Mantra 2

Sukta 120

Sanskrit (Devanagari)

भूमिर्मातादितिर्नो जनित्रं भ्रातान्तरिक्षमभिशस्त्या नः । द्यौर्नः पिता पित्र्याच्छं भवाति जामिमृत्वा माव पत्सि लोकात्

IAST Transliteration

bhū́mir mātā́ditír no janítraṃ bhrā́tāntárikṣam abhíśastyā naḥ | dyáur naḥ pitā́ pitryā́c chaṃ bhavāti jāmím ṛtvā́ mā́va pátsi lokā́t

English Translation (Griffith/Whitney)

Earth is our Mother; Aditi our begetting-place; the Mid-air our Brother—may it save us from the imprecation. Heaven is our Father: from the Fathers’ side may welfare be ours; having reached our kin in due season, fall not away from the world.

Translation

ഭൂമി നമ്മുടെ മാതാവാണ്; അദിതി നമ്മുടെ ജനനസ്ഥാനം; അന്തരിക്ഷം നമ്മുടെ സഹോദരൻ—അത് നമ്മെ അഭിശാപത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കട്ടെ. ദ്യൗ (സ്വർഗ്ഗം/ആകാശം) നമ്മുടെ പിതാവാണ്; പിതൃപക്ഷത്തിൽ നിന്ന് നമ്മെ ക്ഷേമം ലഭിക്കട്ടെ; ഋതുകാലത്ത് സ്വന്തം ബന്ധുക്കളെ പ്രാപിച്ച്, ലോകത്തിൽ നിന്ന് ഒരിക്കലും വീഴാതിരിക്കട്ടെ.

Word by Word

• भूमिः: earth
• भूमिः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: भूमि- (प्रातिपदिक)

• माता: mother
• माता: कर्तृ (समाना-अधिकरण/विशेष्य-विशेषणभावः भूमेः)
• Type: Noun
• Root: मातृ- (प्रातिपदिक)

• अदितिः: Aditi (the boundless one)
• अदितिः: कर्तृ (समाना-अधिकरण/भूमेः)
• Type: Noun
• Root: अदिति- (प्रातिपदिक)

• नः: of us/our
• नः: सम्बन्ध (स्वामि/सम्बन्धी)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद्

• जनित्रम्: birthplace; begetter
• जनित्रम्: कर्तृ (समाना-अधिकरण/भूमेः)
• Type: Noun
• Root: जनित्र- (प्रातिपदिक; √जन्)

• भ्राता: brother
• भ्राता: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: भ्रातृ- (प्रातिपदिक)

• अन्तरिक्षम्: mid-space; atmosphere
• अन्तरिक्षम्: कर्तृ (समाना-अधिकरण/भ्रातुः)
• Type: Noun
• Root: अन्तरिक्ष- (प्रातिपदिक)

• अभिशस्त्या: by/with imprecation; by curse
• अभिशस्त्या: करण (येन/यया)
• Type: Noun
• Root: अभिशस्ति- (प्रातिपदिक)

• नः: to us/for us
• नः: सम्प्रदान
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद्

• द्यौः: heaven; sky
• द्यौः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: द्यौ- (प्रातिपदिक)

• नः: of us/our
• नः: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद्

• पिता: father
• पिता: कर्तृ (समाना-अधिकरण/द्यावः)
• Type: Noun
• Root: पितृ- (प्रातिपदिक)

• पित्र्यात्: from the paternal line; from the fathers
• पित्र्यात्: अपादान (यतः)
• Type: Adjective
• Root: पित्र्य- (प्रातिपदिक)

• शम्: welfare; well-being
• शम्: कर्म (फल/प्रार्थ्य-वस्तु)
• Type: Indeclinable
• Root: शम् (अव्यय/नपुंसक-प्रातिपदिक)

• भवाति: becomes; is
• भवाति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √भू

• जामिम्: kinsman; one of the same stock
• जामिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: जामि- (प्रातिपदिक)

• ऋत्वा: in season; at the proper time
• ऋत्वा: करण/अधिकरण (ऋतुना/ऋतौ—‘in due season’)
• Type: Noun
• Root: ऋतु- (प्रातिपदिक)

• मा: do not
• मा: (क्रियानिषेधः)
• Type: Indeclinable
• Root: मा (निषेध-अव्यय)

• अव: down; away
• अव: (क्रियाविशेषकः)
• Type: Indeclinable
• Root: अव (उपसर्ग)

• पत्सि: you fall
• पत्सि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √पत्

• लोकात्: from the world/realm
• लोकात्: अपादान
• Type: Noun
• Root: लोक- (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (often transmitted under Atharvan/Angiras lineages; specific r̥ṣi attribution varies by anukramaṇī).

Devata: Cosmic family triad: Bhūmi (Earth), Antarikṣa (Midspace), Dyauḥ (Heaven); with Pitṛs implied.

Chandas: Triṣṭubh/Jagatī-like cadence (edition-dependent; not strict anuṣṭubh).

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"karuna","emotional_arc":"From vulnerability to curse → reassurance by cosmic family → settled welfare.","listener_experience":"Grounded, consoled, protected; a sense of being held by the worlds.","intensity":4}