Shloka 27
Daṇḍanāthāviniryāṇa
The Departure/March of Daṇḍanāthā
Devanagari script
कादंबमधुमत्ताश्च काश्चिदारूढसैन्धवाः / मन्त्रनाथां पुरस्कृत्य संप्रचेलुः पुरः पुरः
Transliteration
kādaṃbamadhumattāśca kāścidārūḍhasaindhavāḥ / mantranāthāṃ puraskṛtya saṃpraceluḥ puraḥ puraḥ
Translation
ചിലർ കാദംബ മധുവാൽ മത്തയായി, ചിലർ സൈന്ധവ അശ്വത്തിൽ ആരൂഢരായി; മന്ത്രനാഥയെ മുൻപിൽ നിർത്തി അവർ മുന്നോട്ട് മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.
Word by Word
कादंब-मधुमत्ताःintoxicated with kādamba (liquor)
कादंब-मधुमत्ताः:
Karta-anvaya (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootकादंब (प्रातिपदिक) + मधुमत्त (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारयसमास (कादंबेन मधुमत्ताः ‘intoxicated with kādamba-liquor’), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
काश्चित्some
काश्चित्:
Karta-anvaya (कर्तृविशेषण)
TypeNoun
Rootक (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; अनिश्चित (‘some’)
आरूढ-सैन्धवाःmounted on Sindhu horses
आरूढ-सैन्धवाः:
Karta-anvaya (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootआरूढ (कृदन्त; आ√रुह् क्त) (प्रातिपदिक) + सैन्धव (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास (सप्तमी-तत्पुरुष: सैन्धवे आरूढाः ‘mounted on Sindhu-horses’), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण
मन्त्र-नाथाम्Mantranāthā (as the one led in front)
मन्त्र-नाथाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमन्त्र (प्रातिपदिक) + नाथा (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास (षष्ठी-तत्पुरुष: मन्त्रस्य नाथा ‘lady/queen named Mantranāthā’), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative 2nd), एकवचन (singular)
पुरस्कृत्यhaving put in front / leading
पुरस्कृत्य:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootपुरस्√कृ (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund/absolutive), ‘having placed in front / having led’
संप्रचेलुःthey proceeded together
संप्रचेलुः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्+प्र√चल् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, बहुवचन
पुरःin front
पुरः:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपुरः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb), दिशावाचक/स्थानवाचक ‘in front’
पुरःagain and again in front / ahead
पुरः:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपुरः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb), पुनरुक्ति (reduplication for emphasis)