Shloka 20
Cākṣuṣa–Vaivasvata Manvantara Transition, Deva-Gaṇa Taxonomy, and Loka-Triad Etymology
Bhūr–Antarikṣa–Dyu
Devanagari script
दिवं स्मृतं तथा भव्यं त्रलोक्यस्यैष निर्णयः / त्रैलोक्ययुक्तैर्व्याहारैस्तिस्रो व्याहृतयो ऽभवन्
Transliteration
divaṃ smṛtaṃ tathā bhavyaṃ tralokyasyaiṣa nirṇayaḥ / trailokyayuktairvyāhāraistisro vyāhṛtayo 'bhavan
Translation
‘ദിവ’യും ‘ഭവ്യ’ തന്നെയെന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു—ഇതാണ് ത്രിലോകത്തിന്റെ നിർണ്ണയം. ത്രൈലോക്യബന്ധിതമായ ഈ വ്യാഹാരങ്ങളിൽ നിന്ന് മൂന്ന് വ്യാഹൃതികൾ ഉണ്ടായി.
Word by Word
दिवम्heaven
दिवम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
स्मृतम्is remembered/called
स्मृतम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
तथाthus/likewise
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण (adverb)
भव्यम्(the term) bhavya
भव्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभव्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; उद्धृत-शब्द/नाम
त्रलोक्यस्यof the three worlds
त्रलोक्यस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootत्रि + लोक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th case), एकवचन; तत्पुरुषः (त्रयाणां लोकानां समाहारः)
एषःthis
एषः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
निर्णयःdetermination/conclusion
निर्णयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनिर्णय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
त्रैलोक्ययुक्तैःby (utterances) connected with the three worlds
त्रैलोक्ययुक्तैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootत्रैलोक्य + युक्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd case), बहुवचन; तत्पुरुषः (त्रैलोक्येन युक्तः)
व्याहारैःby utterances/expressions
व्याहारैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootव्याहार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
तिस्रःthree
तिस्रः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण
व्याहृतयःvyāhṛtis (sacred utterances)
व्याहृतयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootव्याहृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
अभवन्came to be
अभवन्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ् (Imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन