāṇa
The Departure/March of Daṇḍanāthā
Devanagari script
अथारुह्य समुत्तुङ्गध्वजचक्रं महारथम् / बालार्कवर्णकवचा मदालोलविलोचना
Transliteration
athāruhya samuttuṅgadhvajacakraṃ mahāratham / bālārkavarṇakavacā madālolavilocanā
Translation
അതിനുശേഷം അത്യുച്ചധ്വജചക്രങ്ങളുള്ള മഹാരഥത്തിൽ അവൾ ആരൂഢയായി; അവളുടെ കവചം ബാലസൂര്യവർണ്ണം, മദംകൊണ്ട് അലഞ്ഞുനടക്കുന്ന കണ്ണുകൾ.
Word by Word
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय (particle/adverb) अनुक्रम/आरम्भबोधक ‘then’
आरुह्यhaving mounted
आरुह्य:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootआ√रुह् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund), ‘having mounted/ascended’
समुत्तुङ्ग-ध्वज-चक्रम्(chariot) with very lofty banner and wheels
समुत्तुङ्ग-ध्वज-चक्रम्:
Karma-anvaya (कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootसम्+उत्तुङ्ग (प्रातिपदिक) + ध्वज (प्रातिपदिक) + चक्र (प्रातिपदिक)
Formबहुपद-तत्पुरुषसमास; समुत्तुङ्गः ध्वजः चक्रं च यस्य (ध्वजचक्रं = द्वन्द्व-आधार, समुत्तुङ्ग इति विशेषणपूर्वपद); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; महारथम् इत्यस्य विशेषण
महा-रथम्the great chariot
महा-रथम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + रथ (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारयसमास (महान् रथः), पुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative 2nd), एकवचन
बाल-अर्क-वर्ण-कवचाarmored with the hue of the rising sun
बाल-अर्क-वर्ण-कवचा:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootबाल (प्रातिपदिक) + अर्क (प्रातिपदिक) + वर्ण (प्रातिपदिक) + कवच (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास (बालार्कस्य वर्णः इव कवचं यस्याः), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (स्त्रीवाचक)
मद-आलोल-विलोचनाwith eyes unsteady from intoxication
मद-आलोल-विलोचना:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमद (प्रातिपदिक) + आलोल (प्रातिपदिक) + विलोचन (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारयसमास (मदेन आलोलानि विलोचनानि यस्याः), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण