Adhyaya 48

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे सगरोपाख्याने वसिष्ठगमनं नाम सप्तचत्वारिंशत्तमो ऽध्यायः जैमिनिरुवाच गते तस्मिन्मुनिवरे सगरो राजसत्तमः / अयोध्यायामधिवस्न्पालयामास मेदिनीम्

ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡ മഹാപുരാണത്തിലെ വായുപ്രോക്ത മധ്യമഭാഗത്തിന്റെ മൂന്നാം ഉപോദ്ധാതപാദത്തിലെ സഗരോപ്പാഖ്യാനത്തിൽ ‘വസിഷ്ഠഗമനം’ എന്ന നാൽപ്പത്തേഴാം അധ്യായം. ജൈമിനി പറഞ്ഞു— ആ മുനിവരൻ പോയശേഷം രാജശ്രേഷ്ഠനായ സഗരൻ അയോധ്യയിൽ വസിച്ച് ഭൂമിയെ ഭരിച്ചു।

Verse 2

सर्वसंपद्गणोपेतः सर्वधर्मार्थतत्त्ववित् / वयसैव स बालो ऽभूत्कर्मणा वृद्धसंमतः

അവൻ സർവ്വസമ്പത്തുകളാലും സമ്പന്നനും ധർമ്മവും അർത്ഥവും എന്ന തത്ത്വം അറിയുന്നവനുമായിരുന്നു. വയസ്സിൽ ബാലനായിരുന്നാലും, പ്രവൃത്തിയിൽ മൂപ്പന്മാരെപ്പോലെ മാന്യനായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടു।

Verse 3

तथापि न दिवा भुक्तें शेते वा निशि संस्मरन् / सुदीर्घं निःश्वसित्युष्णमुद्विग्नहृदयो ऽनिशम्

എങ്കിലും അവൻ പകൽ ഭക്ഷിക്കുകയില്ല, രാത്രിയിൽ ശയിക്കുകയുമില്ല; ഓർമ്മയിൽ മുങ്ങിയിരിക്കും. വ്യാകുലഹൃദയനായ അവൻ ഇടവിടാതെ ചൂടേറിയ ദീർഘനിശ്വാസങ്ങൾ വിടുന്നു.

Verse 4

श्रुत्वा राजा स्वराज्यं निजगुरुमवजित्यारिभिः संगृहीतं मात्रा सार्द्धं प्रयान्तं वनमतिगहनंस्वर्गतं तं च तस्मिन् / शोकाविष्टः सरोषं सकलरिपुकुलोच्छित्तये सत्प्रतिज्ञश्चके सद्यः प्रतिज्ञां परिभवमनलं सोढुमिक्ष्वाकुवंश्यः

ശത്രുക്കൾ തന്റെ സ്വന്തം ഗുരുവിനെ അപമാനിച്ച് രാജ്യം പിടിച്ചെടുത്തു; അദ്ദേഹം മാതാവിനോടൊപ്പം അതിഗഹനമായ വനത്തിലേക്ക് പോയി അവിടെത്തന്നെ സ്വർഗ്ഗസ്ഥനായി എന്നു രാജാവ് കേട്ടു. അതുകേട്ട് രാജാവ് ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി കോപത്തിൽ ജ്വലിച്ചു; ഇക്ഷ്വാകുവംശജനായ അവൻ അപമാനത്തിന്റെ അഗ്നി സഹിക്കാതെ, സർവ്വ ശത്രുകുലനാശത്തിനായി ഉടൻ ദൃഢപ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു.

Verse 5

स कदाचिन्महीपालः कृतकौतुकमङ्गलः / रिपुं जेतुं मनश्चक्रे दिशश्च सकलाः क्रमात्

ഒരിക്കൽ ആ മഹീപാലൻ കൗതുകമംഗള കർമ്മങ്ങൾ നടത്തി, ശത്രുവിനെ ജയിക്കുവാൻ മനസ്സുറപ്പിച്ചു; പിന്നെ ക്രമമായി എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും പുറപ്പെടാൻ തീരുമാനിച്ചു.

Verse 6

अनेकरथसाहस्रैर्गजाश्वरथसैनिकैः / सर्वतः संवृतो राजा निश्चक्राम पुरोत्तमात्

ആയിരക്കണക്കിന് രഥങ്ങളും ഗജാശ്വരഥസൈന്യവും ചുറ്റിനിന്നപ്പോൾ രാജാവ് പുരോത്തമനഗരത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു।

Verse 7

शत्रून्हन्तुं प्रतस्थे निजबलनिवहेनोत्पतद्भिस्तुरङ्गैर्नासत्त्वोर्मिजालाकुलजलनिधिनिभेनाथ षाडङ्गिकेन / मत्तैर्मातङ्गयूथैः सकुलगिरिकुलेनैव भूमण्डलेन श्वेतच्छत्रध्वजौघैरपि शशिसुकराभातखेनैव सार्द्धम्

ശത്രുനാശത്തിനായി അവൻ തന്റെ മഹാബലത്തോടുകൂടെ പുറപ്പെട്ടു—ചാടിപ്പായുന്ന കുതിരകളോടെ, തരംഗജാലംകൊണ്ട് കലങ്ങുന്ന സമുദ്രംപോലെ ഷാഡംഗിക സേനയോടെ; മദോന്മത്ത ഗജയൂഥങ്ങളോടും, പർവതകുലങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ഭൂമണ്ഡലംപോലെ ഭാരമുള്ള ദളത്തോടും, ശ്വേതച്ഛത്രധ്വജങ്ങളുടെ ചന്ദ്രസൂര്യസമ ദീപ്തിയോടും കൂടി।

Verse 8

तस्याग्रेसरसैन्ययूथचरणप्रक्षुण्णशैलोच्चयक्षोदापूरितनिम्नभागमवनीपालस्य संयास्यतः / प्रत्येकं चतुरङ्गसैन्यनिकरप्रक्षोदसंभूतभूरेणुप्रावृतिरुत्स्थली समभवद्भूमिस्तु तत्रानिशम्

ആ ഭൂമിപാലൻ പുറപ്പെടുമ്പോൾ, മുൻപോട്ടുള്ള സൈന്യയൂഥങ്ങളുടെ പാദാഘാതത്തിൽ ചതഞ്ഞ പർവതശിഖരങ്ങളുടെ പൊടി താഴ്വരകൾ നിറച്ചു; ചതുരംഗസേനയുടെ ഓരോ വിഭാഗവും ഉയർത്തിയ കനത്ത ധൂളി അവിടത്തെ ഉയർന്ന നിലവും ഇടവിടാതെ മൂടി.

Verse 9

निघ्नन्दृप्ताननेकान्द्विपतुरगरथव्यूहसंभिन्नवीरान्सद्यः शोभां दधानो ऽसुरनिकरचमूर्निघ्नतश्चन्द्रमौलिः / दूरादेवाभिशंसन्नरिनगरनिरोधेषु कर्माभिषङ्गे तेषां शीघ्रापयानक्षणमभिदिशति प्राणिधैर्यं विधत्ते

അനേകം ദർപ്പിതരെ തകർത്തും, ഗജാശ്വരഥവ്യൂഹങ്ങളിൽ പിളർന്ന വീരരെ വീഴ്ത്തിയും, അസുരസേനയെ സംഹരിച്ചും ചന്ദ്രമൗലി ഉടൻ തന്നെ ദീപ്തനായി; ദൂരത്തുനിന്നേ ശത്രുനഗര നിരോധനകർമ്മത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടു, അവരുടെ വേഗത്തിലുള്ള പിന്മാറ്റത്തിന്റെ നിമിഷം സൂചിപ്പിച്ച് ജീവികളിൽ ധൈര്യം സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 10

विजिगीषुर्दिशो राजा राज्ञो यस्याभियास्यति

വിജയം ആഗ്രഹിക്കുന്ന രാജാവ്, മറ്റു രാജാക്കന്മാരെതിരേ യുദ്ധയാത്രയ്ക്കായി പോകേണ്ട ദിക്കുകളിലേക്കു തന്നെ മുന്നേറും.

Verse 11

विषयं स नृपस्तस्य सद्यः प्रणतिमेष्यति / विजित्य नृपतीन्सर्वान्कृत्वा च स्वपदानुगान्

ആ രാജാവ് ഉടൻ തന്നെ അവന്റെ ദേശത്തെ അധീനമാക്കും; എല്ലാ രാജാക്കളെയും ജയിച്ച് അവരെ തന്റെ പാദാനുഗരാക്കും।

Verse 12

संकेत गामिनः कांश्चित्कृत्वा राज्ये न्यवर्त्तत / एवं स विसरन्दिक्षु दक्षिणाभिमुखो नृपः

ചിലരെ സംകേതഗാമികളായി (ദൂതർ/ചാരർ) നിയോഗിച്ച് അവൻ രാജ്യത്തിലേക്ക് മടങ്ങി; ഇങ്ങനെ ദിക്കുകളിലുടനീളം സഞ്ചരിച്ച രാജാവ് ദക്ഷിണാഭിമുഖനായി।

Verse 13

स्मरन्पूर्वकृतं वैरं हैहयानभ्यवर्त्तत / ततस्तस्य नृपैः सार्द्धं समग्ररथकुञ्जरैः

മുമ്പുണ്ടായ വൈരം ഓർത്ത് അവൻ ഹൈഹയന്മാരെ നേരെ നീങ്ങി; അപ്പോൾ രഥങ്ങളും ഗജങ്ങളും സമ്പൂർണ്ണമായ രാജാക്കളോടൊപ്പം അവന് ഏറ്റുമുട്ടൽ സംഭവിച്ചു।

Verse 14

बभूव हैहयैर्वीरैः संग्रामो रोमहर्षणः / राज्ञां यत्र सहस्राणि स बलानि महाहवे

ഹൈഹയ വീരന്മാരോടൊപ്പം രോമാഞ്ചകരമായ യുദ്ധം ഉണ്ടായി; ആ മഹാഹവത്തിൽ രാജാക്കന്മാരുടെ ആയിരക്കണക്കിന് സൈന്യങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 15

निजघान महाबाहुः संक्रुद्धः कोसलेश्वरः / जित्वा हैहयभूपालान्भङ्क्त्वा दग्ध्वा च तत्पुरीम्

ക്രുദ്ധനായ മഹാബാഹു കോസലേശ്വരൻ അവരെ വധിച്ചു; ഹൈഹയ ഭൂപാലന്മാരെ ജയിച്ച് അവരുടെ നഗരത്തെ തകർത്തും കത്തിച്ചും കളഞ്ഞു।

Verse 16

निःशेषशून्या मकरोद्वैरान्तकरणो नृपः / समग्रबलसंमर्द्दप्रमृष्टाशेषभूतलः

ആ രാജാവ് മകരങ്ങളുടെ വൈരം അവസാനിപ്പിച്ച് ഭൂമിയെ നിശ്ശേഷം ശൂന്യപ്രായമാക്കി; സമഗ്രസേനാസംമർദ്ദത്തോടെ സർവ്വഭൂതലവും ചവിട്ടിമെതിച്ചു।

Verse 17

हैहयानामशेषं तु चक्रे राज्यं रजःसमम् / राज्यं पुरीं चापहाय भ्रष्टैश्वर्या हतत्विषः

അവൻ ഹൈഹയരുടെ സമസ്ത രാജ്യം പൊടിപോലെ ആക്കി; രാജ്യംയും നഗരിയും ഉപേക്ഷിച്ച് അവർ ഐശ്വര്യഭ്രഷ്ടരായി തേജസ്സറ്റവരായി മാറി।

Verse 18

राजानो हतभूयिष्ठा व्यद्रवन्त समन्ततः / अभिद्रुत्य नृपांस्तांस्तु द्रवमाणान्महीपतिः

പല രാജാക്കന്മാരും കൊല്ലപ്പെട്ടു നാലുദിക്കിലും ഓടി; ഓടിക്കൊണ്ടിരുന്ന ആ നൃപന്മാരിലേക്കു മഹീപതി പാഞ്ഞുചെന്നു।

Verse 19

जघान सानुगान्मत्तः प्रजाः क्रुद्ध इवान्तकः / ततस्तान्प्रति सक्रोधः सगरः समरे ऽरिहा

അവൻ മത്തനായി അനുചരന്മാരോടുകൂടെ പ്രജകളെ വധിച്ചു, ക്രുദ്ധനായ യമനെപ്പോലെ; അപ്പോൾ അരിഹനായ സഗരൻ കോപത്തോടെ യുദ്ധത്തിൽ അവർക്കെതിരായി എഴുന്നേറ്റു।

Verse 20

मुमोचास्त्रं महारौद्रं भार्गवं रीपुभीषणम् / तेनोत्सृष्टातिरौद्रत्रिभुवनभयदप्रस्फुरद्भार्गवास्त्रज्वालादन्दह्यमानावशतनुततयस्ते नृपाः साद्य एव / वाय्वस्त्रावृत्तधूमोद्गमपटलतमोमुष्टदृष्टिप्रसारा भ्रेमुर्भूपृष्टलोठद्बहुलतमरजोगूढमात्रा मुहूर्त्तम्

അവൻ ശത്രുക്കൾക്ക് ഭീതിജനകമായ ഭാർഗവ മഹാരൗദ്ര അസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു. അത്യന്തം ഉഗ്രവും ത്രിഭുവനഭയദവും ആയ ഭാർഗവാസ്ത്രത്തിന്റെ ജ്വാലയിൽ ആ രാജാക്കന്മാർ ഉടൻ തന്നെ ദഹിച്ച് വീണു; വായവ്യാസ്ത്രം ഉയർത്തിയ പുകമേഘങ്ങളുടെ ഘനതമസ്സു ദൃഷ്ടിയെ ഒരു നിമിഷം മൂടി, അവർ ഭൂമിയിൽ പൊടിയിൽ ഉരുളി ഭ്രമിച്ച് അലഞ്ഞു।

Verse 21

आगनेयास्त्रप्रतापप्रतिहतगतयो ऽदृष्टमार्गाः समन्ता द्भूपाला नष्टसंघाः परवशतनवो व्याकुलीभूतचित्ताः / भीताः संत्युक्तवस्त्रायुधकवचविभूषादिका मुक्तकेशा विस्पष्टोन्मत्तभावान्भृश तरमनुकुर्वन्त्यग्रतः शात्रवाणाम्

ആഗ്നേയാസ്ത്രത്തിന്റെ പ്രതാപം കൊണ്ട് അവരുടെ ഗതി തടയപ്പെട്ടു; എല്ലാടവും വഴി കാണാതെ അവർ ദിശാഭ്രാന്തരായി. സൈന്യസംഘങ്ങൾ നശിച്ചു; ഭൂപാലർ പരവശദേഹരായി ചിത്തം വ്യാകുലമായി. ഭീതിയിൽ വസ്ത്രം, ആയുധം, കവചം, ആഭരണം എന്നിവ ഉപേക്ഷിച്ച്, മുടി അഴിച്ചിട്ട് ശത്രുക്കളുടെ മുമ്പിൽ ഉന്മത്തരുപോലെ പെരുമാറി.

Verse 22

विजित्य हैहयान्सर्वान्समरे सगरो बली / संक्षुब्धसागराकारः कांबोजानभ्यवर्त्तत

ബലവാനായ സഗരൻ യുദ്ധത്തിൽ എല്ലാ ഹൈഹയരെയും ജയിച്ചു. പിന്നെ ക്ഷുബ്ധസമുദ്രംപോലെ ഉന്മേഷത്തോടെ കാംബോജരെ നേരെ കുതിച്ചു ചെന്നു.

Verse 23

नानावादित्रघोषाहतपटहरवाकर्णनध्वस्तधैर्याः सद्यः संत्यक्तराज्यस्वबलपुरपुरन्ध्रीसमूहा विमूढाः / कांबोजास्तालजङ्घाः शकयवनकिरातादयः साकमेते भ्रेमुर्भूर्यस्त्रभीत्या दिशि दिशि रिपवो यस्य पूर्वापराधाः

നാനാവാദ്യങ്ങളുടെ ഘോഷവും പടഹങ്ങളുടെ മുഴക്കവും കേട്ടതോടെ അവരുടെ ധൈര്യം തകർന്നു; മൂഢശത്രുക്കൾ ഉടൻ തന്നെ രാജ്യം, സ്വന്തം സൈന്യം, നഗരങ്ങൾ, സ്ത്രീസമൂഹം എന്നിവ ഉപേക്ഷിച്ച് ഓടി. കാംബോജർ, താലജംഘർ, ശകർ, യവനർ, കിരാതർ മുതലായ മുൻകുറ്റക്കാരായ ശത്രുക്കൾ അനവധി അസ്ത്രങ്ങളുടെ ഭീതിയിൽ ദിക്കുദിക്കായി ചിതറിപ്പോയി.

Verse 24

भीतास्तस्य नरेश्वरस्य रिपवः केचित्प्रता पानलज्वालामुष्टदृशो विसृज्य वसतिं राज्यं च पुत्रादिभिः / द्विट्सैन्यैः समभिद्रुता वनभुवं संप्राप्य तत्रापि ते ऽस्तैमित्यं समुपागता गिरिगुहासुप्तोत्थितेन द्विषः

ആ നരേശ്വരന്റെ ശത്രുക്കളിൽ ചിലർ, അവന്റെ പ്രതാപാഗ്നിജ്വാലയിൽ ദഹിച്ച കണ്ണുകളുള്ളവരെപ്പോലെ, പുത്രാദികളോടുകൂടെ വാസസ്ഥലവും രാജ്യവും ഉപേക്ഷിച്ച് ഓടി. ശത്രുസൈന്യം പിന്തുടർന്ന് അവർ വനഭൂമിയിലെത്തി; എന്നാൽ അവിടെയും പർവതഗുഹകളിൽ ഉറങ്ങി എഴുന്നേറ്റ ശത്രുവിന്റെ ഭീതിയിൽ അവർക്ക് ശാന്തി ലഭിച്ചില്ല.

Verse 25

तालजङ्घान्निहत्याजौ राजा स बलवाहनान् / क्रमेण नाशयामास तद्राज्यमरिकर्षणः

യുദ്ധത്തിൽ താലജംഘരെ വധിച്ച ശേഷം, ശത്രുദമനനായ ആ രാജാവ് ബലവാഹനരുടെ രാജ്യവും ക്രമേണ നശിപ്പിച്ചു.

Verse 26

ततो यवनकांबोजकिरातादीननेकशः / निजघान रुषाविष्टः पल्हवान्पारदानपि

പിന്നീട് കോപാകുലനായ അദ്ദേഹം യവനന്മാർ, കാംബോജന്മാർ, കിരാതന്മാർ, പഹ്‌ലവന്മാർ, പാരദന്മാർ എന്നിവരെ അനേകം പേരെ വധിച്ചു.

Verse 27

हन्यमानास्तु ते सर्वे राजानस्तेन संयुगे / दुद्रुवुः संघशो भीता हतशिष्टाः समन्ततः

ആ യുദ്ധത്തിൽ അദ്ദേഹത്താൽ വധിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, അവശേഷിച്ച രാജാക്കന്മാരെല്ലാം ഭയന്ന് കൂട്ടമായി എല്ലാ ദിശകളിലേക്കും ഓടിപ്പോയി.

Verse 28

युष्माभिर्यस्य राज्यं बहुभिरपत्दृतं तस्य पुत्रो ऽधुनाहं हन्तुं वः सप्रतिज्ञं प्रसभमुपगतो वैरनिर्यातनैषी / इत्युच्चैः श्रावयाणो युधि निजचरितं वैरिभिर्नागवीर्यः क्षत्रैर्विध्वंसितेजाः सगरनरपतिः स्मारयामास भूपः

'നിങ്ങളിൽ പലരും ചേർന്ന് ആരുടെ രാജ്യമാണോ കവർന്നെടുത്തത്, അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകനായ ഞാൻ ഇപ്പോൾ പ്രതിജ്ഞയെടുത്ത് നിങ്ങളെ വധിക്കാൻ വന്നിരിക്കുന്നു.' യുദ്ധത്തിൽ ഇപ്രകാരം ഉച്ചത്തിൽ പ്രഖ്യാപിച്ചുകൊണ്ട് സഗര രാജാവ് ശത്രുക്കളെ തന്റെ ചരിത്രം ഓർമ്മിപ്പിച്ചു.

Verse 29

तं दृष्ट्वा राजवर्यं सकलरिपुकुलप्रक्षयोपात्तदीक्षं भीताः स्त्रीबालपूर्वं शरणमभिययुः स्वासुसरक्षणाय / इक्ष्वाकूणां वसिष्ठं कुलगुरुमभितः सप्त राज्ञां कलेषु प्रख्याताः संप्रसूता नृपवररिपवः पारदाः पल्हवाद्याः

ശത്രുവംശത്തെ മുഴുവൻ നശിപ്പിക്കാൻ വ്രതമെടുത്ത ആ രാജശ്രേഷ്ഠനെ കണ്ട് ഭയന്ന പാരദന്മാരും പഹ്‌ലവന്മാരും തങ്ങളുടെ ജീവൻ രക്ഷിക്കാൻ സ്ത്രീകളെയും കുട്ടികളെയും മുന്നിൽ നിർത്തി വസിഷ്ഠനെ അഭയം പ്രാപിച്ചു.

Verse 30

वसिष्ठमाश्रमोपान्ते वसंतमृषिभिर्वृतम् / उपगम्याब्रुवन्सर्वे कृताञ्जलिपुटा नृपाः

ആശ്രമത്തിന് സമീപം ഋഷികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട വസിഷ്ഠനെ സമീപించి, ആ രാജാക്കന്മാരെല്ലാം കൈകൂപ്പി വണങ്ങി സംസാരിച്ചു.

Verse 31

शरणं भंव नो ब्रह्मन्नार्त्तानामभयैषिणाम् / सगरास्त्राग्निनिर्दग्धशरीराणां मुमूर्षताम्

ഹേ ബ്രഹ്മൻ! ഞങ്ങൾ ആർ‍ത്തരും അഭയം തേടുന്നവരുമാണ്; സഗരന്റെ അസ്ത്രാഗ്നിയിൽ ദഗ്ധമായ ശരീരങ്ങളോടെ മരണമുഖത്തുള്ള ഞങ്ങൾ നിന്റെ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 32

स हन्त्यसमानशेषेण वैरान्तकरणोन्मुखः / तस्माद्भयाद्धि निष्क्रान्ता वयं जीवितकाङ्क्षिणः

അവൻ വൈരം അവസാനിപ്പിക്കാൻ ഉന്മുഖനായി, ഒന്നും ശേഷിപ്പിക്കാതെ അസമമായി സംഹരിക്കുന്നു; ആ ഭയത്താൽ തന്നെയാണ് ജീവൻ ആഗ്രഹിച്ച് ഞങ്ങൾ പുറപ്പെട്ടത്।

Verse 33

विभिन्नराज्यभोगर्द्धिस्वदारापत्यबान्धवाः / केवलं प्राणरक्षार्थं त्वां त्वयं शरणं गतः

രാജ്യം, ഭോഗം, സമൃദ്ധി, സ്വന്തം ഭാര്യ-മക്കൾ-ബന്ധുക്കൾ എന്നിവയിൽ നിന്ന് വേർപെട്ട്, വെറും പ്രാണരക്ഷയ്ക്കായി ഞങ്ങൾ നിന്റെ ശരണം പ്രാപിച്ചു।

Verse 34

न ह्यन्यो ऽस्ति पुमांल्लोके सौहृदेन बलेन वा / यस्तं निवर्त्तयित्वास्मान्पालयेन्महतो भयात्

ഈ ലോകത്ത് സ്നേഹത്താലോ ബലത്താലോ അവനെ തടഞ്ഞ് ഈ മഹാഭയത്തിൽ നിന്ന് ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കാൻ മറ്റൊരു പുരുഷനും ഇല്ല।

Verse 35

त्वं किलार्कान्वयभुवां राज्ञां कुलगुरुर् वृतः / तद्वंशपूर्वजैर्भूपैस्त्वतप्रभावश्च तादृशः

നീ സૂર്യവംശജന്മ രാജാക്കന്മാരുടെ കുലഗുരുവായി വൃതനായവൻ; ആ വംശത്തിന്റെ പൂർവ്വരാജാക്കന്മാരാലും നിന്റെ പ്രഭാവം അത്തരത്തിലേത് എന്നു അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു।

Verse 36

तेनायं सगरो ऽप्यद्य गुरुगौरवयन्त्रितः / भवन्निदेशं नात्येति वेलामिव महोदधिः

അതുകൊണ്ട് ഇന്നും സഗരനും ഗുരുഗൗരവത്തിൽ നിയന്ത്രിതനായി നിങ്ങളുടെ ആജ്ഞ ലംഘിക്കുകയില്ല—മഹാസമുദ്രം തീരമര്യാദ കടക്കാത്തതുപോലെ।

Verse 37

त्वं नः सुहृत्पिता माता लोकानां च गुरुर्विभो / तस्मादस्मान्महाभाग परित्रातुं त्वमर्हसि

ഹേ വിഭോ! നിങ്ങൾ ഞങ്ങളുടെ സുഹൃത്ത്, പിതാവ്, മാതാവ്, കൂടാതെ സർവ്വലോകങ്ങളുടെ ഗുരുവുമാണ്; അതിനാൽ, ഹേ മഹാഭാഗ, ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കാൻ നിങ്ങൾ അർഹനാണ്।

Verse 38

जैमिनिरुवाच इति तेषां वचः श्रुत्वा वसिष्ठो भगवानृषिः / शनैर्विलोकयामास शरणं समुपागतान्

ജൈമിനി പറഞ്ഞു—അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം ഭഗവാൻ ഋഷി വസിഷ്ഠൻ ശരണമായി വന്നവരെ പതുക്കെ നോക്കി.

Verse 39

वृद्धस्त्रीबालभूयिष्ठान्हतशेषान्नृपान्वयान् / दृष्ट्वा त्वतप्यद्भगवान्सर्वभूतानुकंपकः

വൃദ്ധരും സ്ത്രീകളും കുട്ടികളും കൂടുതലായും, കൊല്ലപ്പെട്ടവരുടെ ശേഷിച്ച രാജവംശജരെയും കണ്ടപ്പോൾ, സർവ്വഭൂതാനുകമ്പകനായ ഭഗവാൻ ദുഃഖത്തോടെ ഉരുകി.

Verse 40

चिरं निरूप्य मनसा तान्विलोक्य च सादरम् / उज्जीवयञ्छनैर्वाचा मा भैष्टेति महामतिः

ദീർഘനേരം മനസ്സിൽ ആലോചിച്ച്, അവരെ ആദരത്തോടെ നോക്കി, മഹാമതി വസിഷ്ഠൻ മൃദുവായ വാക്കുകളാൽ ആശ്വസിപ്പിച്ചു—“ഭയപ്പെടരുത്” എന്ന്.

Verse 41

अथावोचन्महाभागः कृपया परयान्वितः / समये स्थापयामास राज्ञस्ताञ्जीवितार्थिनः

അപ്പോൾ മഹാഭാഗൻ പരമകരുണയോടെ പറഞ്ഞു; സമയത്ത് ജീവൻ തേടിയ രാജാക്കളെ അവൻ നിലനിർത്തി।

Verse 42

भूपव्या कोपदग्धं नृपकुलविहिताशेषधर्मादपेतं कृत्वा तेषां वसिष्ठः समयमवनिपालप्रतिज्ञानिवृत्त्यै / गत्वा तं राजवर्यं स्वयमथ शनकैः सांत्वयित्वा यथावत्सप्राणानामरीणामपगमनविधावभ्यनुज्ञां ययाचे

രാജപഥത്തിൽ കോപത്തിൽ ദഗ്ധമായി സർവ്വധർമ്മങ്ങളിൽ നിന്നു തെറ്റിയ രാജകുലത്തെ കണ്ട വസിഷ്ഠൻ, രാജപ്രതിജ്ഞ നിറവേറാൻ സമയനിയമം സ്ഥാപിച്ചു; പിന്നെ ശ്രേഷ്ഠരാജാവിനരികെ ചെന്നു മന്ദമായി ആശ്വസിപ്പിച്ച്, ജീവൻ സഹിതമുള്ള ശത്രുക്കളെ നീക്കാനുള്ള വിധിക്ക് അനുമതി അപേക്ഷിച്ചു।

Verse 43

सक्रोधो ऽपि महीपतिर्गुरुवचः संभावयंस्तानरीन्धर्मस्य स्वकुलोचितस्य च तथा वेषस्य संत्यागतः / श्रौतस्मार्त्तविभिन्नकर्मनिरतान्विप्रैश्च दूरोञ्झितान्सासून्केवलमत्यजन्मृतसमानेकैकशः पार्थिवान्

കോപത്തിലായിരുന്നാലും മഹീപതി ഗുരുവചനത്തെ മാനിച്ച് ആ ശത്രുരാജാക്കളെ വിട്ടു; എന്നാൽ അവരുടെ കുലോചിതധർമ്മവും വേഷവും ഉപേക്ഷിപ്പിച്ചു. ശ്രൗത-സ്മാർത്ത കർമങ്ങളിൽ നിന്നു വിട്ടുമാറി ബ്രാഹ്മണന്മാർ അകറ്റിയവരെ, അവൻ ജീവൻ മാത്രം സഹിതം വിട്ടു—ഒരൊരുത്തനും മരിച്ചവനെപ്പോലെ.

Verse 44

अर्द्धमुण्डाञ्छकांश्चक्रे पल्हवान् श्मश्रुधारिणः / यवनान्विगतश्मश्रून्कांबोजांश्चबुकान्वितान्

അവൻ ശകരെ അർദ്ധമുണ്ഡരാക്കി; പൽഹവരെ താടിയുള്ളവരാക്കി. യവനരെ താടിയില്ലാത്തവരാക്കി; കാംബോജരെ താടിചിഹ്നമുള്ളവരാക്കി।

Verse 45

एवं विरूपानन्यांश्च स चकार नृपान्वयान् / वेदोक्तकर्मनिर्मुक्तान्विप्रैश्च परिवर्जितान्

ഇങ്ങനെ അവൻ മറ്റു രാജവംശങ്ങളെയും വിരൂപരാക്കി; അവർ വേദോക്ത കർമങ്ങളിൽ നിന്നു വിട്ടുമാറി, ബ്രാഹ്മണന്മാർ അവരെ ഉപേക്ഷിച്ചു।

Verse 46

कृत्वा संस्थाप्य समये जीवतस्तान्व्य सर्जयत् / ततस्ते रिपवस्तस्य त्यक्तस्वाचारलक्षणाः

നിയമം സ്ഥാപിച്ച് അവരെ ജീവനോടെ വിട്ടുകൊണ്ട് അവൻ അവരെ മോചിപ്പിച്ചു. അപ്പോൾ അവന്റെ ശത്രുക്കൾ തങ്ങളുടെ ആചാരങ്ങളും ലക്ഷണങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ചു.

Verse 47

व्रात्यतां समनुप्राप्ताः सर्ववर्णविनिन्तिताः / धिक्कृता सततं सर्वेनृशंसा निरपत्रपाः

അവർ വ്രാത്യഭാവത്തെ പ്രാപിക്കുകയും എല്ലാ വർണ്ണങ്ങളാലും നിന്ദിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. അവരെല്ലാവരും ക്രൂരന്മാരും ലജ്ജയില്ലാത്തവരുമായി എപ്പോഴും അധിക്ഷേപിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 48

क्रूराश्च संघशो लोके बभूवुर्म्लेछजातयः

ക്രൂരന്മാരായ ആ മ്ലേച്ഛജാതികൾ കൂട്ടമായി ഈ ലോകത്തിൽ ആവിർഭവിച്ചു.

Verse 49

मुक्तास्तेनाथ राज्ञा शकयवनकिरातादयः सद्य एव त्यक्तस्वाचारवेषा गिरिगहनगुहाद्याशयाः संबभूवुः / एता अद्यापि सद्भिः सततमवमता जातयो ऽसत्प्रवृत्त्या वर्त्तन्ते दुष्टचेष्टा जगति नरपतेः पालयन्तः प्रतिज्ञाम्

രാജാവിനാല് മോചിപ്പിക്കപ്പെട്ട ശകർ, യവനർ, കിരാതർ തുടങ്ങിയവർ ഉടൻ തന്നെ തങ്ങളുടെ ആചാരങ്ങളും വേഷങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച് പർവ്വതങ്ങളിലും ഗുഹകളിലും അഭയം പ്രാപിച്ചു. സജ്ജനങ്ങളാൽ അപമാനിക്കപ്പെട്ട ഈ ജാതികൾ ഇന്നും ദുരാചാരത്തോടെ ജീവിക്കുകയും രാജാവിന്റെ പ്രതിജ്ഞ പാലിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.