Atharva Veda 9.8.6: Kanda 9, Anuvaka 1, Sukta 8, Mantra 6

Sukta 8

Sanskrit (Devanagari)

यस्य॑ भी॒मः प्र॑तीका॒श उ॑द्वे॒पय॑ति॒ पूरु॑षम्। त॒क्मानं॑ वि॒श्वशा॑रदं ब॒हिर्निर्म॑न्त्रयामहे

IAST Transliteration

yásya bhīmáḥ pratīkāśá udvépayati pū́ruṣam | takmā́naṃ viśváśāradam bahír nírmantrayāmahé ||

English Translation (Griffith/Whitney)

That Takman whose dreadful aspect makes the man to shudder—Takman that endures through every autumn—we charm him forth and drive without.

Translation

ആരുടെ ഭീകരമായ പ്രത്യക്ഷഭാവം മനുഷ്യനെ വിറപ്പിക്കുന്നു—എല്ലാ ശരദ്കാലങ്ങളിലൂടെയും നിലനിൽക്കുന്ന ആ തക്മാനെ ഞങ്ങൾ മന്ത്രബലത്തോടെ പുറത്തേക്ക് വിളിച്ചു, പുറത്തേക്ക് തുരത്തുന്നു.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• यस्य: whose / of whom
• यस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• भीमः: terrible, fearsome
• भीमः: कर्तृ (of the verb उद्वेपयति)
• Type: Adjective
• Root: भीम (प्रातिपदिक)

• प्रतीकाशः: appearance, outward look
• प्रतीकाशः: कर्तृ (apposition to भीमः)
• Type: Noun
• Root: प्रतीकाश (प्रातिपदिक)

• उद्वेपयति: causes to tremble; frightens
• उद्वेपयति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: उद्-√विप्/√वेप् (कम्पने) (causative: वेपयति)

• पूरुषम्: a man, person
• पूरुषम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: पुरुष (प्रातिपदिक)

• तक्ष्मानम्: Takman (fever-demon / fever)
• तक्ष्मानम्: कर्म (of मन्त्रयामहे)
• Type: Noun
• Root: तक्ष्मन्/तक्ष्मा (प्रातिपदिक)

• विश्वशारदम्: lasting through all autumns; perennial
• विश्वशारदम्: विशेषण (of तक्ष्मानम्)
• Type: Adjective
• Root: विश्व-शारद (समास-प्रातिपदिक; शारद = शरद्-सम्बद्ध)

• बहिः: outside
• बहिः: अधिकारण (directional/locative sense: outside)
• Type: Indeclinable
• Root: बहिस् (अव्यय-प्रातिपदिक)

• निर्मन्त्रयामहे: we conjure/adjure; we drive away by incantation
• निर्मन्त्रयामहे: क्रिया (कर्तृ = वयम् implied)
• Type: Verb
• Root: निर्-√मन्त्र् (गुप्तभाषणे/मन्त्रणे) (denominative/causative sense in mantra-language)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (not specified in excerpt)

Devata: Takman (Fever) as personified disease

Chandas: Anuṣṭubh

Mantra Rasa

Primary: vira

Secondary: bhayankara