Adhyaya 2
Hiraṇyakaśipu’s Wrath, the Assault on Vedic Culture, and the Boy-Yamarāja’s Teaching on the Soul
നാരദൻ യുധിഷ്ഠിരനോട് ഹിരണ്യകശിപുവിന്റെ കോപത്തെക്കുറിച്ച് വിവരിക്കുന്നു. വരാഹമൂർത്തി ഹിരണ്യാക്ഷനെ വധിച്ചശേഷം, ഹിരണ്യകശിപു വിഷ്ണുവിനെ കൊല്ലുമെന്ന് പ്രതിജ്ഞയെടുക്കുകയും അസുരന്മാരോട് വേദധർമ്മം നശിപ്പിക്കാൻ ആജ്ഞാപിക്കുകയും ചെയ്തു. പിന്നീട്, മാതാവായ ദിതിയെ ആശ്വസിപ്പിക്കാൻ, സുയജ്ഞ രാജാവിന്റെയും ബാലനായ യമരാജന്റെയും കഥയിലൂടെ ആത്മാവിന്റെ നിത്യതയെക്കുറിച്ച് അദ്ദേഹം ഉപദേശിച്ചു.
Shlokas
Verse 1
श्रीनारद उवाच भ्रातर्येवं विनिहते हरिणा क्रोडमूर्तिना । हिरण्यकशिपू राजन् पर्यतप्यद्रुषा शुचा ॥ १ ॥
ശ്രീ നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജൻ യുധിഷ്ഠിരാ! ഭഗവാൻ വിഷ്ണു വരാഹരൂപം ധരിച്ചു ഹിരണ്യാക്ഷനെ വധിച്ചപ്പോൾ, അവന്റെ സഹോദരൻ ഹിരണ്യകശിപു ക്രോധവും ശോകവും കൊണ്ട് അത്യന്തം ദുഃഖിച്ചു വിലപിച്ചു തുടങ്ങി।
Verse 2
आह चेदं रुषा पूर्ण: सन्दष्टदशनच्छद: । कोपोज्ज्वलद्भ्यां चक्षुर्भ्यां निरीक्षन् धूम्रमम्बरम् ॥ २ ॥
അവൻ ക്രോധം നിറഞ്ഞ് പല്ലുകൊണ്ട് അധരങ്ങൾ കടിച്ചുകൊണ്ട്, കോപത്തിൽ ജ്വലിക്കുന്ന കണ്ണുകളാൽ ആകാശത്തെ നോക്കി; ആകാശം മുഴുവൻ പുകമൂടിയതുപോലെ തോന്നി. പിന്നെ അവൻ സംസാരിക്കാൻ തുടങ്ങി।
Verse 3
करालदंष्ट्रोग्रदृष्टया दुष्प्रेक्ष्यभ्रुकुटीमुख: । शूलमुद्यम्य सदसि दानवानिदमब्रवीत् ॥ ३ ॥
ഭീകരദന്തങ്ങളും ഉഗ്രദൃഷ്ടിയും ചുളിഞ്ഞ ഭ്രൂവുമോടെ കാണാൻ തന്നെ ഭയാനകനായി, അവൻ ശൂലം (ത്രിശൂലം) ഉയർത്തി സഭയിൽ കൂടിയ ദാനവ സഹചാരികളോടു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു।
Verse 4
भो भो दानवदैतेया द्विमूर्धंस्त्र्यक्ष शम्बर । शतबाहो हयग्रीव नमुचे पाक इल्वल ॥ ४ ॥ विप्रचित्ते मम वच: पुलोमन् शकुनादय: । शृणुतानन्तरं सर्वे क्रियतामाशु मा चिरम् ॥ ५ ॥
ഓ ദാനവ-ദൈത്യരേ! ഓ ദ്വിമൂർധാ, ത്ര്യക്ഷാ, ശംബരാ, ശതബാഹൂ! ഓ ഹയഗ്രീവാ, നമുചി, പാക, ഇൽവല! ഓ വിപ്രചിത്തി, പുലോമൻ, ശകുനാദികളേ! എന്റെ വാക്കുകൾ ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുക; പിന്നെ വൈകാതെ ഉടൻ അതനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കൂ।
Verse 5
भो भो दानवदैतेया द्विमूर्धंस्त्र्यक्ष शम्बर । शतबाहो हयग्रीव नमुचे पाक इल्वल ॥ ४ ॥ विप्रचित्ते मम वच: पुलोमन् शकुनादय: । शृणुतानन्तरं सर्वे क्रियतामाशु मा चिरम् ॥ ५ ॥
ഓ ദാനവ-ദൈത്യരേ! ഓ ദ്വിമൂർധാ, ത്ര്യക്ഷാ, ശംബരാ, ശതബാഹൂ! ഓ ഹയഗ്രീവാ, നമുചി, പാക, ഇൽവല! ഓ വിപ്രചിത്തി, പുലോമൻ, ശകുനാദികളേ! എന്റെ വാക്കുകൾ ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുക; പിന്നെ വൈകാതെ ഉടൻ അതനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കൂ।
Verse 6
सपत्नैर्घातित: क्षुद्रैर्भ्राता मे दयित: सुहृत् । पार्ष्णिग्राहेण हरिणा समेनाप्युपधावनै: ॥ ६ ॥
എന്റെ നിസ്സാര ശത്രുക്കളായ ദേവന്മാർ ഒത്തുചേർന്ന് എന്റെ ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ടവനും അനുസരണയുള്ളവനുമായ സഹോദരൻ ഹിരണ്യാക്ഷനെ വധിച്ചു. പരമാത്മാവായ വിഷ്ണു ഞങ്ങളിരുവരോടും (ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും) എപ്പോഴും തുല്യനാണെങ്കിലും, ഇത്തവണ ദേവന്മാരാൽ ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിക്കപ്പെട്ടതിനാൽ, അദ്ദേഹം അവരുടെ പക്ഷം ചേരുകയും ഹിരണ്യാക്ഷനെ കൊല്ലാൻ സഹായിക്കുകയും ചെയ്തു.
Verse 7
तस्य त्यक्तस्वभावस्य घृणेर्मायावनौकस: । भजन्तं भजमानस्य बालस्येवास्थिरात्मन: ॥ ७ ॥ मच्छूलभिन्नग्रीवस्य भूरिणा रुधिरेण वै । असृक्प्रियं तर्पयिष्ये भ्रातरं मे गतव्यथ: ॥ ८ ॥
രാക്ഷസന്മാരോടും ദേവന്മാരോടും ഉള്ള തന്റെ സ്വാഭാവികമായ സമഭാവന ഭഗവാൻ ഉപേക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നു. അദ്ദേഹം പരമപുരുഷനാണെങ്കിലും, ഇപ്പോൾ മായയാൽ സ്വാധീനിക്കപ്പെട്ട്, ഒരു ചഞ്ചലനായ കുട്ടി ആരുടെയെങ്കിലും പക്ഷം ചേരുന്നതുപോലെ, തന്റെ ഭക്തരായ ദേവന്മാരെ പ്രീതിപ്പെടുത്താൻ വരാഹരൂപം സ്വീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഞാൻ എന്റെ ത്രിശൂലം കൊണ്ട് വിഷ്ണുവിന്റെ തല വെട്ടിമാറ്റുകയും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് ഒഴുകുന്ന രക്തം കൊണ്ട് രക്തപാനം ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന എന്റെ സഹോദരൻ ഹിരണ്യാക്ഷനെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യും. അങ്ങനെ ഞാനും ശാന്തനാകും.
Verse 8
तस्य त्यक्तस्वभावस्य घृणेर्मायावनौकस: । भजन्तं भजमानस्य बालस्येवास्थिरात्मन: ॥ ७ ॥ मच्छूलभिन्नग्रीवस्य भूरिणा रुधिरेण वै । असृक्प्रियं तर्पयिष्ये भ्रातरं मे गतव्यथ: ॥ ८ ॥
രാക്ഷസന്മാരോടും ദേവന്മാരോടും ഉള്ള തന്റെ സ്വാഭാവികമായ സമഭാവന ഭഗവാൻ ഉപേക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നു. അദ്ദേഹം പരമപുരുഷനാണെങ്കിലും, ഇപ്പോൾ മായയാൽ സ്വാധീനിക്കപ്പെട്ട്, ഒരു ചഞ്ചലനായ കുട്ടി ആരുടെയെങ്കിലും പക്ഷം ചേരുന്നതുപോലെ, തന്റെ ഭക്തരായ ദേവന്മാരെ പ്രീതിപ്പെടുത്താൻ വരാഹരൂപം സ്വീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഞാൻ എന്റെ ത്രിശൂലം കൊണ്ട് വിഷ്ണുവിന്റെ തല വെട്ടിമാറ്റുകയും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് ഒഴുകുന്ന രക്തം കൊണ്ട് രക്തപാനം ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന എന്റെ സഹോദരൻ ഹിരണ്യാക്ഷനെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യും. അങ്ങനെ ഞാനും ശാന്തനാകും.
Verse 9
तस्मिन् कूटेऽहिते नष्टे कृत्तमूले वनस्पतौ । विटपा इव शुष्यन्ति विष्णुप्राणा दिवौकस: ॥ ९ ॥
ഒരു മരത്തിന്റെ വേര് മുറിച്ചുമാറ്റുകയും മരം വീഴുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ, അതിന്റെ ശാഖകളും ചില്ലകളും തനിയെ ഉണങ്ങിപ്പോകുന്നു. അതുപോലെ, ഈ കപടവേഷധാരിയായ വിഷ്ണുവിനെ ഞാൻ കൊന്നുകഴിയുമ്പോൾ, വിഷ്ണുവിനെ ജീവനും ആത്മാവുമായി കാണുന്ന ദേവന്മാർക്ക് അവരുടെ ജീവന്റെ ഉറവിടം നഷ്ടപ്പെടുകയും അവർ നശിച്ചുപോവുകയും ചെയ്യും.
Verse 10
तावद्यात भुवं यूयं ब्रह्मक्षत्रसमेधिताम् । सूदयध्वं तपोयज्ञस्वाध्यायव्रतदानिन: ॥ १० ॥
ഞാൻ വിഷ്ണുവിനെ കൊല്ലാനുള്ള ഉദ്യമത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുമ്പോൾ, നിങ്ങൾ ഭൂമിയിലേക്ക് പോകൂ. അവിടെ ബ്രാഹ്മണ സംസ്കാരവും ക്ഷത്രിയ ഭരണവും കാരണം ഭൂമി അഭിവൃദ്ധി പ്രാപിക്കുന്നു. അവിടുത്തെ ജനങ്ങൾ തപസ്സ്, യാഗം, വേദപഠനം, വ്രതങ്ങൾ, ദാനം എന്നിവയിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അങ്ങനെയുള്ള എല്ലാ ജനങ്ങളെയും നശിപ്പിക്കൂ!
Verse 11
विष्णुर्द्विजक्रियामूलो यज्ञो धर्ममय: पुमान् । देवर्षिपितृभूतानां धर्मस्य च परायणम् ॥ ११ ॥
ബ്രാഹ്മണരുടെ കർമ്മങ്ങൾക്കും യജ്ഞങ്ങൾക്കും മൂലം വിഷ്ണുവാകുന്നു. അദ്ദേഹം ധർമ്മസ്വരൂപനാണ്. ദേവന്മാർക്കും ഋഷികൾക്കും പിതൃക്കൾക്കും സകല ജീവജാലങ്ങൾക്കും അദ്ദേഹം തന്നെയാണു പരമമായ ആശ്രയം.
Verse 12
यत्र यत्र द्विजा गावो वेदा वर्णाश्रमक्रिया: । तं तं जनपदं यात सन्दीपयत वृश्चत ॥ १२ ॥
എവിടെയെല്ലാം ബ്രാഹ്മണരും പശുക്കളും വേദങ്ങളും വർണ്ണാശ്രമ ധർമ്മങ്ങളും ഉണ്ടോ, ആ സ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് ഉടൻ പോകൂ. അവയെ കത്തിക്കുകയും അവിടുത്തെ വൃക്ഷങ്ങളെ വേരോടെ വെട്ടിക്കളയുകയും ചെയ്യുക.
Verse 13
इति ते भर्तृनिर्देशमादाय शिरसादृता: । तथा प्रजानां कदनं विदधु: कदनप्रिया: ॥ १३ ॥
നാശത്തിൽ ആനന്ദം കണ്ടെത്തുന്ന ആ അസുരന്മാർ തങ്ങളുടെ പ്രഭുവായ ഹിരണ്യകശിപുവിന്റെ ആജ്ഞ ശിരസാവഹിക്കുകയും ജനങ്ങളെ ഉപദ്രവിക്കാൻ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു.
Verse 14
पुरग्रामव्रजोद्यानक्षेत्रारामाश्रमाकरान् । खेटखर्वटघोषांश्च ददहु: पत्तनानि च ॥ १४ ॥
അസുരന്മാർ നഗരങ്ങൾ, ഗ്രാമങ്ങൾ, തൊഴുത്തുകൾ, തോട്ടങ്ങൾ, കൃഷിയിടങ്ങൾ, ആശ്രമങ്ങൾ, ഖനികൾ, ഇടയന്മാരുടെ വാസസ്ഥലങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് തീയിട്ടു.
Verse 15
केचित्खनित्रैर्बिभिदु: सेतुप्राकारगोपुरान् । आजीव्यांश्चिच्छिदुर्वृक्षान् केचित्परशुपाणय: । प्रादहन् शरणान्येके प्रजानां ज्वलितोल्मुकै: ॥ १५ ॥
ചില അസുരന്മാർ മൺവെട്ടികൾ കൊണ്ട് പാലങ്ങളും മതിലുകളും ഗോപുരങ്ങളും തകർത്തു. ചിലർ കോടാലികൾ കൊണ്ട് ഫലവൃക്ഷങ്ങൾ വെട്ടിമാറ്റി. മറ്റുചിലർ കത്തുന്ന പന്തങ്ങൾ കൊണ്ട് ജനങ്ങളുടെ വീടുകൾക്ക് തീയിട്ടു.
Verse 16
एवं विप्रकृते लोके दैत्येन्द्रानुचरैर्मुहु: । दिवं देवा: परित्यज्य भुवि चेरुरलक्षिता: ॥ १६ ॥
ഹിരണ്യകശിപുവിന്റെ അനുചരന്മാർ ആവർത്തിച്ച് സൃഷ്ടിച്ച ഉപദ്രവങ്ങളാൽ ലോകം കലങ്ങി; വൈദികകർമ്മങ്ങൾ നിലച്ചു. യജ്ഞഫലം ലഭിക്കാതെയായപ്പോൾ ദേവന്മാരും വ്യാകുലരായി, സ്വർഗ്ഗം വിട്ട് ദൈത്യർക്കു കാണാതെ ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിച്ചു ദുരന്തങ്ങൾ നിരീക്ഷിച്ചു।
Verse 17
हिरण्यकशिपुर्भ्रातु: सम्परेतस्य दु:खित: । कृत्वा कटोदकादीनि भ्रातृपुत्रानसान्त्वयत् ॥ १७ ॥
സഹോദരന്റെ മരണത്തിൽ അത്യന്തം ദുഃഖിതനായ ഹിരണ്യകശിപു കടോദകാദി ശ്രാദ്ധകർമ്മങ്ങൾ നടത്തി, തുടർന്ന് സഹോദരപുത്രന്മാരെ ആശ്വസിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു।
Verse 18
शकुनिं शम्बरं धृष्टिं भूतसन्तापनं वृकम् । कालनाभं महानाभं हरिश्मश्रुमथोत्कचम् ॥ १८ ॥ तन्मातरं रुषाभानुं दितिं च जननीं गिरा । श्लक्ष्णया देशकालज्ञ इदमाह जनेश्वर ॥ १९ ॥
ഹേ രാജാവേ, ഹിരണ്യകശിപു ഉള്ളിൽ അത്യന്തം കോപിച്ചിരുന്നെങ്കിലും, കാലവും സാഹചര്യവും അറിഞ്ഞ രാഷ്ട്രീയനിപുണനായിരുന്നു. ശകുനി, ശംബര, ധൃഷ്ടി, ഭൂതസന്താപന, വൃക, കാലനാഭ, മഹാനാഭ, ഹരിശ്മശ്രു, ഉത്കച എന്നീ സഹോദരപുത്രന്മാരെ മധുരവാക്കുകളാൽ ശമിപ്പിച്ചു; അവരുടെ മാതാവ് ഋഷാഭാനുവിനെയും തന്റെ മാതാവ് ദിതിയെയും ആശ്വസിപ്പിച്ച് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു।
Verse 19
शकुनिं शम्बरं धृष्टिं भूतसन्तापनं वृकम् । कालनाभं महानाभं हरिश्मश्रुमथोत्कचम् ॥ १८ ॥ तन्मातरं रुषाभानुं दितिं च जननीं गिरा । श्लक्ष्णया देशकालज्ञ इदमाह जनेश्वर ॥ १९ ॥
ഹേ രാജാവേ, ഹിരണ്യകശിപു ഉള്ളിൽ അത്യന്തം കോപിച്ചിരുന്നെങ്കിലും, ദേശ-കാലം അറിഞ്ഞ നയജ്ഞനായിരുന്നു. ശകുനി, ശംബര, ധൃഷ്ടി, ഭൂതസന്താപന, വൃക, കാലനാഭ, മഹാനാഭ, ഹരിശ്മശ്രു, ഉത്കച എന്നീ സഹോദരപുത്രന്മാരെ മധുരവാക്കുകളാൽ ശമിപ്പിച്ചു; അവരുടെ മാതാവ് ഋഷാഭാനുവിനെയും തന്റെ മാതാവ് ദിതിയെയും ആശ്വസിപ്പിച്ച് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു।
Verse 20
श्रीहिरण्यकशिपुरुवाच अम्बाम्ब हे वधू: पुत्रा वीरं मार्हथ शोचितुम् । रिपोरभिमुखे श्लाघ्य: शूराणां वध ईप्सित: ॥ २० ॥
ശ്രീഹിരണ്യകശിപു പറഞ്ഞു—അമ്മേ, അമ്മേ, മരുമകളേ, മക്കളേ! ആ വീരനെക്കുറിച്ച് നിങ്ങൾ വിലപിക്കരുത്. ശത്രുവിന്റെ മുന്നിൽ ശൂരന്റെ മരണം പ്രശംസനീയവും ശൂരന്മാർ ആഗ്രഹിക്കുന്നതുമാണ്।
Verse 21
भूतानामिह संवास: प्रपायामिव सुव्रते । दैवेनैकत्र नीतानामुन्नीतानां स्वकर्मभि: ॥ २१ ॥
ഹേ സുവ്രതേ മാതാവേ, പ്രപായത്തിൽ യാത്രക്കാർ ദൈവയോഗത്താൽ ഒരിടത്ത് കൂടിച്ചേരുകയും വെള്ളം കുടിച്ച് തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ വഴികളിലേക്ക് പോകുകയും ചെയ്യുന്നതുപോലെ, ജീവികൾ കുടുംബത്തിൽ ഒന്നിക്കുന്നു; പിന്നെ സ്വകർമ്മഫലാൽ വേർപെട്ട് തത്തത്ത ഗതികളിലേക്ക് പോകുന്നു।
Verse 22
नित्य आत्माव्यय: शुद्ध: सर्वग: सर्ववित्पर: । धत्तेऽसावात्मनो लिङ्गं मायया विसृजन्गुणान् ॥ २२ ॥
ആത്മാവ് നിത്യനും അവ്യയനും ശുദ്ധനും ആകുന്നു; അവൻ സർവത്രഗാമിയും സർവജ്ഞതയ്ക്കും പരനുമാണ്. എന്നാൽ മായയാൽ ഗുണങ്ങളുടെ ഭ്രമത്തിൽ വീണു സൂക്ഷ്മ-സ്ഥൂല ദേഹലിംഗം ധരിച്ച് സുഖദുഃഖങ്ങൾക്ക് വിധേയനാകുന്നു; അതിനാൽ ആത്മാവിന്റെ ദേഹത്യാഗത്തിൽ ശോകിക്കരുത്।
Verse 23
यथाम्भसा प्रचलता तरवोऽपि चला इव । चक्षुषा भ्राम्यमाणेन दृश्यते चलतीव भू: ॥ २३ ॥
ജലം ചലിക്കുമ്പോൾ നദീതീരത്തിലെ വൃക്ഷങ്ങൾ ജലത്തിലെ പ്രതിബിംബത്തിൽ ചലിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു; അതുപോലെ മനസ്സിന്റെ വ്യാകുലതകൊണ്ട് കണ്ണുകൾ ഭ്രമിക്കുമ്പോൾ ഭൂമിയും ചലിക്കുന്നതായി കാണപ്പെടുന്നു।
Verse 24
एवं गुणैर्भ्राम्यमाणे मनस्यविकल: पुमान् । याति तत्साम्यतां भद्रे ह्यलिङ्गो लिङ्गवानिव ॥ २४ ॥
ഹേ ഭദ്രേ, ഇതുപോലെ പ്രകൃതിഗുണങ്ങളുടെ ചലനത്താൽ മനസ് ഭ്രമിക്കുമ്പോൾ, പുരുഷൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ ലിംഗരഹിതനായിട്ടും ലിംഗവാനെന്നപോലെ ഒരു അവസ്ഥയിൽ നിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്കു മാറിയതായി കരുതുന്നു।
Verse 25
एष आत्मविपर्यासो ह्यलिङ्गे लिङ्गभावना । एष प्रियाप्रियैर्योगो वियोग: कर्मसंसृति: ॥ २५ ॥ सम्भवश्च विनाशश्च शोकश्च विविध: स्मृत: । अविवेकश्च चिन्ता च विवेकास्मृतिरेव च ॥ २६ ॥
ലിംഗരഹിത ആത്മാവിൽ ലിംഗഭാവന ചെയ്യുന്നതാണ് ആത്മവിപര്യാസം. പ്രിയ-അപ്രിയങ്ങളോടുള്ള സംയോഗ-വിയോഗങ്ങൾ കർമ്മസംസൃതിയെ മുന്നോട്ട് നയിക്കുന്നു. അതിനാൽ ജനനം, വിനാശം (മരണം), ശോകം, അവിവേകം, ചിന്ത എന്നിവ ഉണ്ടാകുന്നു; ചിലപ്പോൾ വിവേകസ്മൃതി വരും, ചിലപ്പോൾ വീണ്ടും തെറ്റായ ധാരണയിലേക്കു വീഴും।
Verse 26
एष आत्मविपर्यासो ह्यलिङ्गे लिङ्गभावना । एष प्रियाप्रियैर्योगो वियोग: कर्मसंसृति: ॥ २५ ॥ सम्भवश्च विनाशश्च शोकश्च विविध: स्मृत: । अविवेकश्च चिन्ता च विवेकास्मृतिरेव च ॥ २६ ॥
ദേഹവും മനസ്സും തന്നെയാണ് ആത്മാവെന്ന് കരുതി ജീവൻ മോഹിതനാകുന്നു. പ്രിയ‑അപ്രിയ കൽപ്പനകളാൽ സംഗ‑വിയോഗം, കർമ്മബന്ധം, ജന്മ‑മരണസംസാരം തുടരുന്നു; അതിനാൽ ശോകം, മൂഢത, ആശങ്ക, വിവേകവിസ്മൃതി ഉണ്ടാകുന്നു—ചിലപ്പോൾ ബോധം, ചിലപ്പോൾ വീണ്ടും ഭ്രമം.
Verse 27
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । यमस्य प्रेतबन्धूनां संवादं तं निबोधत ॥ २७ ॥
ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഒരു പുരാതന ചരിത്രദൃഷ്ടാന്തം പറയുന്നു—യമരാജനും ഒരു മരിച്ചവന്റെ സുഹൃത്തുക്കളും തമ്മിലുള്ള സംവാദം. അത് ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുക.
Verse 28
उशीनरेष्वभूद्राजा सुयज्ञ इति विश्रुत: । सपत्नैर्निहतो युद्धे ज्ञातयस्तमुपासत ॥ २८ ॥
ഉശീനര ദേശത്ത് സുയജ്ഞൻ എന്ന പ്രസിദ്ധ രാജാവുണ്ടായിരുന്നു. യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുക്കൾ കൊന്നപ്പോൾ, അവന്റെ ബന്ധുക്കൾ മൃതദേഹത്തെ ചുറ്റി ഇരുന്ന് വിലപിച്ചു.
Verse 29
विशीर्णरत्नकवचं विभ्रष्टाभरणस्रजम् । शरनिर्भिन्नहृदयं शयानमसृगाविलम् ॥ २९ ॥ प्रकीर्णकेशं ध्वस्ताक्षं रभसा दष्टदच्छदम् । रज:कुण्ठमुखाम्भोजं छिन्नायुधभुजं मृधे ॥ ३० ॥ उशीनरेन्द्रं विधिना तथा कृतं पतिं महिष्य: प्रसमीक्ष्य दु:खिता: । हता: स्म नाथेति करैरुरो भृशं घ्नन्त्यो मुहुस्तत्पदयोरुपापतन् ॥ ३१ ॥
രത്നജടിത സ്വർണകവചം തകർന്നു, ആഭരണങ്ങളും മാലകളും സ്ഥാനം വിട്ടു; ശത്രുബാണങ്ങൾ ഹൃദയം തുളച്ച്, രക്തം പുരണ്ട ശരീരത്തോടെ രാജാവ് യുദ്ധഭൂമിയിൽ കിടന്നു. മുടി ചിതറി, കണ്ണുകൾ മങ്ങിയിരുന്നു; വീര്യം കാണിക്കാനുള്ള ആവേശത്തിൽ അധരം പല്ലുകൊണ്ട് കടിച്ച നിലയിൽ തന്നെ; പൊടിയിൽ അവന്റെ താമരമുഖം കറുത്ത് മങ്ങിയതും, ആയുധധാരി ഭുജങ്ങൾ മുറിഞ്ഞ് തകർന്നതും. ഇത് കണ്ട ഉശീനരേന്ദ്രന്റെ മഹിഷിമാർ ദുഃഖത്തോടെ—“നാഥാ, നിങ്ങൾ കൊല്ലപ്പെട്ടാൽ ഞങ്ങളും കൊല്ലപ്പെട്ടവരേ!” എന്നു ആവർത്തിച്ച് പറഞ്ഞു നെഞ്ചിടിച്ച് അവന്റെ പാദങ്ങളിൽ വീണു.
Verse 30
विशीर्णरत्नकवचं विभ्रष्टाभरणस्रजम् । शरनिर्भिन्नहृदयं शयानमसृगाविलम् ॥ २९ ॥ प्रकीर्णकेशं ध्वस्ताक्षं रभसा दष्टदच्छदम् । रज:कुण्ठमुखाम्भोजं छिन्नायुधभुजं मृधे ॥ ३० ॥ उशीनरेन्द्रं विधिना तथा कृतं पतिं महिष्य: प्रसमीक्ष्य दु:खिता: । हता: स्म नाथेति करैरुरो भृशं घ्नन्त्यो मुहुस्तत्पदयोरुपापतन् ॥ ३१ ॥
രത്നജടിത സ്വർണകവചം തകർന്നു, ആഭരണങ്ങളും മാലകളും സ്ഥാനം വിട്ടു; ശത്രുബാണങ്ങൾ ഹൃദയം തുളച്ച്, രക്തം പുരണ്ട ശരീരത്തോടെ രാജാവ് യുദ്ധഭൂമിയിൽ കിടന്നു. മുടി ചിതറി, കണ്ണുകൾ മങ്ങിയിരുന്നു; വീര്യം കാണിക്കാനുള്ള ആവേശത്തിൽ അധരം പല്ലുകൊണ്ട് കടിച്ച നിലയിൽ തന്നെ; പൊടിയിൽ അവന്റെ താമരമുഖം കറുത്ത് മങ്ങിയതും, ആയുധധാരി ഭുജങ്ങൾ മുറിഞ്ഞ് തകർന്നതും. ഇത് കണ്ട ഉശീനരേന്ദ്രന്റെ മഹിഷിമാർ ദുഃഖത്തോടെ—“നാഥാ, നിങ്ങൾ കൊല്ലപ്പെട്ടാൽ ഞങ്ങളും കൊല്ലപ്പെട്ടവരേ!” എന്നു ആവർത്തിച്ച് പറഞ്ഞു നെഞ്ചിടിച്ച് അവന്റെ പാദങ്ങളിൽ വീണു.
Verse 31
विशीर्णरत्नकवचं विभ्रष्टाभरणस्रजम् । शरनिर्भिन्नहृदयं शयानमसृगाविलम् ॥ २९ ॥ प्रकीर्णकेशं ध्वस्ताक्षं रभसा दष्टदच्छदम् । रज:कुण्ठमुखाम्भोजं छिन्नायुधभुजं मृधे ॥ ३० ॥ उशीनरेन्द्रं विधिना तथा कृतं पतिं महिष्य: प्रसमीक्ष्य दु:खिता: । हता: स्म नाथेति करैरुरो भृशं घ्नन्त्यो मुहुस्तत्पदयोरुपापतन् ॥ ३१ ॥
രത്നം പതിച്ച സ്വർണ്ണകവചം തകർന്നു, ആഭരണങ്ങളും മാലകളും വഴുതി വീണിരുന്നു. ശത്രുവിന്റെ അമ്പുകൾ ഹൃദയം തുളച്ച്, ശരീരം രക്തത്തിൽ മൂടി, മുടി ചിതറി, കണ്ണുകൾ മങ്ങിപ്പോയി രാജാവ് യുദ്ധഭൂമിയിൽ കിടന്നു. വീര്യം കാണിക്കാനായി അധരം പല്ലുകൊണ്ട് കടിച്ച നിലയിൽ; പൊടിയിൽ അവന്റെ പദ്മമുഖം കറുത്തു, ആയുധധാരിയായ ഭുജങ്ങൾ മുറിഞ്ഞു തകർന്നു. ഉശീനരേന്ദ്രനെ അങ്ങനെ കണ്ട റാണിമാർ ദുഃഖാകുലരായി—“നാഥൻ കൊല്ലപ്പെട്ടു; ഞങ്ങളും കൊല്ലപ്പെട്ടു”—എന്ന് ആവർത്തിച്ച് നെഞ്ചടിച്ച് അവന്റെ പാദങ്ങളിൽ വീണു.
Verse 32
रुदत्य उच्चैर्दयिताङ्घ्रिपङ्कजं सिञ्चन्त्य अस्रै: कुचकुङ्कुमारुणै: । विस्रस्तकेशाभरणा: शुचं नृणां सृजन्त्य आक्रन्दनया विलेपिरे ॥ ३२ ॥
റാണിമാർ ഉച്ചത്തിൽ കരഞ്ഞുകൊണ്ട് പ്രിയന്റെ പാദപങ്കജങ്ങളെ കണ്ണീരാൽ നനച്ചു; ആ കണ്ണീർ അവരുടെ കുചങ്ങളിൽ പതിഞ്ഞ കുങ്കുമം മൂലം ചുവന്നതായി ഒഴുകി. മുടി അഴുകി, ആഭരണങ്ങൾ വഴുതി വീണു; അവരുടെ കരുണാക്രന്ദനം കേട്ട് മറ്റുള്ളവരുടെ ഹൃദയം ദ്രവിക്കുന്നവിധം അവർ ശോകത്തിൽ ചേർന്നു പിടിച്ച് വിലപിച്ചു.
Verse 33
अहो विधात्राकरुणेन न: प्रभो भवान् प्रणीतो दृगगोचरां दशाम् । उशीनराणामसि वृत्तिद: पुरा कृतोऽधुना येन शुचां विवर्धन: ॥ ३३ ॥
അയ്യോ! കരുണയില്ലാത്ത വിധാതാവ്, ഹേ പ്രഭോ, നിങ്ങളെ ഞങ്ങളുടെ ദൃഷ്ടിക്കപ്പുറമുള്ള അവസ്ഥയിലേക്കു കൊണ്ടുപോയി. മുമ്പ് നിങ്ങൾ ഉശീനരജനങ്ങളുടെ ഉപജീവനദാതാവായിരുന്നു; അതുകൊണ്ട് അവർ സന്തോഷിച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ നിങ്ങളുടെ ഈ ദശ അവരുടെ ദുഃഖം വർധിപ്പിക്കുന്നു.
Verse 34
त्वया कृतज्ञेन वयं महीपते कथं विना स्याम सुहृत्तमेन ते । तत्रानुयानं तव वीर पादयो: शुश्रूषतीनां दिश यत्र यास्यसि ॥ ३४ ॥
ഹേ മഹീപതേ, ഹേ വീരാ! നിങ്ങൾ കൃതജ്ഞനായ ഭർത്താവും ഞങ്ങളൊക്കെയുടെയും ഏറ്റവും സത്യസന്ധ സുഹൃത്തുമായിരുന്നു; നിങ്ങളില്ലാതെ ഞങ്ങൾ എങ്ങനെ ജീവിക്കും? ഹേ വീരാ, നിങ്ങൾ പോകുന്നിടത്തേക്ക് ഞങ്ങളെയും വഴിനടത്തുക, നിങ്ങളുടെ പാദചിഹ്നങ്ങൾ പിന്തുടർന്ന് വീണ്ടും നിങ്ങളുടെ ശുശ്രൂഷയിൽ ഏർപ്പെടാൻ. ഞങ്ങളെയും കൂടെ കൊണ്ടുപോകുക.
Verse 35
एवं विलपतीनां वै परिगृह्य मृतं पतिम् । अनिच्छतीनां निर्हारमर्कोऽस्तं सन्न्यवर्तत ॥ ३५ ॥
ഇങ്ങനെ വിലപിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന റാണിമാർ മരിച്ച ഭർത്താവിനെ മടിയിൽ ചേർത്തുപിടിച്ചു, ശരീരം മാറ്റിക്കൊണ്ടുപോകാൻ അനുവദിച്ചില്ല. ദഹനകർമ്മത്തിന് യോജിച്ച സമയം വന്നിരുന്നുവെങ്കിലും, അതിനിടയിൽ സൂര്യൻ പടിഞ്ഞാറ് അസ്തമിച്ചു.
Verse 36
तत्र ह प्रेतबन्धूनामाश्रुत्य परिदेवितम् । आह तान् बालको भूत्वा यम: स्वयमुपागत: ॥ ३६ ॥
അവിടെ രാജാവിന്റെ ശവദേഹത്തെക്കുറിച്ച് രാജ്ഞിമാർ വിലപിച്ചു; അവരുടെ ഉച്ചത്തിലുള്ള കരച്ചിൽ യമലോകത്തേക്കും കേട്ടു. അപ്പോൾ യമരാജൻ സ്വയം ബാലകന്റെ രൂപം ധരിച്ചു മരിച്ചവന്റെ ബന്ധുക്കളെ സമീപിച്ച് ഉപദേശം നൽകി।
Verse 37
श्रीयम उवाच अहो अमीषां वयसाधिकानां विपश्यतां लोकविधिं विमोह: । यत्रागतस्तत्र गतं मनुष्यं स्वयं सधर्मा अपि शोचन्त्यपार्थम् ॥ ३७ ॥
ശ്രീ യമരാജൻ പറഞ്ഞു—അയ്യോ, എത്ര അത്ഭുതം! എന്നേക്കാൾ വയസ്സുകൂടിയവരായിട്ടും ലോകവിധി കണ്ടറിഞ്ഞിട്ടും ഇവർ മോഹിതരാണ്. മനുഷ്യൻ എവിടെ നിന്നു വന്നുവോ, മരണത്തിന് ശേഷം അവിടേക്കുതന്നെ മടങ്ങുന്നു; പ്രകൃതിയുടെ ഈ നിയമത്തിന് ഒഴിവില്ല. ഇതറിഞ്ഞിട്ടും അവർ എന്തിന് വ്യർത്ഥമായി വിലപിക്കുന്നു?
Verse 38
अहो वयं धन्यतमा यदत्र त्यक्ता: पितृभ्यां न विचिन्तयाम: । अभक्ष्यमाणा अबला वृकादिभि: स रक्षिता रक्षति यो हि गर्भे ॥ ३८ ॥
അയ്യോ, ഞങ്ങൾ എത്ര ഭാഗ്യവാന്മാർ! പിതാമാതാക്കൾ വിട്ടുപോയ കുട്ടികളായിട്ടും ഞങ്ങൾ വ്യാകുലപ്പെടുന്നില്ല. ഞങ്ങൾ ദുർബലരായിട്ടും ചെന്നായ മുതലായ ക്രൂരമൃഗങ്ങൾ ഞങ്ങളെ തിന്നുകളയില്ലായിരുന്നു. അതുകൊണ്ട് ഗർഭത്തിലേയും കാത്ത പരമപുരുഷൻ എല്ലായിടത്തും കാക്കുമെന്ന दृഢവിശ്വാസം ഞങ്ങൾക്ക് ഉണ്ട്।
Verse 39
य इच्छयेश: सृजतीदमव्ययो य एव रक्षत्यवलुम्पते च य: । तस्याबला: क्रीडनमाहुरीशितु- श्चराचरं निग्रहसङ्ग्रहे प्रभु: ॥ ३९ ॥
ബാലകൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദുർബലസ്ത്രീകളേ! ക്ഷയമില്ലാത്ത പരമേശ്വരന്റെ ഇച്ഛയാൽ തന്നെയാണ് ഈ ലോകം സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നത്, പാലിക്കപ്പെടുന്നത്, പിന്നെയും ലയിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്—ഇതാണ് വേദവിധി. ചരാചര സൃഷ്ടി അവന്റെ കളിപ്പാട്ടംപോലെ; ആ പ്രഭു നിഗ്രഹിക്കാനും രക്ഷിക്കാനും പൂർണ്ണമായി സമർത്ഥൻ।
Verse 40
पथि च्युतं तिष्ठति दिष्टरक्षितं गृहे स्थितं तद्विहतं विनश्यति । जीवत्यनाथोऽपि तदीक्षितो वने गृहेऽभिगुप्तोऽस्य हतो न जीवति ॥ ४० ॥
ചിലപ്പോൾ വഴിയിൽ വീണ പണം എല്ലാവർക്കും കാണാമെങ്കിലും വിധിയുടെ കാവലാൽ ആരും എടുത്തുപോകാതെ ഇരിക്കും; ഉടമയ്ക്ക് അത് വീണ്ടും ലഭിക്കും. എന്നാൽ പ്രഭുവിന്റെ സംരക്ഷണം ഇല്ലെങ്കിൽ വീട്ടിൽ അത്യന്തം സുരക്ഷിതമായി സൂക്ഷിച്ച ധനവും നഷ്ടപ്പെടും. പരമേശ്വരന്റെ ദൃഷ്ടിയാൽ കാത്തിരിക്കുന്ന അനാഥനും കാട്ടിൽ ജീവിക്കും; ബന്ധുക്കളുടെ കാവലിൽ വീട്ടിലിരുന്നവനും പ്രഭുകൃപ ഇല്ലെങ്കിൽ മരിക്കും—ആർക്കും രക്ഷിക്കാനാവില്ല।
Verse 41
भूतानि तैस्तैर्निजयोनिकर्मभि- र्भवन्ति काले न भवन्ति सर्वश: । न तत्र हात्मा प्रकृतावपि स्थित- स्तस्या गुणैरन्यतमो हि बध्यते ॥ ४१ ॥
ജീവൻ തന്റെ കർമാനുസരിച്ച് വ്യത്യസ്ത ദേഹങ്ങൾ പ്രാപിക്കുന്നു; കർമം തീരുമ്പോൾ ദേഹവും തീരും. സൂക്ഷ്മ-സ്ഥൂല ദേഹങ്ങളിൽ നിലകൊണ്ടാലും ആത്മാവ് അവയാൽ ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നില്ല; ദേഹത്തിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായി വ്യത്യസ്തമാണ്।
Verse 42
इदं शरीरं पुरुषस्य मोहजं यथा पृथग्भौतिकमीयते गृहम् । यथौदकै: पार्थिवतैजसैर्जन: कालेन जातो विकृतो विनश्यति ॥ ४२ ॥
ഈ ശരീരം പുരുഷന്റെ മോഹത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്. ഗൃഹസ്ഥൻ വീട്ടിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തനായിട്ടും വീട്ടിനെ ‘ഞാൻ’ എന്നു കരുതുന്നതുപോലെ, അജ്ഞാനത്താൽ ജീവൻ ദേഹത്തെയേ തന്നെ എന്നു സ്വീകരിക്കുന്നു. ഭൂമി, ജലം, അഗ്നി എന്നീ അംശങ്ങളുടെ സംയോജനത്തിൽ ദേഹം ഉണ്ടായി, കാലക്രമത്തിൽ വികൃതമായി നശിക്കുന്നു; ആത്മാവിന് ഈ സൃഷ്ടി-ലയം സംബന്ധമില്ല।
Verse 43
यथानलो दारुषु भिन्न ईयते यथानिलो देहगत: पृथक् स्थित: । यथा नभ: सर्वगतं न सज्जते तथा पुमान् सर्वगुणाश्रय: पर: ॥ ४३ ॥
മരത്തിനുള്ളിലെ അഗ്നി മരത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി ഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്നതുപോലെ, വായിലും മൂക്കിലും ഉള്ള വായുവും വേറെയായി അനുഭവപ്പെടുന്നതുപോലെ, സർവ്വവ്യാപിയായ ആകാശം ഒന്നിലും ചേർന്നു നിൽക്കാത്തതുപോലെ—അങ്ങനെ ദേഹമെന്ന പിഞ്ചരത്തിൽ ഇരുന്നാലും, ദേഹഗുണങ്ങളുടെ ആശ്രയമായ ജീവൻ ദേഹത്തിൽ നിന്ന് വേറെയാണ്।
Verse 44
सुयज्ञो नन्वयं शेते मूढा यमनुशोचथ । य: श्रोता योऽनुवक्तेह स न दृश्येत कर्हिचित् ॥ ४४ ॥
യമരാജൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വിലപിക്കുന്നവരേ, നിങ്ങൾ എല്ലാവരും മൂഢരാണ്! നിങ്ങൾ കരയുന്ന സുയജ്ഞൻ നിങ്ങളുടെ മുന്നിൽ തന്നെയാണ് കിടക്കുന്നത്; അവൻ എവിടെയും പോയിട്ടില്ല. പിന്നെ എന്തിന് ശോകം? മുമ്പ് അവൻ നിങ്ങളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് മറുപടി പറയുമായിരുന്നു; ഇപ്പോൾ അവനെ കാണാത്തതിനാൽ നിങ്ങൾ വിലപിക്കുന്നു. എന്നാൽ ദേഹത്തിനുള്ളിൽ കേൾക്കുന്നവനെയും സംസാരിക്കുന്നവനെയും നിങ്ങൾ ഒരിക്കലും കണ്ടിട്ടില്ല; അതിനാൽ ശോകത്തിന് കാരണമില്ല—നിങ്ങൾ കണ്ടിരുന്ന ദേഹം ഇവിടെ തന്നെയാണ് കിടക്കുന്നത്।
Verse 45
न श्रोता नानुवक्तायं मुख्योऽप्यत्र महानसु: । यस्त्विहेन्द्रियवानात्मा स चान्य: प्राणदेहयो: ॥ ४५ ॥
ഇത് ശ്രോതാവുമല്ല, വക്താവുമല്ല; ഇവിടെ പ്രധാനമെന്നു കരുതുന്ന പ്രാണവായുവും അല്ല. ഇന്ദ്രിയങ്ങളുള്ള ജീവാത്മയും പ്രാണത്തിലും ദേഹത്തിലും നിന്ന് വ്യത്യസ്തമാണ്; എന്നാൽ യഥാർത്ഥ നിയന്ത്രകൻ പരമാത്മയാണ്, ജീവനോടൊപ്പം സഹകരിച്ച് ദേഹക്രിയകൾ നടത്തുന്നത്. ദേഹത്തിലും പ്രാണശക്തിയിലും നിന്ന് പരമാത്മ വ്യത്യസ്തൻ।
Verse 46
भूतेन्द्रियमनोलिङ्गान् देहानुच्चावचान् विभु: । भजत्युत्सृजति ह्यन्यस्तच्चापि स्वेन तेजसा ॥ ४६ ॥
പഞ്ചഭൂതങ്ങളും പത്ത് ഇന്ദ്രിയങ്ങളും മനസ്സും ചേർന്ന് സ്ഥൂല‑സൂക്ഷ്മ ദേഹങ്ങളുടെ വിവിധ ഘടകങ്ങൾ രൂപപ്പെടുന്നു. ജീവൻ തന്റെ തേജസ്സാൽ ഉയർന്ന‑താഴ്ന്ന ദേഹങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച് പിന്നെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.
Verse 47
यावल्लिङ्गान्वितो ह्यात्मा तावत्कर्मनिबन्धनम् । ततो विपर्यय: क्लेशो मायायोगोऽनुवर्तते ॥ ४७ ॥
മനം‑ബുദ്ധി‑അഹങ്കാരം എന്ന സൂക്ഷ്മ ലിംഗദേഹത്തിൽ ആത്മാവ് മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്രയും കാലം, അവൻ കർമഫലബന്ധനത്തിൽ കുടുങ്ങുന്നു. ആ മായായോഗം മൂലം ക്ലേശവും വിപരീതാവസ്ഥകളും ജന്മജന്മാന്തരം തുടരും.
Verse 48
वितथाभिनिवेशोऽयं यद्गुणेष्वर्थदृग्वच: । यथा मनोरथ: स्वप्न: सर्वमैन्द्रियकं मृषा ॥ ४८ ॥
ഗുണങ്ങളെയും അവയിൽ നിന്നുള്ളതെന്നു പറയുന്ന സുഖ‑ദുഃഖങ്ങളെയും യാഥാർത്ഥ്യമെന്നു കണ്ടും പറഞ്ഞും പിടിച്ചുനിൽക്കുന്നത് വ്യർത്ഥം. പകൽ മനോരഥവും രാത്രി സ്വപ്നവും പോലെ, ഇന്ദ്രിയജന്യ സുഖ‑ദുഃഖവും മിഥ്യയാണ്.
Verse 49
अथ नित्यमनित्यं वा नेह शोचन्ति तद्विद: । नान्यथा शक्यते कर्तुं स्वभाव: शोचतामिति ॥ ४९ ॥
ആത്മതത്ത്വം അറിഞ്ഞവർ—ആത്മാവ് നിത്യം, ദേഹം അനിത്യം എന്നു വ്യക്തമായി അറിഞ്ഞവർ—ശോകത്തിൽ മുങ്ങുന്നില്ല. എന്നാൽ ആത്മജ്ഞാനം ഇല്ലാത്തവർ തീർച്ചയായും വിലപിക്കും; വിലാപം അവരുടെ സ്വഭാവമാകുന്നു.
Verse 50
लुब्धको विपिने कश्चित्पक्षिणां निर्मितोऽन्तक: । वितत्य जालं विदधे तत्र तत्र प्रलोभयन् ॥ ५० ॥
ഒരിക്കൽ കാട്ടിൽ ഒരു ലോഭിയായ വേട്ടക്കാരൻ ഉണ്ടായിരുന്നു; പക്ഷികൾക്കു അവൻ മരണദൂതനെപ്പോലെ. അവൻ വല വിരിച്ച്, ഇവിടെ അവിടെ ആഹാരമിട്ട് പ്രലോഭിപ്പിച്ച് പക്ഷികളെ പിടിച്ചു.
Verse 51
कुलिङ्गमिथुनं तत्र विचरत्समदृश्यत । तयो: कुलिङ्गी सहसा लुब्धकेन प्रलोभिता ॥ ५१ ॥
കാട്ടിൽ അലഞ്ഞുനടന്ന വേട്ടക്കാരൻ കുലിംഗ പക്ഷികളുടെ ഒരു ജോഡി കണ്ടു. അവയിൽ പെൺകുലിംഗി വേട്ടക്കാരന്റെ വലയാമിഷത്തിൽ പെട്ടെന്ന് മോഹിതയായി.
Verse 52
सासज्जत सिचस्तन्त्र्यां महिष्य: कालयन्त्रिता । कुलिङ्गस्तां तथापन्नां निरीक्ष्य भृशदु:खित: । स्नेहादकल्प: कृपण: कृपणां पर्यदेवयत् ॥ ५२ ॥
അവൾ വലയുടെ കയറിൽ കുടുങ്ങി, കാലത്തിന്റെ യന്ത്രം ബന്ധിച്ചതുപോലെ. ഹേ സുയജ്ഞന്റെ രാജ്ഞിമാരേ, ഭാര്യയെ അത്തരം മഹാഭീഷണിയിൽ കണ്ട ആൺകുലിംഗൻ അത്യന്തം ദുഃഖിച്ചു; സ്നേഹവശാൽ വിടുവിക്കാനാകാതെ ആ ദീനപക്ഷി തന്റെ ദീനഭാര്യക്കായി വിലപിച്ചു തുടങ്ങി.
Verse 53
अहो अकरुणो देव: स्त्रियाकरुणया विभु: । कृपणं मामनुशोचन्त्या दीनया किं करिष्यति ॥ ५३ ॥
അയ്യോ! വിധാതാവ് എത്ര നിർദയൻ; ഈ വിഭു എന്റെ കരുണാമയിയായ ഭാര്യയോടും ദയ കാണിക്കുന്നില്ല. എനിക്കായി ദീനമായി വിലപിക്കുന്ന അവളെ എടുത്തുകൊണ്ടുപോയാൽ, ഈ ദീനപക്ഷിയിൽ നിന്ന് അവന് എന്ത് ലാഭം?
Verse 54
कामं नयतु मां देव: किमर्धेनात्मनो हि मे । दीनेन जीवता दु:खमनेन विधुरायुषा ॥ ५४ ॥
നിർദയനായ വിധാതാവ് എന്റെ ഭാര്യയെ—എന്റെ ശരീരത്തിന്റെ പാതിയായ അവളെ—കൊണ്ടുപോകുന്നുവെങ്കിൽ, എന്നെയും എന്തുകൊണ്ട് കൊണ്ടുപോകുന്നില്ല? ഭാര്യാവിയോഗത്തിൽ വിധുരനായി, പാതി ശരീരവുമായി ദീനമായി ജീവിക്കുന്ന ഈ ദുഃഖത്തിന് എന്ത് പ്രയോജനം?
Verse 55
कथं त्वजातपक्षांस्तान् मातृहीनान् बिभर्म्यहम् । मन्दभाग्या: प्रतीक्षन्ते नीडे मे मातरं प्रजा: ॥ ५५ ॥
ഇനിയും ചിറകുകൾ വളരാത്ത, മാതാവില്ലാത്ത ആ കുഞ്ഞുങ്ങളെ ഞാൻ എങ്ങനെ പോറ്റും? എന്റെ ദുർഭാഗ്യമായ സന്തതി കൂടിൽ അവരുടെ അമ്മയെ കാത്തിരിക്കുന്നു.
Verse 56
एवं कुलिङ्गं विलपन्तमारात् प्रियावियोगातुरमश्रुकण्ठम् । स एव तं शाकुनिक: शरेण विव्याध कालप्रहितो विलीन: ॥ ५६ ॥
പ്രിയാവിയോഗത്തിൽ വ്യാകുലനായ കുലിംഗപ്പക്ഷി കണ്ണീരോടെ കണ്ഠം ഇടറിക്കൊണ്ട് വിലപിച്ചു. അപ്പോൾ കാലപ്രേരിതനായി ദൂരത്ത് മറഞ്ഞിരുന്ന വേട്ടക്കാരൻ അമ്പെറിഞ്ഞ് അതിനെ കുത്തി കൊന്നു.
Verse 57
एवं यूयमपश्यन्त्य आत्मापायमबुद्धय: । नैनं प्राप्स्यथ शोचन्त्य: पतिं वर्षशतैरपि ॥ ५७ ॥
കുട്ടിയുടെ രൂപത്തിൽ യമരാജൻ പറഞ്ഞു—ഹേ അജ്ഞാനികളേ, നിങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ തന്നെ മരണത്തെ കാണാതെ വിലപിക്കുന്നു. നൂറുകണക്കിന് വർഷം കരഞ്ഞാലും ഭർത്താവിനെ ജീവനോടെ തിരികെ നേടുകയില്ല; അതിനിടയിൽ നിങ്ങളുടെ ആയുസും തീരും.
Verse 58
श्रीहिरण्यकशिपुरुवाच बाल एवं प्रवदति सर्वे विस्मितचेतस: । ज्ञातयो मेनिरे सर्वमनित्यमयथोत्थितम् ॥ ५८ ॥
ശ്രീഹിരണ്യകശിപു പറഞ്ഞു—ആ ബാലൻ ഇങ്ങനെ ഉപദേശിക്കുമ്പോൾ എല്ലാവരും അത്ഭുതചിത്തരായി. ബന്ധുക്കൾ ഗ്രഹിച്ചു: ഭൗതികമൊക്കെയും അനിത്യം; ഉദിച്ചതു പോലെ തന്നെ ലയിക്കുന്നു.
Verse 59
यम एतदुपाख्याय तत्रैवान्तरधीयत । ज्ञातयोऽहि सुयज्ञस्य चक्रुर्यत्साम्परायिकम् ॥ ५९ ॥
ഇങ്ങനെ ഉപദേശിച്ച ശേഷം യമരാജൻ അവിടെയേ അദൃശനായി. തുടർന്ന് രാജാവ് സുയജ്ഞന്റെ ബന്ധുക്കൾ അവന്റെ സാമ്പരായികമായ ശവസംസ്കാരകർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു.
Verse 60
अत: शोचत मा यूयं परं चात्मानमेव वा । क आत्मा क: परो वात्र स्वीय: पारक्य एव वा । स्वपराभिनिवेशेन विनाज्ञानेन देहिनाम् ॥ ६० ॥
അതുകൊണ്ട് നിങ്ങളുടെ ശരീരനഷ്ടത്തിനായാലും മറ്റുള്ളവരുടെ ശരീരനഷ്ടത്തിനായാലും നിങ്ങൾ ദുഃഖിക്കരുത്. ‘ഞാൻ ആരാണ്? മറ്റവർ ആരാണ്? ഇത് എന്റെതോ മറ്റുള്ളവരുടേതോ?’ എന്ന ദേഹഭേദബോധം അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നാണ്.
Verse 61
श्रीनारद उवाच इति दैत्यपतेर्वाक्यं दितिराकर्ण्य सस्नुषा । पुत्रशोकं क्षणात्त्यक्त्वा तत्त्वे चित्तमधारयत् ॥ ६१ ॥
ശ്രീ നാരദൻ പറഞ്ഞു—ദൈത്യപതിയുടെ ഈ വാക്കുകൾ ദിതി മരുമകളോടുകൂടെ കേട്ടു. അവൾ ക്ഷണത്തിൽ പുത്രശോകം വിട്ട് തത്ത്വചിന്തയിൽ ചിത്തം സ്ഥാപിച്ചു।
Frequently Asked Questions
His strategy targets the Bhāgavata root principle: Viṣṇu is satisfied by yajña, and the demigods are sustained by yajña’s offerings. By dismantling brāhminical culture (which guides yajña), cow protection (which supports sattvic economy and ritual life), and Vedic study (which preserves dharma), he aims to sever the demigods’ ‘life-source’ and weaken their cosmic position—an inversion of varṇāśrama meant to starve devotion and divine order.
The Bhāgavata often shows that intellectual clarity is not identical with surrender. Hiraṇyakaśipu can articulate ātma-tattva—soul’s eternity, the temporality of bodily relations, the role of mind and false ego—yet his intent remains inimical to Viṣṇu. This highlights a core teaching: jñāna without bhakti may reduce grief temporarily, but it does not necessarily transform the heart into devotion or humility.
The boy is Yamarāja, the lord of death, appearing incognito to correct the mourners’ ignorance. His main message is that lamentation is rooted in misidentifying the self with the body: the person within the body was never directly seen, the body is a temporary combination of elements, and ultimate control belongs to the Supreme Lord and time. Therefore, grief cannot reverse death, and wisdom is to recognize the soul’s distinctness and the Lord’s governance.
The kuliṅga parable demonstrates how attachment (moha) blinds one to immediate danger and inevitable death. The male bird’s helpless lamentation over his captured mate culminates in his own death, illustrating that emotional fixation does not change providence. The teaching redirects the listener from sentimental bondage toward sober discrimination (viveka) and spiritual orientation.