Adhyaya 26

Verse 1

श्रीभगवानुवाच मल्ल‍क्षणमिमं कायं लब्ध्वा मद्धर्म आस्थित: । आनन्दं परमात्मानमात्मस्थं समुपैति माम् ॥ १ ॥

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—എന്നെ സാക്ഷാത്കരിക്കാൻ അവസരം നൽകുന്ന ഈ മനുഷ്യദേഹം ലഭിച്ച്, എന്റെ ധർമ്മമായ ഭക്തിയിൽ നിലകൊള്ളുന്നവൻ, ഹൃദയസ്ഥ പരമാത്മാവായ ആനന്ദനിധിയായ എന്നെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 2

गुणमय्या जीवयोन्या विमुक्तो ज्ञाननिष्ठया । गुणेषु मायामात्रेषु द‍ृश्यमानेष्ववस्तुत: । वर्तमानोऽपि न पुमान् युज्यतेऽवस्तुभिर्गुणै: ॥ २ ॥

ജ്ഞാനത്തിൽ നിഷ്ഠനായവൻ ഗുണോത്പന്നങ്ങളോടുള്ള വ്യാജ ഐക്യം ഉപേക്ഷിച്ച് ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നു. ഗുണങ്ങളുടെ വികാരങ്ങളെ വെറും മായയായി കണ്ടു, അവയുടെ ഇടയിൽ ജീവിച്ചാലും ഗുണങ്ങളിൽ കുടുങ്ങുന്നില്ല; കാരണം അവ യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ അസത്യമത്രേ.

Verse 3

सङ्गं न कुर्यादसतां शिश्न‍ोदरतृपां क्व‍‍चित् । तस्यानुगस्तमस्यन्धे पतत्यन्धानुगान्धवत् ॥ ३ ॥

ജനനേന്ദ്രിയവും വയറും തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നതിൽ മാത്രം ലീനമായ ഭൗതികവാദികളുമായി ഒരിക്കലും സംഗമിക്കരുത്. അവരെ പിന്തുടർന്നാൽ അന്ധൻ അന്ധനെ പിന്തുടരുന്നതുപോലെ ഘോരാന്ധകാരത്തിന്റെ കുഴിയിൽ വീഴും।

Verse 4

ऐल: सम्राडिमां गाथामगायत बृहच्छ्रवा: । उर्वशीविरहान् मुह्यन् निर्विण्ण: शोकसंयमे ॥ ४ ॥

പ്രസിദ്ധ സാമ്രാട്ടായ ഐലൻ (പുരൂരവൻ) ഈ ഗാഥ പാടിയതാണ്. ഉർവശിയുടെ വിരഹത്തിൽ ആദ്യം അവൻ മയങ്ങി; എന്നാൽ വിലാപം നിയന്ത്രിച്ച് പിന്നെ വൈരാഗ്യം പ്രാപിച്ചു।

Verse 5

त्यक्त्वात्मानं व्रजन्तीं तां नग्न उन्मत्तवन्नृप: । विलपन्नन्वगाज्जाये घोरे तिष्ठेति विक्लव: ॥ ५ ॥

അവൾ അവനെ ഉപേക്ഷിച്ച് പോകുമ്പോൾ, രാജാവ് നഗ്നനായിട്ടും ഉന്മത്തരുപോലെ അവളുടെ പിന്നാലെ ഓടി. വിങ്ങിക്കരഞ്ഞുകൊണ്ട്—“എൻ ഭാര്യേ! ക്രൂരയേ! നിൽക്കൂ!” എന്നു വിളിച്ചു।

Verse 6

कामानतृप्तोऽनुजुषन् क्षुल्ल‍कान् वर्षयामिनी: । न वेद यान्तीर्नायान्तीरुर्वश्याकृष्टचेतन: ॥ ६ ॥

വർഷങ്ങളോളം സന്ധ്യാസമയങ്ങളിൽ കാമസുഖം അനുഭവിച്ചിട്ടും അവൻ തൃപ്തനായില്ല; അതൊരു ചെറുതായ ഭോഗം മാത്രമാണ്. ഉർവശിയാൽ മനസ്സ് ആകർഷിതമായതിനാൽ രാത്രികൾ വരുകയും പോകുകയും ചെയ്യുന്നതും അവൻ അറിഞ്ഞില്ല।

Verse 7

ऐल उवाच अहो मे मोहविस्तार: कामकश्मलचेतस: । देव्या गृहीतकण्ठस्य नायु:खण्डा इमे स्मृता: ॥ ७ ॥

രാജാവ് ഐലൻ പറഞ്ഞു—അയ്യോ! എന്റെ മോഹം എത്ര വ്യാപിച്ചു! കാമമാലിന്യത്തിൽ മലിനമായ മനസ്സോടെ ഞാൻ, ഈ ദേവി എന്റെ കഴുത്ത് പിടിച്ച് ആലിംഗനം ചെയ്തിരിക്കെ, എന്റെ ആയുസ്സിന്റെ നിമിഷങ്ങൾ എങ്ങനെ കടന്നുപോകുന്നു എന്നത് എനിക്ക് ഓർമ്മയില്ലായിരുന്നു।

Verse 8

नाहं वेदाभिनिर्मुक्त: सूर्यो वाभ्युदितोऽमुया । मूषितो वर्षपूगानां बताहानि गतान्युत ॥ ८ ॥

ആ സ്ത്രീ എന്നെ അത്രത്തോളം വഞ്ചിച്ചു; സൂര്യോദയവും അസ്തമയവും പോലും ഞാൻ കണ്ടില്ല. അയ്യോ, അനേകം വർഷങ്ങൾ എന്റെ ദിനങ്ങൾ വ്യർത്ഥമായി കടന്നു!

Verse 9

अहो मे आत्मसम्मोहो येनात्मा योषितां कृत: । क्रीडामृगश्चक्रवर्ती नरदेवशिखामणि: ॥ ९ ॥

അയ്യോ, എന്റെ ആത്മമോഹം! അതിനാൽ ഞാൻ സ്ത്രീകളുടെ കൈകളിലെ കളിപ്പാവയായ മൃഗമായി മാറി. ഞാൻ ചക്രവർത്തി, രാജാക്കന്മാരുടെ ശിരോമണിയെന്നല്ലേ!

Verse 10

सपरिच्छदमात्मानं हित्वा तृणमिवेश्वरम् । यान्तीं स्‍त्रियं चान्वगमं नग्न उन्मत्तवद् रुदन् ॥ १० ॥

സമ്പത്തോടുകൂടിയ പ്രഭുവായ എന്നെ അവൾ പുല്ലുപോലെ ഉപേക്ഷിച്ചു; എന്നിട്ടും ഞാൻ നഗ്നനായി, ഭ്രാന്തനെപ്പോലെ കരഞ്ഞുകൊണ്ട് അവളുടെ പിന്നാലെ പോയി.

Verse 11

कुतस्तस्यानुभाव: स्यात् तेज ईशत्वमेव वा । योऽन्वगच्छंस्‍त्रियं यान्तीं खरवत् पादताडित: ॥ ११ ॥

എന്റെ സ്വാധീനം, തേജസ്, അധിപത്യം എല്ലാം എവിടെ? എന്നെ ഉപേക്ഷിച്ച് പോകുന്ന ആ സ്ത്രീയുടെ പിന്നാലെ ഞാൻ, പെൺകഴുതയുടെ കാൽഅടി കിട്ടിയ കഴുതപോലെ ഓടി.

Verse 12

किं विद्यया किं तपसा किं त्यागेन श्रुतेन वा । किं विविक्तेन मौनेन स्‍त्रीभिर्यस्य मनो हृतम् ॥ १२ ॥

വലിയ വിദ്യ, തപസ്, ത്യാഗം, ശാസ്ത്രശ്രവണം—ഇവയ്ക്ക് എന്ത് പ്രയോജനം? ഏകാന്തവാസവും മൗനവും എന്തിനു, ഒടുവിൽ മനസ്സ് സ്ത്രീകളാൽ കവർന്നെടുക്കപ്പെടുന്നുവെങ്കിൽ?

Verse 13

स्वार्थस्याकोविदं धिङ् मां मूर्खं पण्डितमानिनम् । योऽहमीश्वरतां प्राप्य स्‍त्रीभिर्गोखरवज्जित: ॥ १३ ॥

എന്നെ ധിക്കരിക്കട്ടെ! സ്വഹിതം അറിയാത്ത മൂഢൻ, പണ്ഡിതനെന്ന് അഹങ്കരിച്ചവൻ ഞാൻ. ഈശ്വരസ്ഥാനമേറ്റിട്ടും സ്ത്രീകളാൽ കാള-കഴുതപോലെ ജയിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 14

सेवतो वर्षपूगान् मे उर्वश्या अधरासवम् । न तृप्यत्यात्मभू: कामो वह्निराहुतिभिर्यथा ॥ १४ ॥

ഉർവശിയുടെ അധരങ്ങളെന്നു പറയുന്ന അമൃതം വർഷങ്ങളോളം സേവിച്ചിട്ടും എന്റെ ഹൃദയത്തിലെ കാമം വീണ്ടും വീണ്ടും ഉയർന്നു; അത് തൃപ്തിയായില്ല, നെയ്യാഹുതികളാൽ അഗ്നി അണയാത്തതുപോലെ.

Verse 15

पुंश्चल्यापहृतं चित्तं को न्वन्यो मोचितुं प्रभु: । आत्मारामेश्वरमृते भगवन्तमधोक्षजम् ॥ १५ ॥

വേശ്യ കവർന്നെടുത്ത എന്റെ ചിത്തത്തെ, ഇന്ദ്രിയാതീതനായ ഭഗവാൻ അധോക്ഷജൻ—ആത്മാരാമന്മാരുടെ ഈശ്വരൻ—അവനെക്കൂടാതെ മറ്റാരാണ് മോചിപ്പിക്കുക?

Verse 16

बोधितस्यापि देव्या मे सूक्तवाक्येन दुर्मते: । मनोगतो महामोहो नापयात्यजितात्मन: ॥ १६ ॥

ദേവി ഉർവശി സുന്ദരമായ വാക്കുകളാൽ ഉപദേശിച്ചിട്ടും, എന്റെ ബുദ്ധി മന്ദമായിരുന്നു; ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിക്കാത്തതിനാൽ മനസ്സിലെ മഹാമോഹം മാറിയില്ല.

Verse 17

किमेतया नोऽपकृतं रज्ज्वा वा सर्पचेतस: । द्रष्टु: स्वरूपाविदुषो योऽहं यदजितेन्द्रिय: ॥ १७ ॥

അവൾ എനിക്ക് എന്ത് അപകാരം ചെയ്തു? ഞാൻ തന്നെ സ്വരൂപം അറിയാത്തവനും ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിക്കാത്തവനും ആകുന്നു; പാമ്പെന്ന ഭ്രമമുള്ളവൻ കയറിനെ പാമ്പായി കാണുന്നതുപോലെ.

Verse 18

क्व‍ायं मलीमस: कायो दौर्गन्ध्याद्यात्मकोऽशुचि: । क्व‍ गुणा: सौमनस्याद्या ह्यध्यासोऽविद्यया कृत: ॥ १८ ॥

ഈ മലിനവും ദുർഗന്ധഭരിതവും അശുചിയുമായ ശരീരം എന്താണ്? സ്ത്രീദേഹത്തിലെ സുഗന്ധവും സൗന്ദര്യവും എന്നു തോന്നുന്ന ആകർഷണങ്ങൾ അവിദ്യ സൃഷ്ടിച്ച മായയുടെ മിഥ്യാ ആവരണം മാത്രമാണ്।

Verse 19

पित्रो: किं स्वं नु भार्याया: स्वामिनोऽग्ने: श्वगृध्रयो: । किमात्मन: किं सुहृदामिति यो नावसीयते ॥ १९ ॥ तस्मिन् कलेवरेऽमेध्ये तुच्छनिष्ठे विषज्जते । अहो सुभद्रं सुनसं सुस्मितं च मुखं स्‍त्रिय: ॥ २० ॥

ഈ ശരീരം യഥാർത്ഥത്തിൽ ആരുടേതാണ്—ജനിപ്പിച്ച മാതാപിതാക്കളുടെതോ, സുഖം നൽകുന്ന ഭാര്യയുടേതോ, ആജ്ഞാപിക്കുന്ന യജമാനന്റേതോ, ചിതാഗ്നിയുടേതോ, അല്ലെങ്കിൽ നായകളും കഴുകന്മാരും തിന്നുമാറ്റുന്നതോ? ഉള്ളിലെ ആത്മാവിന്റേതോ, സുഹൃത്തുക്കളുടേതോ? നിശ്ചയിക്കാനാകാതിരുന്നാലും മനുഷ്യൻ ഇതിലേയ്ക്ക് തന്നെ ആസക്തനാകുന്നു।

Verse 20

पित्रो: किं स्वं नु भार्याया: स्वामिनोऽग्ने: श्वगृध्रयो: । किमात्मन: किं सुहृदामिति यो नावसीयते ॥ १९ ॥ तस्मिन् कलेवरेऽमेध्ये तुच्छनिष्ठे विषज्जते । अहो सुभद्रं सुनसं सुस्मितं च मुखं स्‍त्रिय: ॥ २० ॥

അശുചിയായും തുച്ഛമായ അന്തത്തിലേക്കും പോകുന്ന ഈ ദേഹത്തിൽ മനുഷ്യൻ ആസക്തനാകുന്നു. സ്ത്രീയുടെ മുഖം കണ്ടാൽ—“അഹോ, എത്ര സുന്ദരി! എത്ര മനോഹരമായ മൂക്കും എത്ര മധുരമായ പുഞ്ചിരിയും!” എന്നു പറയുന്നു।

Verse 21

त्वङ्‍मांसरुधिरस्‍नायुमेदोमज्जास्थिसंहतौ । विण्मूत्रपूये रमतां कृमीणां कियदन्तरम् ॥ २१ ॥

ത്വക്ക്, മാംസം, രക്തം, നാഡികൾ, കൊഴുപ്പ്, മജ്ജ, അസ്ഥി—മലം, മൂത്രം, പുഴു എന്നിവകൊണ്ട് നിറഞ്ഞ ഈ ദേഹത്തിൽ സുഖം തേടുന്നവർക്കും പുഴുക്കൾക്കും എന്ത് വ്യത്യാസം?

Verse 22

अथापि नोपसज्जेत स्‍त्रीषु स्‍त्रैणेषु चार्थवित् । विषयेन्द्रियसंयोगान्मन: क्षुभ्यति नान्यथा ॥ २२ ॥

എങ്കിലും ദേഹത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം അറിഞ്ഞവൻ സ്ത്രീകളോടും സ്ത്രീാസക്തരായ പുരുഷന്മാരോടും കൂട്ടുകൂടരുത്; കാരണം ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ വിഷയങ്ങളുമായി ചേർന്നാൽ മനസ്സ് അനിവാര്യമായി കലങ്ങുന്നു।

Verse 23

अद‍ृष्टादश्रुताद् भावान्न भाव उपजायते । असम्प्रयुञ्जत: प्राणान् शाम्यति स्तिमितं मन: ॥ २३ ॥

കാണാത്തതും കേൾക്കാത്തതും മനസ്സിനെ അലട്ടുന്നില്ല. ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിച്ച് വിഷയങ്ങളിൽ പ്രാണേന്ദ്രിയങ്ങളെ വിനിയോഗിക്കാത്തവന്റെ മനസ് സ്വയം ശമിച്ച് ശാന്തമാകുന്നു।

Verse 24

तस्मात् सङ्गो न कर्तव्य: स्‍त्रीषु स्‍त्रैणेषु चेन्द्रियै: । विदुषां चाप्यविस्रब्ध: षड्‍वर्ग: किमु माद‍ृशाम् ॥ २४ ॥

അതുകൊണ്ട് ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ സ്ത്രീകളോടോ സ്ത്രീാസക്തരായ പുരുഷന്മാരോടോ സ്വേച്ഛയായി കൂട്ടുകൂടാൻ അനുവദിക്കരുത്. പണ്ഡിതർക്കുപോലും മനസ്സിന്റെ ആറു ശത്രുക്കളെ വിശ്വസിക്കാനാവില്ല; പിന്നെ എന്നുപോലുള്ള മൂഢന്മാരെന്തു പറയണം?

Verse 25

श्रीभगवानुवाच एवं प्रगायन् नृपदेवदेव: स उर्वशीलोकमथो विहाय । आत्मानमात्मन्यवगम्य मां वै उपारमज्ज्ञानविधूतमोह: ॥ २५ ॥

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു: ഇങ്ങനെ പാടിക്കൊണ്ട് ദേവന്മാരിലും മനുഷ്യരിലും ശ്രേഷ്ഠനായ മഹാരാജ പുരൂരവൻ ഉർവശീലോകത്തിൽ നേടിയ സ്ഥാനത്തെ വിട്ടുകളഞ്ഞു. ജ്ഞാനത്താൽ മോഹം കഴുകിപ്പോയപ്പോൾ, ഹൃദയത്തിൽ എന്നെ പരമാത്മാവായി തിരിച്ചറിഞ്ഞ് അവസാനം ശാന്തി പ്രാപിച്ചു।

Verse 26

ततो दु:सङ्गमुत्सृज्य सत्सु सज्जेत बुद्धिमान् । सन्त एवास्य छिन्दन्ति मनोव्यासङ्गमुक्तिभि: ॥ २६ ॥

അതുകൊണ്ട് ബുദ്ധിമാൻ ദുസ്സംഗം ഉപേക്ഷിച്ച് സത്സംഗം സ്വീകരിക്കണം. സന്മാർഗ്ഗികളായ ഭക്തർ അവരുടെ മോക്ഷദായക വചനങ്ങളാൽ മനസ്സിന്റെ അത്യധികമായ ആസക്തി മുറിച്ചുകളയുന്നു।

Verse 27

सन्तोऽनपेक्षा मच्चित्ता: प्रशान्ता: समदर्शिन: । निर्ममा निरहङ्कारा निर्द्वन्द्वा निष्परिग्रहा: ॥ २७ ॥

എന്റെ ഭക്തർ ഭൗതികതയിൽ ആശ്രയിക്കാതെ മനസ്സിനെ എന്നിൽ തന്നെ നിശ്ചലമാക്കുന്നു. അവർ എപ്പോഴും ശാന്തരും സമദർശികളും, മമതയും അഹങ്കാരവും ഇല്ലാത്തവരും, ദ്വന്ദ്വവും ലാഭലോഭ-പരിഗ്രഹവും വിട്ടവരുമാണ്।

Verse 28

तेषु नित्यं महाभाग महाभागेषु मत्कथा: । सम्भवन्ति हि ता नृणां जुषतां प्रपुनन्त्यघम् ॥ २८ ॥

ഹേ മഹാഭാഗ്യനായ ഉദ്ധവാ, അത്തരം മഹാഭാഗ ഭക്തരുടെ സന്നിധിയിൽ എന്റെ കഥകൾ നിത്യവും നടക്കുന്നു; അവയെ ശ്രദ്ധയോടെ ശ്രവണം-കീർത്തനം ചെയ്യുന്നവർ തീർച്ചയായും എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും ശുദ്ധരാകുന്നു।

Verse 29

ता ये श‍ृण्वन्ति गायन्ति ह्यनुमोदन्ति चाद‍ृता: । मत्परा: श्रद्दधानाश्च भक्तिं विन्दन्ति ते मयि ॥ २९ ॥

എന്റെ ഈ കഥകൾ ശ്രവിക്കുകയും പാടുകയും ആദരത്തോടെ ഹൃദയത്തിൽ സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവർ, എന്നിൽ ശ്രദ്ധയോടെ ഏകാഗ്രരായി, എന്നിലേക്കുള്ള ഭക്തി പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 30

भक्तिं लब्धवत: साधो: किमन्यदवशिष्यते । मय्यनन्तगुणे ब्रह्मण्यानन्दानुभवात्मनि ॥ ३० ॥

ഹേ സാധുവേ, അനന്തഗുണങ്ങളുള്ള പരബ്രഹ്മനും ആനന്ദാനുഭവത്തിന്റെ സ്വരൂപനുമായ എന്നിൽ ഭക്തി ലഭിച്ച പൂർണ്ണഭക്തന് ഇനി എന്താണ് നേടാൻ ശേഷിക്കുന്നത്?

Verse 31

यथोपश्रयमाणस्य भगवन्तं विभावसुम् । शीतं भयं तमोऽप्येति साधून् संसेवतस्तथा ॥ ३१ ॥

യജ്ഞാഗ്നിരൂപനായ ഭഗവാൻ വിഭാവസുവിനെ ആശ്രയിക്കുന്നവന് ശീതവും ഭയവും അന്ധകാരവും അകന്നുപോകുന്നതുപോലെ, ഭഗവാന്റെ ഭക്തസാധുക്കളെ സേവിക്കുന്നവന് ജഡത, ഭയം, അജ്ഞാനം എന്നിവ നശിക്കുന്നു।

Verse 32

निमज्ज्योन्मज्जतां घोरे भवाब्धौ परमायणम् । सन्तो ब्रह्मविद: शान्ता नौर्दृढेवाप्सु मज्जताम् ॥ ३२ ॥

ഭയങ്കരമായ ഭവസമുദ്രത്തിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും മുങ്ങി ഉയരുന്നവർക്കു ബ്രഹ്മവിദ്യയിൽ സ്ഥിരമായ ശാന്ത സന്മാർഗ്ഗികൾ പരമാശ്രയമാണ്; അവർ മുങ്ങുന്നവരെ രക്ഷിക്കുന്ന ദൃഢമായ നൗകപോലെ ആകുന്നു।

Verse 33

अन्नं हि प्राणिनां प्राण आर्तानां शरणं त्वहम् । धर्मो वित्तं नृणां प्रेत्य सन्तोऽर्वाग् बिभ्यतोऽरणम् ॥ ३३ ॥

അന്നം ജീവികളുടെ പ്രാണമായിരിക്കുന്നതുപോലെ, ആർ‍ത്തർക്കു ഞാൻ പരമാശ്രയം. ഈ ലോകം വിട്ടുപോകുമ്പോൾ ധർമ്മം തന്നെയാണ് മനുഷ്യന്റെ ധനം; അതുപോലെ ദുഃഖാവസ്ഥയിലേക്കു വീഴുമോ എന്ന ഭയമുള്ളവർക്ക് എന്റെ ഭക്തസന്തന്മാരാണ് ഏക ശരണം.

Verse 34

सन्तो दिशन्ति चक्षूंषि बहिरर्क: समुत्थित: । देवता बान्धवा: सन्त: सन्त आत्माहमेव च ॥ ३४ ॥

എന്റെ ഭക്തസന്തന്മാർ ദിവ്യദൃഷ്ടി നൽകുന്നു; സൂര്യൻ ഉദിച്ചാൽ മാത്രമേ പുറംകാഴ്ച നൽകൂ. സന്തന്മാരാണ് യഥാർത്ഥ ആരാധ്യദേവതകളും യഥാർത്ഥ ബന്ധുക്കളും; അവർ തന്നെയാണ് സ്വന്തം ആത്മാവ്, ഒടുവിൽ അവർ എന്നിൽ നിന്ന് അഭിന്നരാണ്.

Verse 35

वैतसेनस्ततोऽप्येवमुर्वश्या लोकनिष्पृह: । मुक्तसङ्गो महीमेतामात्मारामश्चचार ह ॥ ३५ ॥

ഇങ്ങനെ ഉർവശിയുടെ ലോകത്തിൽ കഴിയാനുള്ള ആഗ്രഹവും വിട്ട്, മഹാരാജ പുരൂരവൻ സർവ്വ ഭൗതികസംഗങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തനായി, ആത്മത്തിൽ തന്നെ പരിതൃപ്തനായി ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിച്ചു.