Adhyaya 38

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे चाक्षुषसर्गवर्णनं नाम सप्तत्रिंशत्तमो ऽध्यायः सूत उवाच सप्तम त्वथ पर्याये मनोर्वैवस्वतस्य ह / मारीचात्कश्यपाद्देवा जज्ञिरे परमर्षयः

ഇങ്ങനെ വായുപ്രോക്തമായ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡ മഹാപുരാണത്തിന്റെ പൂർവ്വഭാഗത്തിലെ ദ്വിതീയ അനുഷംഗപാദത്തിൽ ‘ചാക്ഷുഷസർഗവർണ്ണനം’ എന്ന പേരിലുള്ള മുപ്പത്തേഴാം അധ്യായം. സൂതൻ പറഞ്ഞു—വൈവസ്വത മനുവിന്റെ ഏഴാം പര്യായത്തിൽ മാരീചിവംശീയനായ കശ്യപനിൽ നിന്ന് ദേവഗണങ്ങളും പരമർഷിമാരും ജനിച്ചു.

Verse 2

आदित्या वसवी रुद्राः साध्या विश्वे मरुद्गणाः / भृगवोंऽगिरसश्चैव ते ऽष्ठौ देवगणाः स्मृताः

ആദിത്യർ, വസുക്കൾ, രുദ്രർ, സാധ്യർ, വിശ്വേദേവർ, മരുദ്ഗണങ്ങൾ, ഭൃഗുക്കൾ, അങ്കിരസർ—ഇവരാണ് എട്ട് ദേവഗണങ്ങൾ എന്നു സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു.

Verse 3

आदित्या मरुतो रुद्रा विज्ञेयाः कश्यपात्मजाः / साध्याश्य वसवो विश्वे धर्मपुत्रास्त्रयो गणाः

ആദിത്യർ, മരുതർ, രുദ്രർ—ഇവർ കശ്യപന്റെ പുത്രന്മാർ എന്നു അറിയണം; കൂടാതെ സാധ്യർ, വസുക്കൾ, വിശ്വേദേവർ—ഈ മൂന്ന് ഗണങ്ങൾ ധർമ്മന്റെ പുത്രഗണങ്ങളാണ്.

Verse 4

भृगोस्तु भृगवो देवा ह्यङ्गिरसोंऽगिरः सुताः / वैवस्वतेंऽतरे ह्यस्मिन्नित्ये ते छन्दजा मताः

ഭൃഗുവിൽ നിന്ന് ഭൃഗുക്കൾ ദേവരായി, അങ്കിരസിൽ നിന്ന് അങ്കിരസപുത്രന്മാർ; ഈ വൈവസ്വത മന്വന്തരത്തിൽ അവർ നിത്യരും ഛന്ദസ്സിൽ നിന്നു ജനിച്ചവരുമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.

Verse 5

एते ऽपि च गमिष्यन्ति महान्तं कालपर्ययात् / एवं सर्गस्तु मारीचो विज्ञेयः सांप्रतः शुभः

ഇവരും കാലപര്യയത്താൽ മഹത്തായ അന്തത്തിലേക്ക് പോകും; അതിനാൽ മാരീചസംബന്ധമായ ഈ സൃഷ്ടി ഇപ്പോൾ ശുഭമാണെന്ന് അറിയണം.

Verse 6

तेजस्वी सांप्रतस्तेषामिन्द्रो नाम्ना महाबलः / अतीतानागता ये च वर्त्तन्ते सांप्रतं च ये

അവരിൽ ഇപ്പോൾ ‘ഇന്ദ്രൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ മഹാബലനും തേജസ്വിയും ആയ ദേവൻ വിരാജിക്കുന്നു. കഴിഞ്ഞവർ, വരാനിരിക്കുന്നവർ, ഇപ്പോഴുള്ളവർ—എല്ലാവർക്കും അവൻ അധിപനാണ്.

Verse 7

सर्वे मन्वन्तरेद्रास्ते विज्ञेयास्तुल्यलक्षणाः / भूतभव्यभवन्नाथाः सहस्राक्षाः पुरन्दराः

എല്ലാ മന്വന്തരങ്ങളിലെയും ഇന്ദ്രന്മാർ സമാന ലക്ഷണങ്ങളുള്ളവരെന്ന് അറിയണം. അവർ ഭൂത-ഭവ്യ-വർത്തമാനങ്ങളുടെ നാഥന്മാർ; സഹസ്രാക്ഷന്മാർ; പുരന്ദരന്മാർ എന്നുപേരുകേട്ടവർ.

Verse 8

सघवन्तश्चते सर्वे शृङ्गिणो वज्रपाणयः / सर्वैः क्रतुशतेनेष्टं पृथक्छतगुणेन तु

അവർ എല്ലാവരും സഘവന്തർ, ശൃംഗധാരികൾ, വജ്രപാണികൾ ആകുന്നു. എല്ലാവരും നൂറു ക്രതു (യജ്ഞങ്ങൾ) നിർവഹിച്ചു; ഓരോരുത്തനും വേറേവേറെ ശതഗുണഫലമുള്ള ഇഷ്ടി നടത്തി.

Verse 9

त्रैलोक्ये यानि सत्त्वानि गतिमन्ति ध्रुवाणि च / अभिभूयावतिष्ठन्ति धर्माद्यैः कारणैरपि

ത്രൈലോക്യത്തിൽ ഗതി പ്രാപിക്കുന്ന സത്ത്വങ്ങളും ധ്രുവമായി നിലകൊള്ളുന്നവയും—അവയും ധർമ്മാദി കാരണങ്ങളാൽ അധീനമാക്കി തത്തത്ത സ്ഥാനങ്ങളിൽ നിലനിൽക്കുന്നു.

Verse 10

तेजसा तपसा बुद्ध्या बलश्रुतपराक्रमैः / भूतभव्यभवन्नाथा यथा ते प्रभविष्णवः

തേജസ്, തപസ്, ബുദ്ധി, ബലം, ശ്രുതി, പരാക്രമം എന്നിവകൊണ്ട് അവർ—ഭൂത-ഭവ്യ-വർത്തമാനങ്ങളുടെ നാഥന്മാർ—അങ്ങനെ തന്നെ ശക്തരായി പ്രഭാവമുള്ളവരാകുന്നു.

Verse 11

एतत्सर्वं प्रवक्ष्यामि ब्रुवतो मे निबोधत / भूतभव्यभवद्ध्येत त्समृतं लोकत्रयं द्विजैः

ഇതെല്ലാം ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കും; എന്റെ വാക്കുകൾ ശ്രദ്ധിച്ച് കേൾക്കുക. ഭൂതം, ഭവ്യം, വർതമാനം എന്നിവ ധ്യാനിച്ച് ദ്വിജന്മാർ ത്രിലോകത്തെ സ്മരിച്ചു.

Verse 12

भूर्लोको ऽयं स्मृतो भूतमन्तरिक्षं भवत्स्मृतम् / भव्यं स्मृतं दिवं ह्येतत्तेषां वक्ष्यामि साधनम्

ഈ ഭൂർലോകം ‘ഭൂതം’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; അന്തരീക്ഷം ‘വർതമാനം’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. ദിവം ‘ഭവ്യം’ എന്നു പറയുന്നു; അവയുടെ സാധനം ഞാൻ പറയും.

Verse 13

ध्यायता लोकनामानि ब्रह्मणाग्रे विभाषितम् / भूरिति व्याहृतं पूर्वं भूर्लोको ऽयमभूत्तदा

ലോകനാമങ്ങൾ ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ട് ബ്രഹ്മാവ് ആദിയിൽ ഉച്ചരിച്ചു. ആദ്യം ‘ഭൂഃ’ എന്ന വ്യാഹൃതി പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടു; അപ്പോൾ ഈ ഭൂർലോകം ഉദിച്ചു.

Verse 14

भू सत्तायां स्मृतो धातुस्तथासौ लोकदर्शने / भूतत्वाद्दर्शनाच्चैव भूर्लोको ऽयमभूत्ततः

‘ഭൂ’ ധാതു ‘സത്ത’ എന്ന അർത്ഥത്തിൽ സ്മൃതമാണ്; ലോകദർശനത്തിലും അതു പ്രസിദ്ധം. ഭൂതത്വവും ദർശനവും—ഇരുവരാലും ഈ ഭൂർലോകം ഉണ്ടായി.

Verse 15

अतो ऽयं प्रथमो लोको भूतत्वाद्भूर्द्वजैः स्मृतः / भूते ऽस्मिन्भवदित्युक्तं द्वितीयं ब्रह्मणा पुनः

അതുകൊണ്ട് ഈ ആദ്യ ലോകം ഭൂതത്വം കാരണം ദ്വിജന്മാർ ‘ഭൂഃ’ എന്നു സ്മരിച്ചു. പിന്നെയും ഈ ഭൂതത്തിൽ തന്നേ ബ്രഹ്മാവ് രണ്ടാമത്തേതിനെ ‘ഭവഃ’ എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 16

भवदित्यत्पद्यमाने काले शब्दो ऽयमुच्यते / भवनात्तु भुवल्लोको निरुत्तया हि निरुच्यते

‘ഭവത്’ ഉദ്ഭവിക്കുന്ന സമയത്ത് ഈ ശബ്ദം ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്നു. ‘ഭവന’ത്തിൽ നിന്നാണ് ‘ഭുവഃ’ ലോകത്തിന്റെ നാമം നിരുക്തിയാൽ വ്യാഖ്യാനിക്കപ്പെടുന്നത്.

Verse 17

अन्तरिक्षं भवत्तस्माद्द्वितीयो लोक उच्यते / उत्पन्ने तु तथा लोके द्वितीये ब्रह्मणा पुनः

അതിൽ നിന്നാണ് അന്തരിക്ഷം ഉദ്ഭവിച്ചത്; അതിനാൽ അത് രണ്ടാമത്തെ ലോകം എന്നു പറയുന്നു. ആ രണ്ടാമത്തെ ലോകം ജനിച്ചപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് വീണ്ടും…

Verse 18

भव्येति व्याहृतं पश्चाद्भव्यो लोकस्ततो ऽभवत् / अनागते भव्य इत शब्द एष विभाव्यते

പിന്നീട് ‘ഭവ്യ’ എന്ന വ്യാഹൃതി ഉച്ചരിക്കപ്പെട്ടു; അതിനാൽ ‘ഭവ്യ’ എന്ന ലോകം ഉണ്ടായി. ‘ഭവ്യ’ എന്ന പദം അനാഗതം, അഥവാ ഭാവികാലം എന്നും ധരിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 19

तस्माद्भव्यो ह्यसौ लोको नामतस्त्रिदिवं स्मृतम् / भूरितीयं स्मृता भूमिरन्तरिक्षं भुवः स्मृतम्

അതുകൊണ്ട് ആ ‘ഭവ്യ’ ലോകം നാമതഃ ‘ത്രിദിവ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. ‘ഭൂഃ’ എന്നു ഭൂമിയും, ‘ഭുവഃ’ എന്നു അന്തരിക്ഷവും സ്മൃതമാണ്.

Verse 20

दिवं स्मृतं तथा भव्यं त्रलोक्यस्यैष निर्णयः / त्रैलोक्ययुक्तैर्व्याहारैस्तिस्रो व्याहृतयो ऽभवन्

‘ദിവ’യും ‘ഭവ്യ’ തന്നെയെന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു—ഇതാണ് ത്രിലോകത്തിന്റെ നിർണ്ണയം. ത്രൈലോക്യബന്ധിതമായ ഈ വ്യാഹാരങ്ങളിൽ നിന്ന് മൂന്ന് വ്യാഹൃതികൾ ഉണ്ടായി.

Verse 21

नाथ इत्येष धातुर्वै धातुज्ञैः पालने स्मृतः / यस्माद्भूतस्य लोकस्य भव्यस्य भवतस्तथा

‘നാഥ’ എന്ന ധാതുവിനെ ധാതുജ്ഞർ ‘പാലനം’ എന്നർത്ഥത്തിൽ സ്മരിക്കുന്നു; കാരണം അവൻ ഭൂതം, വർത്തമാനം, ഭാവി—മൂന്നു കാലങ്ങളിലെ ലോകത്തെ പോഷിക്കുന്നു.

Verse 22

लोकत्रयस्य नाथास्ते तस्मादिन्द्राद्विजैः स्मृताः / प्रधानभूता देवेन्द्रा गुणभूतास्तथैव च

അവർ ത്രിലോകത്തിന്റെ നാഥന്മാർ; അതുകൊണ്ട് ദ്വിജർ അവരെ ‘ഇന്ദ്രൻ’ എന്നു സ്മരിക്കുന്നു. ദേവേന്ദ്രന്മാർ പ്രധാനസ്വരൂപവും ഗുണസ്വരൂപവും ആകുന്നു.

Verse 23

मन्वन्तरेषु ये देवा यज्ञभाजो भवन्ति हि / यज्ञगन्धर्वरक्षांसि पिशाचो रगमानुषाः

മന്വന്തരങ്ങളിൽ യജ്ഞഭാഗം ലഭിക്കുന്ന ദേവന്മാർ—യജ്ഞഗന്ധർവ്വർ, രാക്ഷസർ, പിശാചർ, രഗമാനുഷർ—ഇവരായിരിക്കുന്നു.

Verse 24

महिमानः स्मृता ह्येते देवेन्द्राणां तु सर्वशः / देवेन्द्रा गुरवो नाथा राजानः पितरो हि ते

ഇവയെല്ലാം ദേവേന്ദ്രന്മാരുടെ മഹിമകളായി സമഗ്രമായി സ്മരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ദേവേന്ദ്രർ ഗുരുക്കന്മാരും നാഥന്മാരും രാജാക്കളും പിതൃസമന്മാരുമാണ്.

Verse 25

रक्षन्तीमाः प्रजा ह्येते धर्मेणेह सुरोत्तमाः / इत्येतल्लक्षणं प्रोक्तं देवेन्द्राणां समासतः

ഈ സുരോത്തമർ ധർമ്മമാർഗ്ഗത്തിൽ ഇവിടെ പ്രജകളെ സംരക്ഷിക്കുന്നു; ഇങ്ങനെ ദേവേന്ദ്രന്മാരുടെ ലക്ഷണം സംക്ഷേപമായി പ്രസ്താവിച്ചു.

Verse 26

सप्तर्षीन्संप्रवक्ष्यामि सांप्रतं ये दिवं श्रिताः / गाधिजः कौशिको धीमान्विश्वामित्रो महातपाः

ഇപ്പോൾ സ്വർഗ്ഗലോകം ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്ന ആ സപ്തർഷിമാരെ ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കുന്നു—ഗാധിപുത്രൻ, കൗശികവംശീയൻ, ധീമാൻ, മഹാതപസ്വി വിശ്വാമിത്രൻ।

Verse 27

भार्गवो जमदग्निश्च ह्यौर्वपुत्रः प्रतापवान् / बृहस्पतिसुतश्चापि भरद्वाजो महा यशाः

ഭാർഗവനായ ജമദഗ്നിയും, ഔർവന്റെ പുത്രനായ പ്രതാപവാനും; കൂടാതെ ബൃഹസ്പതിയുടെ പുത്രൻ ഭരദ്വാജനും മഹായശസ്സുള്ളവൻ.

Verse 28

औतथ्यो गौतमो विद्वाञ्शरद्वान्नाम धार्मिकः / स्वायंभुवो ऽत्रिर्भगवान्ब्रह्मकोशः सपञ्चमः

ഔതഥ്യൻ, പണ്ഡിതനായ ഗൗതമൻ, ‘ശരദ്വാൻ’ എന്ന ധാർമ്മികൻ; കൂടാതെ സ്വായംഭുവനായ ഭഗവാൻ അത്രി—ഇവൻ അഞ്ചാമൻ ‘ബ്രഹ്മകോശ’ എന്നു പ്രസിദ്ധൻ.

Verse 29

षष्ठो वसिष्ठपुत्रस्तु वसुमांल्लोकविश्रुतः / वत्सरः काश्यपश्यैव सप्तैते साधुसंमताः

ആറാമൻ വസിഷ്ഠപുത്രനായ വസുമാൻ, ലോകപ്രസിദ്ധൻ; കൂടാതെ വത്സരനും കാശ്യപനും—ഈ ഏഴുപേരും സജ്ജനസമ്മതർ.

Verse 30

एते सप्तर्षयश्योक्ता वर्त्तन्ते सांप्रतेंऽतरे / इक्ष्वाकुश्च नृगश्चैव धृष्टः शर्यातिरेब च

ഇങ്ങനെ പ്രസ്താവിച്ച ഈ സപ്തർഷിമാർ ഇപ്പോൾ അന്തരത്തിൽ (തത്തത് ലോകങ്ങളിൽ) നിലകൊള്ളുന്നു; കൂടാതെ ഇക്ഷ്വാകു, നൃഗ, ധൃഷ്ട, ശർയാതി എന്നിവരും.

Verse 31

नरिष्यन्तश्चविख्यातो नाभागो दिष्ट एव च / करूषश्च पृषध्रश्च पांशुश्चनवमः स्मृतः

നരിഷ്യന്തൻ പ്രസിദ്ധൻ; നാഭാഗനും ദിഷ്ടനും; കൂടാതെ കരൂഷൻ, പൃഷധ്രൻ, പാംശു—ഇവർ ഒൻപതാമനായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 32

मनोर्वैवस्वतस्यैते नव पुत्राः सुधार्मिकाः / कीर्तिता वै तथा ह्येते सप्तमं चैतदन्तरम्

വൈവസ്വത മനുവിന്റെ ഈ ഒൻപത് പുത്രന്മാർ അത്യന്തം ധാർമ്മികർ; ഇങ്ങനെ തന്നെയാണ് അവർ കീർത്തിക്കപ്പെട്ടത്; ഇതുതന്നെ ഏഴാമത്തെ മന്വന്തരമാണ്।

Verse 33

इत्येष ह मया पादो द्वितीयः कथितोद्विजाः / विस्तरेणानुपूर्व्या च भूयः किं कथयाम्यहम्

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, ഇങ്ങനെ ഞാൻ രണ്ടാം പാദം ക്രമത്തോടെയും വിശദമായും പറഞ്ഞു; ഇനി ഞാൻ എന്ത് കൂടി പറയണം?