Shloka 17
Cākṣuṣa–Vaivasvata Manvantara Transition, Deva-Gaṇa Taxonomy, and Loka-Triad Etymology
Bhūr–Antarikṣa–Dyu
Devanagari script
अन्तरिक्षं भवत्तस्माद्द्वितीयो लोक उच्यते / उत्पन्ने तु तथा लोके द्वितीये ब्रह्मणा पुनः
Transliteration
antarikṣaṃ bhavattasmāddvitīyo loka ucyate / utpanne tu tathā loke dvitīye brahmaṇā punaḥ
Translation
അതിൽ നിന്നാണ് അന്തരിക്ഷം ഉദ്ഭവിച്ചത്; അതിനാൽ അത് രണ്ടാമത്തെ ലോകം എന്നു പറയുന്നു. ആ രണ്ടാമത്തെ ലോകം ജനിച്ചപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് വീണ്ടും…
Word by Word
अन्तरिक्षम्the atmosphere/space
अन्तरिक्षम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd case), एकवचन
भवत्you (honorific)
भवत्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; सर्वनाम-प्रयोग
तस्मात्from that
तस्मात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, पञ्चमी (5th case), एकवचन
द्वितीयःsecond
द्वितीयः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वितीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; विशेषण
लोकःworld/realm
लोकः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन
उच्यतेis called
उच्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलट्, कर्मणि, प्रथमपुरुष, एकवचन
उत्पन्नेwhen (it is) produced/arisen
उत्पन्ने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeVerb
Rootउत् + पद् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकाले क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुं/नपुंसक, सप्तमी (7th case), एकवचन; ‘उत्पन्ने’ = when arisen
तुthen/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात
तथाthus/likewise
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण (adverb)
लोकेin the world/realm
लोके:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th case), एकवचन
द्वितीयेin the second
द्वितीये:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वितीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th case), एकवचन; विशेषण
ब्रह्मणाby Brahmā
ब्रह्मणा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd case), एकवचन; करण/कर्ता-हेतुः
पुनःagain
पुनः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण (adverb)