Atharva Veda 18.2.30 — Kanda 18, Anuvaka 1, Sukta 2, Mantra 30

Sukta 2

Sanskrit (Devanagari)

यां ते॑ धे॒नुं नि॑पृ॒णामि॒ यमु॑ ते क्षी॒र ओ॑द॒नम्। तेना॒ जन॑स्यासो भ॒र्ता योऽत्रास॒दजी॑वनः

IAST Transliteration

yā́ṃ te dhenúṃ nipṛṇā́mi yám u te kṣīrá odanáṃ | ténā jánasyā́so bhartā́ yó ’trāsad ájīvanaḥ ||

English Translation (Griffith/Whitney)

The milch-cow which I bestow on thee, and the milked rice-gruel which is thine—therewith be thou the people’s sustainer, thou who here wast lying lifeless.

Translation

ഞാൻ നിനക്കു അർപ്പിക്കുന്ന ധേനു (പാൽ തരുന്ന പശു)യും നിനക്കുള്ള ക്ഷീര-ഓദനം (പാൽ ചേർത്ത അന്നം/പായസം)യും—അതിനാൽ നീ ജനങ്ങളുടെ പോഷകനാകുക; ഇവിടെ നിർജീവമായി കിടന്നിരുന്നവനേ.

Word by Word

• याम्: whom/which (f.)
• याम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ते: of you; your
• ते: सम्बन्ध (genitive relation)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• धेनुम्: cow; milch-cow
• धेनुम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: धेनु- (प्रातिपदिक)

• निपृणामि: I fill up; I satisfy (fully)
• निपृणामि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: नि-√पॄ (पॄ/पॢ) ‘पूरणे/तर्पणे’

• यम्: whom/which (m.)
• यम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• उ: indeed; and
• उ: —
• Type: Indeclinable
• Root: उ (निपात)

• ते: of you; your
• ते: सम्बन्ध (genitive relation)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• क्षीरः: milk
• क्षीरः: कर्म (यम् इत्यस्य विशेषण/सम्बन्धि-द्रव्य) अथवा विषय
• Type: Noun
• Root: क्षीर- (प्रातिपदिक)

• ओदनम्: cooked rice; rice-porridge
• ओदनम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: ओदन- (प्रातिपदिक)

• तेन: with that; by that
• तेन: करण
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• जनस्य: of the people; of the folk
• जनस्य: सम्बन्ध (genitive relation)
• Type: Noun
• Root: जन- (प्रातिपदिक) अथवा जन (समूह/लोक)

• असः: that (man), he
• असः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: अस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) = ‘असौ’ (दूरवाचक)

• भर्ता: supporter; maintainer
• भर्ता: कर्तृ (सम्बन्धवाचक-कर्तृ) / विधेय
• Type: Noun (agent) / Adjective
• Root: √भृ ‘धारण-पोषणयोः’ → भर्तृ- (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• यः: who
• यः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अत्र: here
• अत्र: अधिकरण
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)

• आसदत्: sat down; took his seat; came to sit
• आसदत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: आ-√सद् ‘उपवेशने/सन्निधौ’

• अजीवनः: lifeless; without life
• अजीवनः: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: अ-जीवन- (प्रातिपदिक) < जीवन- ‘living’ with privative अ-

Attribution

Rishi: As in AV 18.2 Pitṛ-cycle (anukramaṇī attribution varies by tradition).

Devata: Pitṛ/deceased ancestor as recipient; Pitṛs collectively implied

Chandas: Anuṣṭubh

Mantra Rasa

Primary: karuna

Secondary: shanta