
Agastya’s Instruction on Bhakti and Mantra-Siddhi; Descent to Pātāla and the Hearing of Vaiṣṇavī Kathā
ഈ അധ്യായം ഗുരു–ശിഷ്യ പരമ്പരയായി വസിഷ്ഠൻ രംഗം ഒരുക്കുന്നു. സമ്പൂർണ്ണ കാരണവും പശ്ചാത്തലവും അറിഞ്ഞ് കുംഭസംഭവ അഗസ്ത്യൻ പ്രസന്നനായി ഭാർഗവ രാമനോട് (പരശുരാമനോട്) ഉപദേശിക്കുന്നു. ഭക്തിയുടെ ത്രിവിധ സ്വഭാവം മനസ്സിലാക്കി നിയമബദ്ധമായ പരിശ്രമം നടത്തിയാൽ വേഗത്തിൽ മന്ത്രസിദ്ധി ലഭിക്കും എന്ന പ്രായോഗിക മാർഗം അദ്ദേഹം പറയുന്നു. അനന്തദർശനാഗ്രഹത്തോടെ ഒരിക്കൽ നാഗരാജവൈഭവം നിറഞ്ഞ പാതാളത്തിലെത്തി, അവിടെ സനകാദികൾ, നാരദൻ, ഗൗതമൻ, ജാജലി, ക്രതു മുതലായ സിദ്ധ-ഋഷികൾ ജ്ഞാനാർത്ഥം ഫണിനായകൻ ശേഷനെ ആരാധിക്കുന്ന സഭ കാണുന്നു. അഗസ്ത്യൻ അവിടെ ഇരുന്ന് ആനന്ദത്തോടെ വൈഷ്ണവീ കഥ ശ്രവിക്കുന്നു; ഭൂതധാത്രിയായ ഭൂമി ശേഷന്റെ മുമ്പിൽ ഇരുന്ന് നിരന്തരം ചോദ്യം ചെയ്യുന്നു എന്ന് പറയുന്നു. ശേഷകൃപയാൽ ഋഷികൾ ‘കൃഷ്ണപ്രേമാമൃതം’ എന്നുപറയപ്പെടുന്ന ഉപദേശം കേൾക്കുന്നു. തുടർന്ന് അഗസ്ത്യൻ വരാഹാദി അവതാരചരിതം ഉൾപ്പെട്ട ഒരു സ്തോത്രം പകർന്നു നൽകാമെന്ന് വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു; അത് പാപനാശകവും സുഖ-മോക്ഷദായകവും ജ്ഞാന-വിവേകകാരണമുമാണ്. അവസാനം ഭൂമി കൃഷ്ണലീലകളും നാമങ്ങളും സംബന്ധിച്ച് ഭക്തിപൂർവ്വം ചോദ്യം ചെയ്യുന്നു; ദിവ്യനാമതത്ത്വവും ലീലാവതാരത്തിന്റെ സാധകത്വവും മുൻനിരയിൽ വരുന്നു.
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवच रिते पञ्चत्रिंशत्तमो ऽध्यायः // ३५// वसिष्ठ उवाच अवगत्य स वै सर्वं कारणं प्रीतमानसः / उवाच भार्गवं राममगस्त्यः कुंभसंभवः
ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡ മഹാപുരാണത്തിൽ വായുപ്രോക്ത മധ്യമഭാഗത്തിലെ തൃതീയ ഉപോദ്ധാതപാദത്തിലെ ഭാർഗവചരിതത്തിൽ മുപ്പത്തിയഞ്ചാം അധ്യായം. വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—എല്ലാ കാരണവും അറിഞ്ഞ് സന്തുഷ്ടമനസ്സോടെ കുംഭസംഭവനായ അഗസ്ത്യൻ ഭാർഗവ രാമനോട് പറഞ്ഞു.
Verse 2
अगस्त्य उवाच शृणु राम महाभाग कथयामि हितं तव / मन्त्रस्य सिद्धिं येन त्वं शीघ्रमेव समाप्नुयाः
അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—മഹാഭാഗ്യനായ രാമാ, കേൾക്കുക; നിന്റെ ഹിതത്തിനായി ഞാൻ പറയുന്നു, അതിലൂടെ നീ മന്ത്രസിദ്ധി शीഘ്രം പ്രാപിക്കും.
Verse 3
भक्तेस्तु लक्षणं ज्ञात्वा त्रिविधाया महामते / यो यतेत नरस्तस्य सिद्धिर्भवति सत्वरम्
ഹേ മഹാമതേ! ത്രിവിധ ഭക്തിയുടെ ലക്ഷണം അറിഞ്ഞ് അതിൽ പരിശ്രമിക്കുന്ന മനുഷ്യന് शीഘ്രം സിദ്ധി ലഭിക്കുന്നു.
Verse 4
एकदाहमनुप्राप्तो ऽनन्तदर्शनकाङ्क्षया / पातालं नागराचैन्द्रैः शोभितं परया मुदा
ഒരു ദിവസം അനന്തദർശനാഗ്രഹത്തോടെ ഞാൻ പാതാളത്തിലേക്ക് എത്തി; അത് നാഗരാജന്മാരാലും ഇന്ദ്രസമന്മാരാലും ശോഭിച്ച് പരമാനന്ദം നിറഞ്ഞിരുന്നു.
Verse 5
तत्र दृष्टा महाभाग मया सिद्धाः समन्ततः / सनकाद्या नारदश्च गौतमो जाजलिःक्रतुः
ഹേ മഹാഭാഗാ! അവിടെ ഞാൻ ചുറ്റുമെങ്ങും സിദ്ധന്മാരെ കണ്ടു—സനകാദികൾ, നാരദൻ, ഗൗതമൻ, ജാജലി, ക്രതു എന്നിവരെ.
Verse 6
ऋभुर्हंसो ऽरुणिश्चैव वाल्मीकिः शक्तिरासुरिः / एते ऽन्ये च महासिद्धा वात्स्यायनमुखा द्विज
ഋഭു, ഹംസൻ, അരുണി, വാൽമീകി, ശക്തി, ആസുരി—ഇവരും, വാത്സ്യായനൻ മുതലായ മറ്റു മഹാസിദ്ധന്മാരും ഉണ്ടായിരുന്നു, ഹേ ദ്വിജാ.
Verse 7
उपासत ह्युपा सीना ज्ञानार्थं फणिनायकम् / तं नमस्कृत्य नागैन्द्रैः सह सिद्धैर्महात्मभिः
അവർ ജ്ഞാനലാഭത്തിനായി ഫണിനായകനെ (നാഗനായകനെ) ഉപാസനയിൽ ഇരുന്നിരുന്നു; നാഗേന്ദ്രന്മാരോടും മഹാത്മ സിദ്ധന്മാരോടും കൂടി അവനെ നമസ്കരിച്ചു.
Verse 8
उपविष्टः कथात्तत्र शृण्वानो वैष्णवीर्मुदा / येयं भूमिर्महाभाग भूतधात्री स्वरूपिणी
അവൻ അവിടെ ഇരുന്ന് വൈഷ്ണവീ കഥ ആനന്ദത്തോടെ ശ്രവിച്ചു; ഹേ മഹാഭാഗ, ഈ ഭൂമിയേ ഭൂതധാത്രി സ്വരൂപിണി.
Verse 9
निविष्टा पुरतस्तस्य शृण्वन्ती ताः कथाः सदा / यद्यत्पृच्छति सा भूमिः शेषं साक्षान्महीधरम्
അവൾ ഭൂമി അവന്റെ മുമ്പിൽ ഇരുന്ന് എപ്പോഴും ആ കഥകൾ ശ്രവിച്ചു; അവൾ എന്തെല്ലാം ചോദിച്ചാലും, സാക്ഷാൽ മഹീധരനായ ശേഷനോടായിരുന്നു ചോദ്യം.
Verse 10
शृण्वन्ति ऋषयः सर्वे तत्रस्था तदनुग्रहात् / मया तत्र श्रुतं वत्स कृष्णप्रेमामृतं शुभम्
അവന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന എല്ലാ ഋഷിമാരും ശ്രവിക്കുന്നു; വത്സാ, ഞാൻ അവിടെ ശുഭമായ കൃഷ്ണപ്രേമാമൃതം കേട്ടു.
Verse 11
स्तोत्रं तत्ते प्रवक्ष्यामि यस्यार्थं त्वमिहागतः / वाराहाद्यवताराणां चरितं पापनाशनम्
നീ ഇവിടെ വന്ന കാര്യമെന്തോ, അതിനായുള്ള ആ സ്തോത്രം ഞാൻ നിന്നോട് പറയും; വരാഹാദി അവതാരങ്ങളുടെ ചരിതം പാപനാശിനിയാണ്.
Verse 12
सुखदं मोक्षदं चैव ज्ञानविज्ञान कारणम् / श्रुत्वा सर्वं धरा वत्स प्रत्दृष्टा तं धराधरम्
ഇത് സുഖം നൽകുന്നതും മോക്ഷം നൽകുന്നതും ജ്ഞാന-വിജ്ഞാനങ്ങളുടെ കാരണവുമാണ്; വത്സാ, എല്ലാം കേട്ട ശേഷം ധരാ ആ ധരാധരനെ പ്രത്യക്ഷമായി കണ്ടു.
Verse 13
उवाच प्रणता भूयो ज्ञातुं कृष्णविचेष्टितम् / धरण्युवाच अलङ्कृतं जन्म पुंसामपि नन्दव्रजौकसाम्
പ്രണാമം ചെയ്ത് അവൾ വീണ്ടും പറഞ്ഞു—ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ ലീലാചേഷ്ടകൾ അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ധരണി പറഞ്ഞു—നന്ദന്റെ വ്രജത്തിൽ വസിച്ച മനുഷ്യരുടെ ജന്മവും അലങ്കൃതവും ധന്യവുമായി.
Verse 14
तस्य देवस्य कृष्णस्य लीलाविग्रहधारिणः / जयोपाधिनियुक्तानि संति नामान्यनेकशः
ലീലാവിഗ്രഹം ധരിക്കുന്ന ആ ദേവനായ ശ്രീകൃഷ്ണന് ജയോപാധികളാൽ യുക്തമായ അനേകം നാമങ്ങൾ ഉണ്ട്.
Verse 15
तेषु नामानि मुख्यानि श्रोतुकामा चिरादहम् / तत्तानि ब्रूहि नामानि वासुदेवस्य वासुके
ആ നാമങ്ങളിൽ പ്രധാനമായവ ഞാൻ ഏറെക്കാലമായി കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഹേ വാസുകേ, വാസുദേവന്റെ ആ നാമങ്ങൾ പറഞ്ഞുതരൂ.
Verse 16
नातः परतरं पुण्यं त्रिषु लोकेषु विद्यते / शेष उवाच वसुंधरे वरारोहे जनानामस्ति मुक्तिदम्
ഇതിനെക്കാൾ വലിയ പുണ്യം മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും ഇല്ല. ശേശൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വസുന്ധരേ, ഹേ വരാരോഹേ, ഇത് ജനങ്ങൾക്ക് മോക്ഷം നൽകുന്നതാണ്.
Verse 17
सर्वमङ्गलमूर्द्धन्यमणिमाद्यष्टसिद्धिदम् / महापातककोटिघ्न सर्वतीर्थफलप्रदम्
ഇത് സർവമംഗളങ്ങളിലെയും ശിരോമണിയാണ്; അണിമാദി അഷ്ടസിദ്ധികൾ നൽകുന്നതും, കോടിക്കണക്കിന് മഹാപാതകങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്നതും, സർവതീർത്ഥഫലം പ്രദാനം ചെയ്യുന്നതുമാണ്.
Verse 18
समस्तजपयज्ञानां फलदं पापनाशनम् / शृणु देवि प्रवक्ष्यामि नाम्नामष्टोतरं शतम्
ഇത് എല്ലാ ജപയജ്ഞങ്ങൾക്കും ഫലം നൽകുന്നതും പാപനാശകവും ആകുന്നു. ദേവീ, കേൾക്കുക—നാമങ്ങളുടെ അഷ്ടോത്തരശതം ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കും.
Verse 19
महस्रनाम्नां पुण्यानां त्रिरावृत्त्या तु यत्फलम् / एकावृत्त्या तु कृष्णस्य नामैकं तत्प्रयच्छति
പുണ്യമായ സഹസ്രനാമങ്ങൾ മൂന്നു പ്രാവശ്യം ജപിച്ചാൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം, കൃഷ്ണന്റെ ഒരു നാമം ഒരിക്കൽ ജപിച്ചാൽ തന്നെ ലഭിക്കുന്നു.
Verse 20
तस्मात्पुण्यतरं चैतत्स्तोत्रं पातकनाशनम् / नाम्नामष्टोत्तरशतस्याहमेव ऋषिः प्रिये
അതുകൊണ്ട് ഇത് കൂടുതൽ പുണ്യപ്രദവും പാതകനാശകവുമായ സ്തോത്രമാണ്. പ്രിയേ, ഈ അഷ്ടോത്തരശതനാമത്തിന്റെ ഋഷി ഞാൻ തന്നെയാണ്.
Verse 21
छन्दो ऽनुष्टुब्देवता तु योगः कृष्णप्रियावहः / श्रीकृष्णः कमलानाथो वासुदेवः सनातनः
ഇതിന്റെ ഛന്ദസ് അനുഷ്ടുപ്; ദേവതാ-യോഗം കൃഷ്ണപ്രിയത വരുത്തുന്നതാണ്. ശ്രീകൃഷ്ണൻ, കമലനാഥൻ, വാസുദേവൻ—സനാതനൻ.
Verse 22
वसुदेवात्मजः पुण्यो लीलामानुषविग्रहः / श्रीवत्सकौस्तभधरो यशोदावत्सलो हरिः
അവൻ വസുദേവന്റെ പുത്രൻ, പുണ്യസ്വരൂപൻ, ലീലാർത്ഥം മാനുഷവിഗ്രഹം ധരിച്ചവൻ. ശ്രീവത്സവും കൗസ്തുഭവും ധരിച്ച്, യശോദയോടു വാത്സല്യമുള്ള ഹരി.
Verse 23
चतुर्भुजात्तचक्रासिगदाशङ्खाद्युदायुधः / देवकीनन्दनः श्रीशो नन्दगोपप्रियात्मजः
അവൻ ചതുര്ഭുജൻ; ചക്രം, ഖഡ്ഗം, ഗദ, ശംഖം മുതലായ ദിവ്യായുധങ്ങൾ ധരിച്ചവൻ; ദേവകീനന്ദനൻ, ശ്രീപതി, നന്ദഗോപന്റെ പ്രിയപുത്രൻ।
Verse 24
यमुनावेगसंहारी बलभद्रप्रियानुजः / पूतनाजीवितहरः शकटासुरभञ्जनः
അവൻ യമുനയുടെ പ്രചണ്ഡ പ്രവാഹം ശമിപ്പിച്ചവൻ, ബലഭദ്രന്റെ പ്രിയാനുജൻ; പൂതനയുടെ ജീവൻ ഹരിച്ചവൻ, ശകടാസുരനെ ഭഞ്ജിച്ചവൻ।
Verse 25
नन्दप्रजजनानन्दी सच्चिदानन्दविग्रहः / नवनीतविलिप्ताङ्गो नवनीतनटो ऽनघः
അവൻ നന്ദന്റെ വ്രജജനങ്ങൾക്ക് ആനന്ദം പകരുന്നവൻ, സച്ചിദാനന്ദസ്വരൂപൻ; നെയ്യാൽ ലിപ്തമായ അംഗങ്ങളുള്ളവൻ, പാപരഹിതനായ നെയ്യാട്ടക്കാരൻ।
Verse 26
नवनीतलवाहारी मुचुकुन्दप्रसादकृत् / षोडशस्त्रीसहस्रेशस्त्रिभङ्गी मधुराकृतिः
അവൻ നെയ്യിന്റെ ചെറിയ കഷണം മോഷ്ടിക്കുന്നവൻ, മുചുകുന്ദനോട് പ്രസാദം ചെയ്തവൻ; പതിനാറായിരം സ്ത്രീകളുടെ നാഥൻ, ത്രിഭംഗി ഭാവമുള്ള മധുരാകൃതിയുള്ളവൻ।
Verse 27
शुकवागमृताब्धीन्दुर्गोविन्दो गोविदांपतिः / वत्सपालनसंचारी धेनुकासुरमर्द्दनः
അവൻ ശുകദേവന്റെ വാണിയെന്ന അമൃതസമുദ്രത്തിലെ ചന്ദ്രൻ, ഗോവിന്ദൻ, ഗോപന്മാരുടെ നാഥൻ; കിടാക്കളെ മേയിക്കാൻ സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ, ധേനുകാസുരനെ മർദ്ദിച്ചവൻ।
Verse 28
तृणीकृततृणावर्त्तो यमलार्जुनभञ्जनः / उत्तालतालभेत्ता च तमालश्यामला कृतिः
തൃണാവർത്തനെ തൃണമെന്നപോലെ തകർത്തവൻ, യമലാർജുന വൃക്ഷങ്ങളെ ഭഞ്ജിച്ചവൻ, ഉയർന്ന താലവൃക്ഷങ്ങളെ പിളർത്തിയവൻ, തമാലവൃക്ഷസമമായ ശ്യാമകാന്തിയുള്ളവൻ।
Verse 29
गोपगोपीश्वरो योगी सूर्यकोटिसमप्रभः / इलापतिः परञ्ज्योतिर्यादवेन्द्रो यदूद्वहः
ഗോപന്മാരുടെയും ഗോപികളുടെയും ഈശ്വരൻ, യോഗി, കോടി സൂര്യന്മാരെപ്പോലെ ദീപ്തൻ; ഇലാപതി, പരംജ്യോതി, യാദവേന്ദ്രൻ, യദുകുലത്തിന്റെ ശ്രേഷ്ഠവാഹകൻ।
Verse 30
वनमाली पीतवासाः पारिजातापहरकः / गोवर्द्धनाचलोद्धर्त्ता गोपालः सर्वपालकः
വനമാല ധരിച്ചവൻ, പീതവസ്ത്രം അണിഞ്ഞവൻ, പാരിജാതം അപഹരിച്ചവൻ; ഗോവർദ്ധനപർവ്വതം ഉയർത്തിയവൻ, ഗോപാലൻ, സർവ്വപാലകൻ।
Verse 31
अजो निरञ्जनः कामजनकः कञ्जलोचनः / मधुहा मथुरानाथो द्वारकानाथको बली
അജൻ, നിരഞ്ജനൻ, കാമം ജനിപ്പിക്കുന്നവൻ, കമലനേത്രൻ; മധുഹൻ, മഥുരാനാഥൻ, ദ്വാരകാനാഥൻ, ബലവാൻ।
Verse 32
वृन्दावनान्तसंचारी तुलसीदामभूषणः / स्यमन्तकमणेर्हर्त्ता नरनारायणात्मकः
വൃന്ദാവനത്തിനകത്ത് സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ, തുളസിമാലയാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവൻ; സ്യമന്തകമണിയുടെ ഹർത്താവ്, നരനാരായണസ്വരൂപൻ।
Verse 33
कुब्जाकृष्टांबरधरो मायी परमपूरुषः / मुष्टिकासुरचाणूरमल्लयुद्धविशारदः
കുബ്ജ വലിച്ചെടുത്ത വസ്ത്രം ധരിച്ച മായാമയ പരമപുരുഷൻ; മുഷ്ടികാസുരൻ-ചാണൂരൻ മല്ലയുദ്ധത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവൻ।
Verse 34
संसारवैरी कंसारिर्मुरारिर्नरकान्तकः / अनादि ब्रह्मचारी च कृष्णाव्यसनकर्षकः
സംസാരത്തിന്റെ വൈരി, കംസന്റെ ശത്രു, മുരനാശകൻ, നരകാന്തകൻ; അനാദി ബ്രഹ്മചാരി, കൃഷ്ണഭക്തരുടെ ദുഷ്ടാസക്തി അകറ്റുന്നവൻ।
Verse 35
शिशुपालशिरस्छेत्ता दुर्योधनकुलान्तकृत / विदुराक्रूरवरदो विश्वरूपप्रदर्शकः
ശിശുപാലന്റെ ശിരഛേദകൻ, ദുര്യോധനകുലാന്തകൃത്ത്; വിദുരനും അക്രൂരനും വരം നൽകിയവൻ, വിശ്വരൂപം ദർശിപ്പിച്ചവൻ।
Verse 36
सत्यवाक्सत्यसंकल्पः सत्यभामारतो जयी / सुभद्रापूर्वजो विष्णुर्भीष्ममुक्तिप्रदायकः
സത്യവാക്യനും സത്യസങ്കൽപ്പനും; സത്യഭാമയിൽ രമിക്കുന്ന ജയശാലി; സുഭദ്രയുടെ അഗ്രജനായ വിഷ്ണു, ഭീഷ്മന് മോക്ഷം നല്കുന്നവൻ।
Verse 37
जगद्गुरुर्जगन्नाथो वेणुवाद्य विशारदः / वृषभासुरविध्वंसी बकारिर्बाणबाहुकृत्
ജഗദ്ഗുരു, ജഗന്നാഥൻ, വേണുവാദ്യത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവൻ; വൃഷഭാസുരനാശകൻ, ബകാസുരവൈരി, ബാണാസുരന്റെ ഭുജങ്ങൾ ഛേദിച്ചവൻ।
Verse 38
युधिष्टिरप्रतिष्ठाता बर्हिबर्हावतंसकः / पार्थसारथिरव्यक्तो गीतामृतमहोदधिः
യുധിഷ്ഠിരനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചവൻ, മയില്പീലി കിരീടം ധരിച്ചവൻ; പാർത്ഥസാരഥി, അവ്യക്ത പ്രഭു—ഗീതാമൃതത്തിന്റെ മഹാസമുദ്രം।
Verse 39
कालीयफणिमाणिक्यरञ्जितः श्रीपदांबुजः / दामोदरो यज्ञभोक्ता दानवैद्रविनाशनः
കാളീയ സർപ്പത്തിന്റെ ഫണിമാണിക്യകാന്തിയിൽ രഞ്ജിതമായ ശ്രീപാദാംബുജം; ദാമോദരൻ, യജ്ഞഭോക്താവ്, ദാനവസംഘനാശകൻ।
Verse 40
नारायणः परं ब्रह्म पन्नगाशनवाहनः / जलक्रीडासमासक्तगोपीवस्त्रापहारकः
നാരായണൻ, പരബ്രഹ്മം; സർപ്പഭക്ഷകനായ ഗരുഡൻ വാഹനമായവൻ; ജലക്രീഡയിൽ ആസക്തൻ, ഗോപികളുടെ വസ്ത്രം അപഹരിച്ചവൻ।
Verse 41
पुण्यश्लोकस्तीर्थपादो वेदवेद्यो दयानिधिः / सर्वतीर्थान्मकः सर्वग्रहरूपी परात्परः
പുണ്യശ്ലോകൻ, തീർത്ഥപാദൻ; വേദങ്ങളിൽ വേദ്യൻ, ദയാനിധി; സർവ്വതീർത്ഥസ്വരൂപൻ, സർവ്വഗ്രഹരൂപി, പരാത്പരൻ।
Verse 42
इत्येवं कृष्णदेवस्य नाम्नामष्टोत्तरं शतम् / कृष्णोन कृष्णभक्तेन श्रुत्वा गीतामृतं पुरा
ഇങ്ങനെ ശ്രീകൃഷ്ണദേവന്റെ നാമങ്ങളുടെ അഷ്ടോത്തരശതം പൂർത്തിയായി; പുരാകാലത്ത് കൃഷ്ണഭക്തൻ കൃഷ്ണനിൽ നിന്ന് ഗീതാമൃതം ശ്രവിച്ച് (ഇത് പാരായണം ചെയ്തു)।
Verse 43
स्तोत्रं कृष्णप्रियकरं कृतं तस्मान्मया श्रुतम् / कृष्णप्रेमामृतं नाम परमानन्ददायकम्
ഈ സ്തോത്രം ശ്രീകൃഷ്ണനു അത്യന്തം പ്രിയം; ഞാൻ അവിടെ നിന്ന് കേട്ട് ഇതു രചിച്ചു. ഇതിന്റെ നാമം ‘കൃഷ്ണപ്രേമാമൃതം’, പരമാനന്ദം നൽകുന്നതാണ്.
Verse 44
अत्युपद्रवदुः खघ्नं परमायुष्य वर्द्धनम् / दानं व्रतं तपस्तीर्थं यत्कृतं त्विह जन्मनि
ഇത് അത്യധികമായ ഉപദ്രവവും ദുഃഖവും നശിപ്പിച്ച് പരമായുസ്സ് വർധിപ്പിക്കുന്നു; ഈ ജന്മത്തിൽ ചെയ്ത ദാനം, വ്രതം, തപസ്സ്, തീർത്ഥസേവ എന്നിവയുടെ ഫലവും ഇതിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
Verse 45
पठतां शृण्वतां चैव कोटिकोटिगुणं भवेत् / पुत्रप्रदमपुत्राणामगती नां गतिप्रदम्
ഇത് പാരായണം ചെയ്യുന്നവർക്കും ശ്രവിക്കുന്നവർക്കും കോടിക്കോടി ഗുണഫലം ലഭിക്കും; സന്താനമില്ലാത്തവർക്ക് പുത്രം നൽകും, ആശ്രയമില്ലാത്തവർക്ക് ഗതി നൽകും.
Verse 46
धनवाहं दरिद्राणां जयेच्छूनां जयावहम् / शिशूनां गोकुलानां च पुष्टिदं पुण्यवर्द्धनम्
ഇത് ദരിദ്രർക്കു ധനം കൊണ്ടുവരുന്നതും ജയമാഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് ജയം നൽകുന്നതും; ശിശുക്കൾക്കും ഗോകുലജനങ്ങൾക്കും പുഷ്ടി നൽകുന്നതും പുണ്യം വർധിപ്പിക്കുന്നതുമാണ്.
Verse 47
बालरोगग्रहादीनां शमनं शान्तिकारकम् / अन्ते कृष्णस्मरणदं भवतापत्रयापहम्
ഇത് ബാലരോഗങ്ങളും ഗ്രഹാദി പീഡകളും ശമിപ്പിച്ച് ശാന്തി നൽകുന്നു; അന്ത്യത്തിൽ കൃഷ്ണസ്മരണം നൽകുകയും ഭവതാപത്രയം അകറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു.
Verse 48
असिद्धसाधकं भद्रे जपादिकरमात्मनाम् / कृष्णाय यादवेन्द्राय ज्ञानमुद्राय योगिने
ഹേ ഭദ്രേ! ഈ ജപാദികൾ ആത്മാക്കൾക്കായി അസിദ്ധത്തെയും സിദ്ധമാക്കുന്നു—യാദവേന്ദ്രൻ, ജ്ഞാനമുദ്രാധാരി യോഗി ശ്രീകൃഷ്ണനു (അർപ്പണം).
Verse 49
नाथाय रुक्मिणीशाय नमो वेदान्तवेदिने / इमं मन्त्रं महादेवि जपन्नेव दिवा निशम्
രുക്മിണീനാഥനും വേദാന്തജ്ഞനുമായ പ്രഭുവിന് നമസ്കാരം. ഹേ മഹാദേവീ! ഈ മന്ത്രം പകലും രാത്രിയും ജപിച്ചുകൊൾക.
Verse 50
सर्वग्रहानुग्रहभाक्सर्वप्रियतमो भवेत् / पुत्रपौत्रैः परिवृतः सर्वसिद्धिसमृद्धिमान्
അവൻ എല്ലാ ഗ്രഹങ്ങളുടെയും അനുഗ്രഹം പ്രാപിച്ച് എല്ലാവർക്കും അതിപ്രിയനാകും; പുത്രപൗത്രന്മാർ ചുറ്റിനിൽക്ക, സർവ്വസിദ്ധികളാൽ സമൃദ്ധനാകും.
Verse 51
निषेव्य भोगानन्ते ऽपिकृष्णासायुज्यमाप्नुयात् / अगस्त्य उवाच एतावदुक्तो भागवाननन्तो मूर्त्तिस्तु संकर्षणसंज्ञिता विभो
ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ചാലും അവസാനം അവൻ കൃഷ്ണസായുജ്യം പ്രാപിക്കുന്നു. അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ഇത്രയും പറഞ്ഞ ശേഷം, ‘സങ്കർഷണ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധമായ മൂർത്തിയുള്ള ഭഗവാൻ അനന്തൻ, ഹേ വിഭോ! (വിരമിച്ചു).
Verse 52
धराधरो ऽलं जगतां धरायै निर्दिश्य भूयो विरराम मानदः / ततस्तु सर्वे सनकादयो ये समास्थितास्तत्परितः कथादृताः / आनन्द पूर्ण्णंबुनिधौ निमग्नाः सभाजयामासुरहीश्वरं तम्
ജഗത്തിനെ ധരിക്കുന്ന ഭൂമിക്കായി ‘ഇത്ര മതി’ എന്നു നിർദ്ദേശിച്ച്, മാനദനായ ധരാധരൻ വീണ്ടും വിരമിച്ചു. തുടർന്ന് ചുറ്റുമിരുന്ന സനകാദികൾ എല്ലാവരും കഥയിൽ ലീനരായി, ആനന്ദപൂർണ്ണ സമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങിയവരായി, ആ അഹീശ്വരനെ ആദരിച്ച് സ്തുതിച്ചു.
Verse 53
ऋषय ऊचुः नमो नमस्ते ऽखिलविश्वाभावन प्रपन्नभक्तार्त्तिहराव्ययात्मन् / धराधरायापि कृपार्णवाय शेषाय विश्वप्रभवे नमस्ते
ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ഹേ അഖിലവിശ്വത്തെ പോഷിപ്പിക്കുന്നവനേ! നിനക്കു വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം. ശരണാഗതഭക്തരുടെ ആർത്തി അകറ്റുന്ന അവ്യയാത്മാവേ! ധരാധരനും കരുണാസമുദ്രവും ആയ ശേഷാ, വിശ്വപ്രഭുവേ—നമസ്കാരം.
Verse 54
कृष्णामृतं नः परिपायितं विभो विधूतपापा भवता कृता वयम् / भवादृशा दीनदयालवो विभो समुद्धरन्त्येव निजान्हि संनतान्
ഹേ വിഭോ! നീ ഞങ്ങൾക്ക് കൃഷ്ണാമൃതം പാനം ചെയ്യിച്ചു; അതിനാൽ ഞങ്ങളുടെ പാപങ്ങൾ കഴുകിപ്പോയി. ഹേ വിഭോ! നിനക്കുപോലുള്ള ദീനദയാളു പ്രഭു തന്റെ ശരണാഗതരെ നിശ്ചയമായും ഉയർത്തി രക്ഷിക്കുന്നു.
Verse 55
एवं नमस्कृत्य फणीश पादयोर्मनो विधायाखिलकामपूरयोः / प्रदक्षिणीकृत्य धराधराधरं सर्वे वयं स्वावसथानुपागताः
ഇങ്ങനെ ഫണീശ്വരന്റെ പാദങ്ങളിൽ നമസ്കരിച്ച്, സർവകാമപൂരകമായ ആ പാദങ്ങളിൽ മനസ്സിനെ സ്ഥാപിച്ച്, ധരാധരധാരകനായ (ശേഷനെ) പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത്, ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും നമ്മുടെ സ്വന്തം വാസസ്ഥലങ്ങളിലേക്കു മടങ്ങി എത്തി.
Verse 56
इति ते ऽभिहितं राम स्तोत्रं प्रेमामृताभिधम् / कृष्णस्य राधाकान्तस्य सिद्धिदम्
ഹേ രാമാ! ഇങ്ങനെ ‘പ്രേമാമൃതം’ എന്ന പേരിലുള്ള സ്തോത്രം നിനക്കു പറഞ്ഞുതന്നു; ഇത് രാധാകാന്തനായ ശ്രീകൃഷ്ണന്റെതും സിദ്ധി നൽകുന്നതുമാണ്.
Verse 57
इदं राम महाभाग स्तोत्रं परमदुर्लभम् / श्रुतं साक्षाद्भगवतः शेषात्कथयतः कथाः
ഹേ മഹാഭാഗ രാമാ! ഈ സ്തോത്രം അത്യന്തം ദുർലഭം; കഥകൾ പറയുന്ന സാക്ഷാൽ ഭഗവാൻ ശേഷനിൽ നിന്നു ഞാൻ ഇത് നേരിട്ട് ശ്രവിച്ചിട്ടുണ്ട്.
Verse 58
यावन्ति मन्त्रजालानि स्तोत्राणि कवचानि च
എത്രയോ മന്ത്രജാലങ്ങളും, സ്തോത്രങ്ങളും, കവചങ്ങളും ഉണ്ടോ—അവയെല്ലാം।
Verse 59
त्रैलोक्ये तानि सर्वाणि सिद्ध्यन्त्येवास्य शीलनात् / वसिष्ठ उवाच एवमुक्त्वा महाराज कृष्णप्रेमामृतं स्तवम् / यावद्व्यरसींत्स मुनिस्तावत्स्वर्यानमागतम्
ത്രൈലോക്യത്തിലും അവയെല്ലാം ഇതിന്റെ അഭ്യാസം കൊണ്ടുതന്നെ സിദ്ധിയാകുന്നു. വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—മഹാരാജാ, ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അദ്ദേഹം ‘കൃഷ്ണപ്രേമാമൃത’ സ്തവം ജപിച്ചു; അതിനിടയിൽ ദിവ്യവിമാനം എത്തി.
Verse 60
चतुर्भिरद्भुतैः सिद्धैः कामरूपैर्मनोजवैः / अनुयातमथोत्प्लुत्य स्त्रीपुंसौ हरिणौ तदा / अगस्त्यचरणौ नत्वा समारुरुहतुर्मुदा
കാമരൂപികളും മനോജവരുമായ നാല് അത്ഭുത സിദ്ധർ അനുഗമിച്ചു. പിന്നെ ആ പെൺ-ആൺ മാൻകൾ ചാടി അഗസ്ത്യന്റെ പാദങ്ങളിൽ നമസ്കരിച്ചു, ആനന്ദത്തോടെ (വിമാനത്തിൽ) കയറി.
Verse 61
दिव्यदेहधरौ भूत्वा संखचक्रादिचिह्नितौ / गतौ च वैष्णवं लोकं सर्व देवन मस्कृतम् / पश्यतां सर्वभूतानां भार्गवागस्त्ययोस्तथा
അവർ ദിവ്യദേഹം ധരിച്ചു ശംഖ-ചക്രാദി ചിഹ്നങ്ങളാൽ അടയാളപ്പെട്ടവരായി വൈഷ്ണവ ലോകത്തിലേക്ക് പോയി; അവിടെ സർവ്വദേവന്മാർ അവരെ നമസ്കരിച്ചു—ഇത് സർവ്വഭൂതങ്ങളും, ഭാർഗവനും അഗസ്ത്യനും കാണുന്നിടത്തുതന്നെ നടന്നു.
Agastya states that swift mantra-siddhi depends on recognizing the threefold character of bhakti and applying disciplined effort; spiritual qualification (bhakti-lakṣaṇa) is treated as the enabling condition for rapid attainment.
Pātāla is presented as a locus of esoteric learning where siddhas and nāga-kings venerate Śeṣa for jñāna; Bhūmi herself is depicted as repeatedly questioning Śeṣa, making Śeṣa a cosmological ‘knowledge-bearer’ (mahīdharā) and a hub for Vaiṣṇavī teaching.
The text pivots to Kṛṣṇa-centered devotion: teachings are called ‘kṛṣṇa-prema-amṛta,’ and Bhūmi requests Kṛṣṇa’s chief names and līlā—implying nāma (divine epithets) and avatāra-carita (e.g., Varāha onward) as purifying, liberating vehicles of knowledge.