Shloka 21
Kārttavīrya–Paraśurāma-saṅgrāma-kathā
Sagara’s Inquiry and Vasiṣṭha’s Account
Devanagari script
अथ वा मृगजातिर्हि निसर्गाच्चकितेक्षणा / चेनैतौ जलपाने ऽपि पश्यतश्चकितेक्षणौ
Transliteration
atha vā mṛgajātirhi nisargāccakitekṣaṇā / cenaitau jalapāne 'pi paśyataścakitekṣaṇau
Translation
അല്ലെങ്കിൽ മൃഗജാതി സ്വഭാവത്താൽ തന്നെ ഭയചകിതമായ കണ്ണുകളുള്ളതാണ്; അതുകൊണ്ട് ഇവർ രണ്ടുപേരും വെള്ളം കുടിക്കുമ്പോഴും നോക്കി നോക്കി വിറയ്ക്കുന്നു.
Word by Word
अथthen / now
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
Formअव्यय; आरम्भ/विकल्प (discourse particle)
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध/Alternative)
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
Formअव्यय; विकल्पार्थक (alternative particle)
मृगजातिःthe species of deer
मृगजातिः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootmṛga + jāti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘मृगाणां जातिः’ (the deer-kind)
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चयार्थ
निसर्गात्from nature, by instinct
निसर्गात्:
Apadana (अपादान/Cause-source)
TypeNoun
Rootnisarga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; हेत्वर्थ (by nature)
चकितेक्षणाhaving startled eyes
चकितेक्षणा:
Karta-visheshana (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootचकित + ईक्षण (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः—‘चकिते ईक्षणे यस्याः’ (whose eyes are startled); विशेषण मृगजातिः
चेत्if
चेत्:
Hetu (हेतु/Condition)
TypeIndeclinable
Rootcet (अव्यय)
Formअव्यय; शर्तार्थक (conditional particle)
एतौthese two
एतौ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootetad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; सर्वनाम
जलपानेin drinking water
जलपाने:
Adhikarana (अधिकरण/Occasion)
TypeNoun
Rootjala + pāna (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; ‘जलस्य पानम्’ (drinking of water)
अपिeven
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formअव्यय; अपि = even/also (concessive/additive)
पश्यतःwhile (someone) watches
पश्यतः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive absolute-like)
TypeVerb
Rootpaśyat (कृदन्त; √dṛś धातु)
Formवर्तमान कृदन्त, पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; ‘पश्यतः’ = while (someone) is watching
चकितेक्षणौwith startled eyes
चकितेक्षणौ:
Karta-visheshana (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootचकित + ईक्षण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; बहुव्रीहिः—‘चकिते ईक्षणे यस्य’ (whose eyes are startled); विशेषण एतौ